Izba Poselska (Czechy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Izba Poselska Republiki Czeskiej
Poslanecká sněmovna Parlamentu České republiky
Herb Izba Poselska Republiki CzeskiejPoslanecká sněmovna Parlamentu České republiky
Państwo  Czechy
Rodzaj izba niższa
Rok założenia 1992
Kierownictwo
Przewodniczący Jan Hamáček
Wiceprzewodniczący Jaroslava Jermanová
Vojtěch Filip
Petr Gazdík
Struktura
Struktura Izba Poselska Republiki CzeskiejPoslanecká sněmovna Parlamentu České republiky
Liczba członków 200
Stowarzyszenia polityczne CSSD (50)
ODS (16)
TOP 09 (26)
KSCM (33)
Ordynacja ordynacja proporcjonalna
Ostatnie wybory 28-29 maja 2010
Siedziba
Siedziba Izba Poselska Republiki CzeskiejPoslanecká sněmovna Parlamentu České republiky
Sněmovní 4, Praha 1 - 118 26
Strona internetowa
Czechy
Godło Czech
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Czech

Wikiprojekt Polityka

Izba Poselska (czes. Poslanecká sněmovna Parlamentu České republiky, PSP ČR) – izba niższa czeskiego parlamentu. Tworzy ją 200 przedstawicieli wybieranych raz na 4 lata w wyborach powszechnych, systemem proporcjonalnym. Obecny skład Izby pochodzi z wyborów w 2010 roku[1].

Siedziba[edytuj | edytuj kod]

Siedziba czeskiej Izby Poselskiej mieści się w praskiej dzielnicy Malá Strana przy ulicach: Sněmovní oraz Thunovské[2]. Główny budynek stanowi Pałac Thunovský, pochodzący z końca XVII wieku, który w 1779-1794 służył jako siedziba miejscowego teatru, a w 1801 roku został wykupiony przez czeską szlachtę, która urządziła w nim archiwum i kancelarię Urzędu Ziemskiego Królestwa Czeskiego. W 1861 roku po nadaniu Królestwu Czeskiego samorządu pałac został przebudowany na potrzeby Sejmu Krajowego. Między innymi dobudowano dwie kondygnację oraz urządzono w nim salę plenarną, która po dziś dzień pełni swoją rolę. W 1918 roku w jego wnętrzach proklamowano niepodległą Czechosłowację, a następnie urzędowała w nim pierwsza konstytuanta nowo powstałej republiki. Obecnie w gmachu mieszczą się: sala plenarna, komisje parlamentarne, kancelaria i biura klubów poselskich. W skład zabudowań sejmowych wchodzą także sąsiednie budynki przy ulicy Thunovskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Początków czeskiego parlamentaryzmu należy dopatrywać się w połowie XIX wieku, co związane jest to z rozwojem takiej instytucji jaką był parlament. Czechy w tym czasie były częścią składową Cesarstwa Austriackiego, a mieszkańcy ziem tworzących dzisiejsze państwo czeskie wybierali swoich przedstawicieli do austriackiej Rady Państwa, dwuizbowego parlamentu działającego w latach 1861-1918[3].

Czechosłowacja[edytuj | edytuj kod]

Jednym ze skutków I wojny światowej było utworzenie niepodległej Czechosłowacji w 1918 roku. W tym czasie w Pradze obradowało jednoizbowe Zgromadzenie Konstytucyjne, które dwa lata później uchwaliło pierwszą konstytucję w dziejach tego państwa[4]. Na jej mocy powstała Pierwsza Republika Czechosłowacka, która posiadała parlament bikameralny podobnie jak dzisiaj złożony z Izby Poselskiej (300 posłów) i Senatu (150 senatorów). Obie izby wybierane były w ordynacji proporcjonalnej na 6 lat - Izba Poselska i 8 lat - Senat. W latach 1938-1948 działał parlament jednoizbowy - Zgromadzenie Narodowe, liczące 300 deputowanych[5].

Od 1968 roku na podstawie konstytucyjnej ustawy o federalizacji Czechosłowacji został ponownie wprowadzony parlament dwuizbowy zwany Zgromadzeniem Federalnym w którego skład wchodziła Izba Ludowa (150 posłów), której członkowie byli wybierani proporcjonalnie co do liczby ludności w poszczególnych republikach związkowych oraz Izby Narodów (150 posłów), do której 75 deputowanych wybierano w Czechach i 75 na Słowacji. Poza tym w obu częściach składowych działały parlamenty republikańskie - Rady Narodowe[6].

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Po likwidacji Czecho-Słowacji 31 grudnia 1992 roku, kompetencje parlamentu niezależnej od tej pory Republiki Czeskiej przejęła Czeska Rada Narodowa, która została przemianowana na Izbę Poselską. Reaktywowano także Senat, do którego pierwsze wybory odbyły się w 1996 roku[7].

Wybory[edytuj | edytuj kod]

Izba Poselska jest wybierana co 4 lata według ordynacji proporcjonalnej w 14 okręgach wyborczych. W podziale mandatów uczestniczą te partie, które przekroczyły 5% próg wyborczy w skali całego kraju. Dla koalicji złożonych z dwóch, trzech lub więcej partii próg ten wynosi odpowiednio: 10, 15, 20%. Przyznawanie mandatów dokonywane jest za pomocą metody d'Hondta. Czynne prawo wyborcze przysługuje osobom, które są obywatelami Republiki Czeskiej i ukończyły w dniu wyborów 18 lat, zaś Kandydat do izby niższej czeskiego wynosi 21 lat[8].

Kadencja[edytuj | edytuj kod]

Kadencja Izby Poselskiej trwa 4 lata. Nie może być ona rozwiązane na trzy miesiące przed jej upływem. W przeciwnym razie może być rozwiązana przez prezydenta, a tylko w wypadkach określonych przez konstytucje. Należą do nich[9]:

  • wyrażenie dwa razy z rzędu wotum nieufności wobec nowo mianowanego przez prezydenta rządu, powołanego na wniosek przewodniczącego izby,
  • nie podejmowanie przez trzy miesiące działalności legislacyjnej,
  • nie zwoływanie obrad na okres dłuższy niż jest to dopuszczalne (tj. 120 dni),
  • brak kworum dłużej przez okres dłuższy niż 3 miesiące,
  • samorozwiązanie izby przyjęty większością trzech piątych głosów wszystkich członków.

Organy Izby Poselskiej[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący[edytuj | edytuj kod]

Jest wybierany spośród członków Izby Poselskiej i zgodnie z Konstytucją Republiki Czeskiej jest trzecim najwyższym konstytucyjnym urzędnikiem w Republice Czeskiej. Do jego głównych zadań należy zarządzanie izbą i prowadzenie obrad, a także zarządza wspólnym posiedzeniu obu izb parlamentu. Reprezentuje także izbę na zewnątrz. Obecnie funkcję tę sprawuje Miroslava Němcová z ODS.

L.p. Imię i nazwisko Lata Partia
1 Milan Uhde 30 lipca 1992 - 27 lipca 1996 ODS
2 Miloš Zeman 27 lipca 1996 - 17 lipca 1998 ČSSD
3 Václav Klaus 17 lipca 1998 - 11 lipca 2002 ODS
4 Lubomír Zaorálek 11 lipca 2002 - 14 sierpnia 2006 ČSSD
5 Miloslav Vlček 14 sierpnia 2006 - 30 kwietnia 2010 ČSSD
* Miroslava Němcová[10] 1 maja 2010 - 24 czerwca 2010 ODS
6 Miroslava Němcová od 24 czerwca 2010 ODS

Prezydium[edytuj | edytuj kod]

W jego skład wchodzi przewodniczący oraz pierwszy zastępca przewodniczącego i dwóch pozostałych zastępców. Obecnie funkcję wiceprzewodniczących piastują:

Komitety, Komisje, Delegacje[edytuj | edytuj kod]

Posłowie pracują w komisjach, komitetach i delegacjach, których celem jest rozpatrywanie i przygotowywanie spraw stanowiących przedmiot prac parlamentu, wyrażanie opinii w sprawach przekazanych pod ich obrady przez izbę, przewodniczącego izby lub prezydium izby, kontrola w zakresie określonym konstytucją i ustawą[11].

Sala plenarna Izby Poselskiej
Komitety:
  • Komitet Ekonomiczny
  • Komitet Rewizyjna
  • Komitet ds. Mandatów Poselskich i Przywilejów parlamentarnych
  • Komitet Organizacyjna
  • Komitet ds. Petycji
  • Komitet Budżetowy
  • Komitet Prawny i Konstytucyjny
  • Komitet Wyborczy
  • Komitet ds. Europejskich
  • Komitet ds. Obrony i Bezpieczeństwa
  • Komitet Polityki Społecznej
  • Komitet ds. Administracji Publicznej i Rozwoju Regionalnego
  • Komitet Nauki, Edukacji, Kultury, Młodzieży i Sportu
  • Komitet ds. Zdrowia
  • Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego
  • Komitet Spraw Zagranicznych
  • Komitet Rolnictwa
Miroslava Němcová - od 2010 stoi na czele Izby Poselskiej
Komisje
  • Stała Komisja ds. kontroli działalności Informacyjnej Służby Bezpieczeństwa
  • Stała Komisja ds. Kontroli Narodowego Urzędu Bezpieczeństwa
  • Stała Komisja ds. kontroli działalności wywiadu wojskowego
  • Stała Komisja do kontroli stosowania podsłuchów i nagrań telekomunikacji i nadzoru stosowania osób i rzeczy, które zakłócają funkcjonowanie łączności elektronicznej oraz kontroli działalności Inspekcji Policji
  • Stała Komisja ds Kancelarii Izby Poselskiej
  • Stała Komisja ds. Rodziny i Równych Szans
  • Komisja Wyborcza
Delegacje
  • Stała Delegacja do Unii Międzyparlamentarnej
  • Stała Delegacja do Zgromadzenia Parlamentarnego NATO
  • Stała Delegacja do Zgromadzenia Parlamentarnego Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie
  • Stała Delegacja do Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy
  • Stała Delegacja do Zgromadzenia Unii Zachodnioeuropejskiej
  • Stała Delegacja do Inicjatywy Środkowoeuropejskiej

Funkcje[edytuj | edytuj kod]

Główną funkcją Izby Poselskiej jest uchwalanie ustaw obowiązujących na terytorium Republiki Czeskiej i zatwierdzanie ważnych umów międzynarodowych, dotyczące podstawowych praw człowieka i wolności, umów politycznych i gospodarczych o charakterze ogólnym. Ponadto podejmuje decyzje w sprawach najwyższej rangi - ogłoszenie stanu wojennego, zgoda na pobyt obcych wojsk na terenie kraju.

Izba jest w stanie podejmować uchwały w obecności co najmniej 1/3 liczby swych członków. Do przyjęcia uchwały izby wymagana jest zgoda bezwzględnej większości obecnych posłów. Do przyjęcia ustawy konstytucyjnej i do zatwierdzenia umowy międzynarodowej wymagana jest zgoda 60% wszystkich obecnych posłów.

Proces legislacyjny[edytuj | edytuj kod]

Projekty ustaw są przedkładane Izbie Poselskiej. Projekt ustawy może zgłosić poseł, grupa posłów, Senat, rząd lub przedstawicielstwo samorządowej jednostki terytorialnej wyższego stopnia. Projekt ustawy, na który Izba Poselska wyraziła zgodę, jest niezwłocznie przekazywany do Senatu, który może ustawę zatwierdzić, odrzucić lub zwrócić Izbie Poselskiej z poprawkami. Jeśli zostanie przyjęty przez obie izby trafia do Prezydenta, który może ją skierować do Sądu Konstytucyjnego[12].

Izba Poselska VI kadencji (od 2010)[edytuj | edytuj kod]

Partia/koalicja Głosy % Miejsca
Czeska Partia Socjaldemokratyczna (Česká strana sociálně demokratická) 1 155 267 22,08 56
Obywatelska Partia Demokratyczna (Občanská demokratická strana) 1 057 792 20,22 53
TOP 09 (Tradice Odpovědnost Prosperita 09) 873 833 16,70 41
Komunistyczna Partia Czech i Moraw (Komunistická strana Čech a Moravy) 589 765 11,27 26
Sprawy Publiczne (Věci veřejné) 569 127 10,88 24
Razem (frek. 62,60%) 5 230 859   200
Źródło: Czeski Urząd Statystyczny

Przypisy

  1. Informacja na stronie Ambasady Republiki Czeskiej w Warszawie, (dostęp: 16.02.2011)
  2. Informacja na stronie Pragi, (dostęp: 16.02.2011)
  3. H. Werseszycki, Historia Austrii, Wrocław 1986.
  4. J. Balík, S. Hloušek, V. Holzer, J. Šedo, Politický systém českých zemí 1848-1989, Brno 2006, s. 81.
  5. J. Tomaszewski, Czechy i Słowacja, Warszawa 2003.
  6. M. Bankowicz, Zlikwidowane państwo. Ze studiów nad polityką Czechosłowacji, Kraków 2003.
  7. J. Tomaszewski, op. cit.
  8. System polityczny Republiki Czeskiej - informacja na stronie Ambasady Republiki Czeskiej w Warszawie, (dostęp: 17.02.2011)
  9. Konstytucja Republiki Czeskiej, Art. 35, ust. 2., (dostęp: 17.02.2011)
  10. Pełniąca obowiązki przewodniczącego
  11. Wykaz komitetów, komisji i delegacji poselskich na stronie Izby Poselskiej, (dostęp: 17.02.2011)
  12. Proces legislacyjny - główne założenia, informacja na stronie czeskiej ambasady w RP, (dostęp: 17.02.2011)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bankowicz M., Systemy władzy państwowej Czechosłowacji i Czech : studium instytucjonalno-polityczne, PiT, Kraków 1998.
  • Systemy polityczne państw Europy Środkowej i Wschodniej, pod red. Marka Barańskiego, Wydawnictwo UŚ, Katowice 2004.
  • Skotnicki K., System konstytucyjny Czech, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2000.
  • Tomaszewski J., Czechy i Słowacja, wyd. Trio, Warszawa 2003.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Na mapach: 50°05′21,04″N 14°24′14,29″E/50,089178 14,403969