Iroha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Iroha (いろは) - japoński poemat pochodzący z epoki Heian[1]. Pierwszy znany zapis poematu pochodzi z 1079[1]. Poemat jest pangramem zawierającym każdy znak kana tylko jeden raz[1].

Poemat[edytuj | edytuj kod]

以呂波耳本部止

千利奴流乎和加
餘多連曽津祢那
良牟有為能於久
耶万計不己衣天
阿佐伎喩女美之
恵比毛勢須

Archaiczne Współczesne Kolejność Tłumaczenia
hiragana transliteracja kanji i hiragana wymowa wartość liczbowa
いろはにほへと Iro ha nihoheto 色は匂へど Iro wa nioedo 1 - 7 Nawet kwitnące kwiaty
ちりぬるを Chirinuru wo 散りぬるを Chirinuru o 8 - 12 W końcu stracą swe płatki
わかよたれそ Wa ka yo tare so 我が世誰ぞ Wa ga yo dare zo 13 - 18 Kto na tym świecie
つねならむ Tsune naramu 常ならん Tsune naran 19 - 23 Pozostaje niezmienny?
うゐのおくやま Uwi no okuyama 有為の奥山 Ui no okuyama 24 - 30 Głebokie góry próżności
けふこえて Kefu koete 今日越えて Kyō koete 31 - 35 Przekraczamy je dzisiaj
あさきゆめみし Asaki yume mishi 浅き夢見じ Asaki yume miji 36 - 42 Nie zobaczymy płytkich marzeń
ゑひもせす Wehi mo sesu 酔ひもせず Ei mo sezu. 43 - 47 Nie zostaniemy zwiedzeni

Angielskie tłumaczenie profesora Ryuichiego Abe[1]:

Although its scent still lingers on
the form of a flower has scattered away
For whom will the glory
of this world remain unchanged?
Arriving today at the yonder side
of the deep mountains of evanescent existence
We shall never allow ourselves to drift away
intoxicated, in the world of shallow dreams.

Według współczesnego badacza Komatsu Hideo, ostatnie ułożone razem sylaby z każdej linii oryginalnego wiersza (止加那久天之須), układają się w ukryte zdanie toka [=toga] nakute shisu (咎無くて死す) oznaczające „umrzeć bez grzechu/umrzeć bez czynienia zła”[1]. Hideo sugeruje, że jest o eulogia na cześć japońskiego mnicha Kūkai[1].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Iroha zawiera każdy znak kana (z wyjątkiem ん [-n] który był wówczas pisany jako む „mu”) i używana jest, współcześnie w mniejszym stopniu niż historycznie, do oznaczania kolejności. Współcześnie w taki sposób oznaczane są fotele w teatrach, pola gry Go w zapisie kifu, numery klas w pociągach Japan Railways Group (I - I klasa, Ro - II klasa, Ha - III klasa), a także (w katakanie) nuty:

Nuty
Nazwa solmizacyjna do re mi fa so la si
Język japoński イ (i) ロ (ro) ハ (ha) ニ (ni) ホ (ho) ヘ (he) ト (to)

Samo słowo iroha używane jest w Japonii w znaczeniu „abecadła”, a także do określenia czegoś podstawowego, co musi być znane, wyuczone.

Kolejność iroha używana była historycznie do oznaczania broni w Armii i Marynarce japońskiej. Na przykład wielkie, oceaniczne okręty podwodne nosiły oznaczenie „I”, mniejsze, przybrzeżne okręty podwodne miały oznaczenie „Ro”, a okręty szkolne i przestarzałe oznaczane były znakiem „Ha”.

Kolejne znaki iroha używane były do oznaczania kolejnych typów i modeli broni. Na przykład pierwszy czołg średni nosił oznaczenie wz. 89 I-Go („wz. 89” odnosi się do roku wejścia do służy według kalendarza japońskiego 2589 - 1929 według kalendarza gregoriańskiego, „I” oznacza „pierwszy”, a „Go” [号] to numer). Podobnie oznaczana była stroń strzelecka projektowana i produkowana w japońskich arsenałach państwowych[2].

System iroha używany był także, choć niekonsekwentnie, do oznaczania tajnych projektów japońskich wunderwaffe z okresu II wojny światowej. Na przykład, pierwszy japoński tajny projekt, odpowiednik niemieckiego goliata nosił oznaczenie I-Go (Numer 1, Broń A), drugi Ro-Go (Numer 2, Broń B), itd[3]. System oznaczeń tajnych broni nie był konsekwentny, na przykład bomba balonowa fu-go nie była trzydziestą druga bronią tego typ, w tym przypadku „Fu” pochodziło od słowa fūsen („balon”)[3].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 R. Abe: The Weaving of Mantra. s. 392, 398.
  2. F. Honeycutt: Military Rifles of Japan, 1897–1945.
  3. 3,0 3,1 R. Mikesh: Japan's World War II Balloon Bomb Attacks on North America. s. 4-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ryūichi Abe: The Weaving of Mantra : Kūkai and the Construction of Esoteric Buddhist Discourse. New York: Columbia University Press, 1999. ISBN 0-231-11286-6.
  • Fred L. Honeycutt, F. Patt Anthony: Military Rifles of Japan, 1897–1945. Palm Beach Gardens, Fla.: Julin Books, 1996. ISBN 978-0-9623208-7-3.
  • Robert C. Mikesh: Japan's World War II Balloon Bomb Attacks on North America. Washington: Smithsionia Institution Press, 1973.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]