Iwan Ohijenko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Iwan Ohijenko
Iwan Ohijenko (Jan Ogijenko)
Iwan Ohijenko (Jan Ogijenko)
Data i miejsce urodzenia 14 stycznia 1882
Brusiłów (Imperium Rosyjskie)
Data i miejsce śmierci 29 marca 1972
Winnipeg (Kanada)
Zawód filolog
Tytuł profesor
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Hilarion
metropolita Winnipeg i Kanady
Kraj działania  Kanada
metropolita Winnipeg i Kanady
Okres sprawowania 1951 - 1972
Wyznanie prawosławne
Kościół Ukraiński Kościół Prawosławny Kanady
Śluby zakonne 1940
Prezbiterat 20 października 1940
Chirotonia biskupia 20 października 1940
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 20 października 1940
Miejscowość Chełm
Miejsce Sobór Narodzenia Matki Bożej
Konsekrator Dionizy (Waledyński)

Iwan Ohijenko (Jan Ogijenko), metropolita Iłarion (Hilarion) (ur. 14 stycznia 1882 w miasteczku Brusiłów, zm. 29 marca 1972 w Winnipeg) – filolog ukraiński, historyk literatury i kultury, dziennikarz, działacz oświatowy i polityczany, teolog, tłumacz, poeta, autor tekstów sakralnych. Syn Iwana i Jefrosynii z d. Petryczenko.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Młodość i okres studiów (do 1917)[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie chłopskiej. Ojciec był kantorem cerkiewnym. Zmarł, gdy Iwan miał trzy lata. Naukę rozpoczął w 1892 w czteroklasowej szkole ludowej, w 1896 wstąpił do wojskowo-felczerskiej szkoły w Kijowie, przez trzy lata pracował jako pomocnik lekarza w szpitalu. W 1903 dzięki samokształceniu zdał maturę w Ostrogu, a w latach 1904-1909 studiował najpierw na wydziale medycznym, a następnie historyczno-filologicznym Imperatorskiego Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie.

Uczestniczył w seminariach znanego wówczas na Ukrainie prof. Władimira Peretca. Prof. Peretc zorganizował centrum badawcze literatury dawnej Rusi, gdzie Ohijenko poznał podstawy źródłoznawstwa, księgoznawstwa, archeografii, paleografii, archiwistyki i bibliotekoznawstwa.

W 1905 włączył się w nurt ruchu rewolucyjnego. Został dziennikarzem piszącym do wielu gazet, m.in. Ради (Rady) i Громадскої Думки (Myśli Społecznej). Został członkiem Ukraińskiego Towarzystwa Naukowego w Kijowie, był pracownikiem redakcji organu tego Towarzystwa Записок... (Zapisek...). W 1911 został zatrudniony jako profesorski stypendysta w katedrze języka i literatury rosyjskiej Uniwersytetu Lwowskiego, a w 1912 w Sankt-Petersburgu został wybrany członkiem-korespondentem Towarzystwa Miłośników Dawnej Literatury. W tym samym roku ukończył w Kijowie Kursy Pedagogiczne. W 1915 uzyskał tytuł magistra, po czym kierownictwo Uniwersytetu powierzyło mu prowadzenie cyklów wykładów publicznych na prawach kursów uniwersyteckich, następnie otrzymał stanowisko docenta prywatnego. Jednocześnie prowadził indywidualną praktykę nauczycielską: wykładał język rosyjski i literaturę w kijowskich gimnazjach. Do 1917 jego dorobek liczył 80 pozycji: rozpraw, podręczników, utworów poetyckich, wystąpień publicystycznych, recenzji i opowiadań.

Ważniejsze czasopisma naukowe, w których publikował Iwan Ohijenko (do 1917)[edytuj | edytuj kod]

  • Русски филологическй Вестник (Rosyjski Biuletyn Filologiczny)
  • Лiтературно-наукoвий висник (Biuletyn Literacko-Naukowy)
  • Записки наукoвoго товариства iменi Шевченка (Zapiski Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki)
  • Записки наукoвoго товариства в Киевi (Zapiski Towarzystwa Naukowego w Kijowie)
  • Униврситетские извести (Wiadomości Uniwersyteckie)
  • Летопис Екатериславской ученой архивной комисии (Latopis Jekaterynosławskiej Naukowej Komisji Archiwalnej)

Działalność społeczno-polityczna (lata 1917-1922)[edytuj | edytuj kod]

Od 1917 Ohijenko wykładał historię języka ukraińskiego na Uniwersytecie w Kijowie, założył Towarzystwo Historyczno-Literackie, był jednym z założycieli Ukraińskiego Uniwersytetu Ludowego oraz jednym z fundatorów Głównego Pałacu Książki tamże. Został członkiem Rady Szkolnej przy Generalnym Sekretariacie do Spraw Oświaty. Otrzymał nominację na rektora nowo otwartego Kamieniecko-Podolskiego Ukraińskiego Uniwersytetu Państwowego. W 1918 założył w Kamieńcu Podolskim oddział Ukraińskiego Czerwonego Krzyża. Stanął na czele komisji zajmującej się reformą zasad pisowni przy Ministerstwie Oświaty Ludowej Ukrainy. W kolejnych rządach ukraińskich pełnił funkcje ministra Oświaty (1918-1919), ministra Kultów (Wyznań) (1919-1920), ministra Wyznań Religijnych (1920-1921), ministra Zdrowia i Opieki Społecznej (1921-1922), ponownie ministra Wyznań Religijnych (1922-1923). Był zwolennikiem ukraińskiego Kościoła narodowego i wprowadzenia do posług religijnych i nabożeństw języka ukraińskiego.

Okres lwowski (lata 1923-1925)[edytuj | edytuj kod]

Na skutek stalinizacji życia na Ukrainie został zmuszony do odejścia z życia politycznych i emigracji. Wyjechał do Lwowa, gdzie objął posadę wykładowcy języka i literatury ukraińskiej w Seminarium Nauczycielskim ss. Bazylianek. W tym czasie prowadził też prace naukowe, głównie z historii ukraińskiego drukarstwa.

Okres warszawski (lata 1926-1938)[edytuj | edytuj kod]

26 listopada 1926 senat Uniwersytetu Warszawskiego zatwierdził kandydaturę Iwana Ohijenki na stanowisko profesora zwyczajnego języka cerkiewnosłowiańskiego i paleografii Wydziału Teologii Prawosławnej. Poza prowadzeniem wykładów i ćwiczeń, wraz z dziekanem wydziału – metropolitą Dionizym (Waledyńskim) wydawał prace naukowe z serii Ἐλπίς (Elpis), a z profesorem Romanem Smal-Stockim – cykl podręczników i rozpraw językoznawczych Студiї до українськоī граматики, 1926-1932 (Studia z gramatyki ukraińskiej, 1926-1932). Był także jednym z założycieli i autorem historyczno-literackiego almanachu Вызволення України, 1932 (Wyzwolenie Ukrainy, 1932). W latach 1929-1931 pełnił funkcję przewodniczącego Towarzystwa Pomocy Ukraińskim Studentom Szkół Wyższych w Warszawie. W 1931 został członkiem Polskiego Towarzystwa Językoznawczego oraz Rady Naukowej Biblioteki Publicznej m. st. Warszawy (dział starodruków). Współpracował przy opracowywaniu Ukraińskiej Encyklopedii Powszechnej (Українская загальна енциклопедiя). Brał udział w Pierwszym Zjeździe Filologów Słowiańskich w Pradze w 1929. W tym okresie przedmiotem jego badań stały się: starodruki, historia, język starosłowiański (fonetyka języka cerkiewnosłowiańskiego, osobliwości akcentu z XVI w., przeglądy paleograficzne, historyczne, lingwistyczne, bibliograficzne). Rada Naukowa Uniwersytetu im. T. Masaryka w Brnie nadała mu w 1932 tytuł doktora filozofii.

W tymże roku nie przedłużono kontraktu prof. Ohijenki z Uniwersytetem Warszawskim.

Zajął się wtedy tłumaczeniem Biblii na język ukraiński, pracę ukończył w 1938, ale pełny przekład ukazał się dopiero w 1962 w Brytyjskim i Zagranicznym Towarzystwie Biblijnym w Londynie.

Rozwinął działalność wydawniczą i publicystyczną. W 1932 w drukarni oo. Bazylianów w Żółkwi wydał miesięcznik Ридна мова (Język ojczysty), a w latach 1935-1937 czasopismo kulturoznawcze Наша культура (Nasza kultura). Został członkiem komisji przygotowującej do druku materiały źródłowe dotyczące życia i działalności Świętych Cyryla i Metodego.

Był jednym z głównych ideologów ruchu na rzecz ukrainizacji Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Okres II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

W 1940 został wybrany przewodniczącym Ukraińskiej Rady Kościelnej w Warszawie. Jednym z celów Rady było, przy poparciu Niemców, utworzenie na terytorium Generalnego Gubernatorstwa (Chełmszczyzna, Podlasie, Łemkowszczyzna, Zasanie) ukraińskiej diecezji prawosławnej. W tym samym roku synod biskupów prawosławnych wysunął kandydaturę Ohijenki na biskupa. Ohijenko, który był już wtedy wdowcem, wstąpił do zakonu i przyjął imię Hilarion (najczęściej podawane w wersji ukraińskiej – Iłarion), a następnie 20 października 1940 w soborze NMP na Świętej Górze Danyłowej w Chełmie przyjął święcenia kapłańskie i biskupie oraz odbył ingres do katedry chełmskiej w ramach Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w Generalnej Guberni. W tym czasie przy Konsystorzu utworzył Oddział Prasowy. Zainicjował wydawanie biuletynu Звидомлення з Холмсько-Пiдляської епархии (Informacje z eparchii chełmsko-podlaskiej). Ponownie otworzył prawosławne seminarium duchowne w Chełmie, biblioteki, był organizatorem ukraińskiego archiwum i muzeum, funduszu pogrzebowego, kasy zapomogowej, przytułku dla starców, ustanowił stypendium dla uczniów. Zaangażowany w kampanię ukrainizacji ziemi chełmskiej[1][2].

W 1942 został przez synod biskupów prawosławnych odbywający się w Ławrze Poczajowskiej wybrany na katedrę kijowską, do której nie został jednak dopuszczony przez władze niemieckie. 16 marca 1944 został podniesiony do godności metropolity.

Okres powojenny, emigracja[edytuj | edytuj kod]

18 lipca 1944, przed wkroczeniem do miasta Armii Czerwonej, abp Hilarion opuścił Chełm i przez Zakopane, udał się najpierw do Herzogenburga, a następnie do Lozanny, gdzie zamieszkał w szpitalu-przytułku „Betań”. W Lozannie założył wydawnictwo Ḥаша куьтура (Nasza kultura), w którym wydawał własne utwory. Zaproszony przez społeczność ukraińską w Winnipeg, znalazł się tam 16 września 1947 i podjął pracę duszpasterską w bazylice Opieki NMP. 8 sierpnia 1951 sobór wiernych i duchowieństwa wybrał go metropolitą Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w Kanadzie z tytułem metropolity Winnipeg i Kanady. W latach 1947-1967 założył i redagował periodyki, m.in.: „Слово iсттни” („Słowo prawdy”), „Наша культура” („Nasza kultura”), „Вiра й культура” („Wiara i kultura”).

Przyczynił się do powstania w Kanadzie Ukraińskiego Prawosławnego Teologicznego Towarzystwa Naukowego. Od 1948 był rektorem Ukraińskiego Uniwersytetu Ludowego w Winnipeg oraz dziekanem i wykładowcą na wydziale Teologicznym Uniwersytetu (Kolegium św. Andrzeja) w Manitobie. W kwietniu 1960 odbyło się w Kanadzie pod kierownictwem abp. Iłariona podpisanie aktu współpracy wszystkich autokefalicznych Kościołów prawosławnych działających w USA, Kanadzie, RFN i innych krajach Europy Zachodniej.

W okresie powojennym jakiekolwiek wzmianki o Iwanie Ohijence lub cytowanie jego dzieł było objęte na terenie USRR i innych krajów bloku wschodniego całkowitym zakazem. Po 1989 pojawiło się ponowne zainteresowanie jego osobą, głównie na terenie Ukrainy. Świadczy o tym m.in. zorganizowanie w 1997 przez Kijowski Międzyregionalny Instytut Doskonalenia Nauczycieli im. Hriczenki ohijenkoznawczej konferencji naukowej. Zaczęto wydawać jego dzieła, w tym Biblię. Wybito także pamiątkową monetę o nominale 2 hrywien z jego wizerunkiem.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Dorobek Iwana Ohijenki zawiera ponad 1800 publikacji. Pisał głównie w języku ukraińskim, ale także po polsku, niemiecku, francusku i rosyjsku. W Polsce jego prace można znaleźć przede wszystkim w Bibliotece Narodowej w Warszawie oraz w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego. Oto tylko niektóre z jego prac:

  • Иноземные эпементы в руском языке (Cudzoziemskie elementy w języku rosyjskim), ok. 1915 – jedyna praca napisana po rosyjsku
  • Iстория українского друкарства XV-XVIII ст. (Historia ukraińskiego drukarstwa XV-XVIII w.), NTSz, 1925
  • Українська литературна мова XVI-го ст. (Ukraiński język literacki XVI w.), 1930
  • Крехивский Апостол 1560-х р. (Krechowskie Dzieje i Listy Apostolskie z 1560 r.), 1930
  • Iстория українскої литературної мови (Historia literackiego języka ukraińskiego), Kanada, ok. 1955
  • Словник Шевченкової мови (Słownik języka Szewczenki), Kanada, ok. 1960
  • Библiйнi студiї (Studia biblijne), Kanada, ok. 1965
  • Przekład Biblii, Ukraińskie Towarzystwo Biblijne, Kijów 1995

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Grób Dominiki Ohijenko na Cmentarzu Prawosławnym w Warszawie

Iwan Ohijenko ożenił się w 1907 z Dominiką Łytwynczuk (?-1937) pochodzącą również z miasteczka Brusyliw (Brusiłów). Z tego związku urodziło się troje dzieci: Anatolij (1910-2002), inżynier mechanik – absolwent Politechniki Warszawskiej, Jurko (1911-1982) i Larysa (1921-?). Wszyscy po wojnie znaleźli się w Stanach Zjednoczonych.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jurkowski M.: Profesor Iwan Ohijenko, Warszawskie Zeszyty Ukrainoznawcze, nr 3, 1996
  • Lachocki W.: Iwan Ohijenko (metropolita Iłarion) – działacz niepodległościowy, uczony, hierarcha ukraińskiego Kościoła prawosławnego, Biuletyn Ukrainoznawczy, nr. 6, 2000
  • Szagała R., Wiszka E.: Ukraińcy w Warszawie, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń-Warszawa 2010

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. S. Dudra: Metropolita Dionizy (Waledyński) 1876-1960. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2010, s. 84-85. ISBN 978-83-60311-34-9
  2. J. Sziling, Kościoły chrześcijańskie w polityce niemieckich władz okupacyjnych w Generalnym Gubernatorstwie (1939-1945), Toruń 1988, ISBN 83-231-0156-6, s.136-137

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Powstanie eparchii
Biskup chełmski 1940 - 1944 Następca
Eparchia zlikwidowana
Poprzednik
Mścisław (Skrypnyk)
Metropolita Winnipeg i Kanady 1951 - 1972 Następca
Michał (Choroszy)