Ján Čarnogurský

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ján Čarnogurský
Ján Čarnogurský.jpg
Data i miejsce urodzenia 1 stycznia 1944
Bratysława
Premier Słowacji
Przynależność polityczna Ruch Chrześcijańsko-Demokratyczny
Okres urzędowania od 6 maja 1991
do 24 czerwca 1992
Poprzednik Vladimír Mečiar
Następca Vladimír Mečiar
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Zasługi RP
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Ján Čarnogurský (2013)

Ján Čarnogurský[1] (ur. 1 stycznia 1944 w Bratysławie) – słowacki polityk, adwokat, dysydent, działacz opozycji demokratycznej przed 1989, premier Republiki Słowackiej w obrębie Czechosłowacji (1991–1992).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

W 1969 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Karola w Pradze. W 1970 zaczął praktykować jako adwokat. W 1971 uzyskał tytuł iuris utriusque doctor (na Uniwersytecie Komeńskiego w Bratysławie)[2][3].

Działalność opozycyjna przed 1989[edytuj | edytuj kod]

W połowie lat 70. odbył wizytę do Polski, w trakcie której spotkał się z działaczami Klubu Inteligencji Katolickiej. Został objęty nadzorem ze strony czechosłowackiej służby bezpieczeństwa, a w 1976 po raz pierwszy go przesłuchano. Działał jako obrońca słowackich sygnatariuszy Karty 77 (opozycyjnego ugrupowania zakładanego m.in. przez Václava Havla). W konsekwencji w 1981 usunięto go z izby adwokackiej. Pracował jako kierowca, następnie doradca prawny, od 1987 pozostawał bezrobotny.

W latach 80. wydawał niezależne czasopismo „Náboženstvo a Súčasnosť” („Religia i Współczesność”), pisał także dla słowackich periodyków emigracyjnych (w tym monachijskiego „Horizonte”), jego teksty odczytywano m.in. w Radiu Wolna Europa. Współpracował z opozycjonistami, udzielał im pomocy prawnej, spotykał się z czeskimi i polskimi dysydentami. W 1987 został członkiem jawnego Kręgu Przyjaciół Ruchu Solidarność Polsko-Czesko-Słowacka[4]. W 1988 i 1989 uczestniczył w spotkaniach opozycjonistów na granicy polsko-czechosłowackiej.

25 marca 1988 (obok Františka Mikloška) był głównym organizatorem tzw. świeczkowej demonstracji. W manifestacji wzięło udział około 8–10 tys. uczestników, zaopatrzonych w świece, domagających się większej swobody religijnej i przestrzegania praw człowieka[5]. Zgromadzenie zostało rozbite przez policję, a czołowi działacze opozycji, w tym Ján Čarnogurský tego samego dnia tymczasowo aresztowani.

Ján Čarnogurský podpisywał w tym okresie najważniejsze opozycyjne odezwy, brał udział w działaniach Komitetu Helsińskiego. Organizował spotkanie przy mogile Milana Rastislava Štefánika w 80. rocznicę jego śmierci.

15 sierpnia 1989 został ponownie zatrzymany, oskarżono go m.in. o wzywanie do uczczenia ofiar inwazji na Czechosłowację i wydawanie nielegalnego pisma. Został tymczasowo aresztowany i sądzony w procesie tzw. bratysławskiej piątki[6]. Apele o uwolnienie tej grupy podpisali m.in. Ján Chryzostom Korec i Alexander Dubček. Proces ten wywołał też reakcje państw zachodnich, we wrześniu tego samego roku na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ sprawę tę zgłaszał sekretarz stanu USA, James Baker[7]. W jednej z kilku demonstracji domagających się zwolnienia represjonowanych wzięło udział około pięciu tysięcy osób.

Działalność po aksamitnej rewolucji[edytuj | edytuj kod]

Tymczasowe aresztowanie uchylono mu w listopadzie 1989. W grudniu tego samego roku, po wydarzeniach aksamitnej rewolucji, wszedł w skład czechosłowackiego rządu pod przywództwem Mariána Čalfy jako jego pierwszy zastępca.

W 1990 założył i stanął na czele Ruchu Chrześcijańsko-Demokratycznego. W czerwcu tego samego roku został wicepremierem rządu słowackiego[8]. Od kwietnia 1991 do lipca 1992 sprawował urząd premiera Słowacji. W latach 1992–1998 wykonywał mandat posła do słowackiego parlamentu. W okresie 1993–1995 pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Zgromadzenia Parlamentarnego Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie.

Od 30 października 1998 do 15 października 2002 zajmował stanowisko ministra sprawiedliwości w pierwszym gabinecie Mikuláša Dzurindy. W 2000 ustąpił z funkcji przewodniczącego KDH (zastąpił go Pavol Hrušovský), w 2002 zrezygnował z działalności politycznej, powracając do praktyki adwokackiej. W 2010 został przewodniczącym Komitetu Doradczego Europejskiej Sieci Pamięć i Solidarność.

W 2014 kandydował bez powodzenia jako kandydat niezależny w wyborach prezydenckich, otrzymując około 12 tys. głosów (0,6%)[9].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

W 2008 za wybitne zasługi w rozwijaniu polsko-słowackiej współpracy, za działalność na rzecz przemian demokratycznych w Europie Środkowej został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej[10].

Przypisy

  1. W polskich publikacjach jego imię i nazwisko bywa spolszczane na Jan Czarnogórski (Zob. Czy bez KOR powstałaby "S. wyborcza.pl, 25 września 2006. [dostęp 6 czerwca 2009].).
  2. Tytułu iuris utriusque doctor (słow. doktor práv, JUDr.) nie należy mylić ze stopniem naukowym doktora (Zob. Rigorózne konanie (słow.). flaw.uniba.sk. [dostęp 14 sierpnia 2011]., Doktorandské štúdium (słow.). flaw.uniba.sk. [dostęp 14 sierpnia 2011].).
  3. Jan Carnogursky (ang.). eicee.org. [dostęp 6 czerwca 2009].
  4. Łukasz Kamiński: Solidarność ponad granicami. encyklopedia-solidarnosci.pl, 25 czerwca 2008. [dostęp 6 czerwca 2009].
  5. Timelane of Events – Candle Demonstration (ang.). svieckovamanifestacia.sk. [dostęp 6 czerwca 2009].
  6. David Doellinger: Letter by the Bratislava Five (ang.). gmu.edu. [dostęp 6 czerwca 2009].
  7. The Democratic Revolution in Czechoslovakia (ang.). wilsoncenter.org. [dostęp 6 czerwca 2009].
  8. Martin Schwarz (Berliner Zeitung): Frühere Opposition bildet neue Regierung der Slowakei (niem.). [dostęp 6 czerwca 2009].
  9. Continuous voting results (ang.). statistics.sk. [dostęp 16 marca 2014].
  10. M.P. z 2008 r. Nr 87, poz. 763

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]