János Esterházy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
János Esterházy
Janos Esterhazy.jpg
János Esterházy
Data i miejsce urodzenia 14 marca 1901
Veľké Zálužie, Austro-Węgry, obecnie Słowacja
Data i miejsce śmierci 8 marca 1957
Mírov, Czechosłowacja, obecnie Czechy
Poseł do Zgromadzenia Narodowego Czechosłowacji
Przynależność polityczna Krajowa Partia Ludowo-Socjalistyczna, Państwowe Zjednoczenie Węgrów
Okres urzędowania od 1935
do 1939
Poseł do Parlamentu Słowacji
Przynależność polityczna Partia Węgierska na Słowacji
Okres urzędowania od 1939
do 1945
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

János Esterházy, również: Ján Esterházi (ur. 14 marca 1901 w Veľkim Zálužiu na Górnych Węgrzech, zm. 8 marca 1957 w Mírovie w Czechosłowacji) – czechosłowacki polityk węgierskiego pochodzenia, działacz mniejszości węgierskiej w I i II Republice oraz w niepodległym państwie słowackim (19391945).

Urodził się w rodzinie ziemiańskiej: ojciec należał do arystokratycznego rodu Esterházych wywodzącego się z Siedmiogrodu, matka Elżbieta (Elisabeth) Tarnowska była Polką. Kształcił się w gimnazjum oraz wyższej uczelni handlowej w Budapeszcie. Po zakończeniu nauki osiadł na gospodarstwie rodzinnym we wschodniej Słowacji.

W działalność polityczną zaangażował się na początku lat trzydziestych. W 1931 stanął na czele Ligi Węgrów w Czechosłowacji (węg. Csehszlovákiai Magyar Népközösségi Liga, CMNL). Rok później wybrano go przewodniczącym Krajowej Partii Ludowo-Socjalistycznej (Országos Keresztényszocialista Párt, OKSP). W wyborach parlamentarnych 1935 uzyskał mandat posła do Zgromadzenia Narodowego Republiki Czechosłowackiej z okręgu Koszyce. W parlamencie bronił praw kulturalnych, gospodarczych i językowych zamieszkałej na Słowacji mniejszości węgierskiej. Opowiadał się za projektem autonomii Słowacji w ramach państwa czecho-słowackiego lansowanym przez ks. Hlinkę. W 1935 wraz ze słowackimi ludakami (HSL'S) poparł wybór Edwarda Benesza na prezydenta państwa.

W 1936 został wybrany przewodniczącym Państwowego Zjednoczenia Węgrów (Egyesült Magyar Párt, EMP). Odrzucił propozycję wejścia w skład rządu złożoną przez prezydenta Benesza. Od tego czasu działał na rzecz rozbicia państwa czechosłowackiego (był zarejestrowany jako agent "Szalma") i włączenia Słowacji wraz z Rusią Zakarpacką w skład Węgier. W memorandum wręczonym szefowi misji brytyjskiej w Czechosłowacji Walterowi Runcimanowi domagał się w imieniu słowackich Węgrów prawa do życia we własnym państwie powołując się na 14 punktów prezydenta Wilsona.

W listopadzie 1938 jako poseł uroczyście witał wojska węgierskie wkraczające pod wodzą Miklósa Horthego do Koszyc. Sam pozostał jednak na terenie Słowacji zakładając Partię Węgierską na Słowacji (Szlovenskói Magyar Párt, SMP). W Bratysławie rozpoczął wydawanie gazety "Új Hírek" (Nowe Sprawy), a po jej zakazaniu "Magyar Hírlap". Kontynuował prace posła w parlamencie słowackim, gdzie był jedynym przedstawicielem mniejszości węgierskiej. Z zadowoleniem przyjął powstanie niezależnego państwa słowackiego w 1939. W 1941 założył w Bratysławie wydawnictwo "Madách", rok później odnowił działalność związku kulturalnego "Szemke".

15 maja 1942 jako jedyny poseł głosował przeciwko ustawie o wysiedleniu Żydów ze Słowacji, za co spotkała go ostra krytyka ze strony słowackiej prasy. Podczas II wojny światowej pomagał Czechom, Słowakom i Żydom w ucieczce i przedostawaniu się na Węgry. Od 1939 roku pomagał również Polakom, organizując po klęsce wrześniowej przerzut polskich żołnierzy na Węgry. Osobiście przewiózł do Budapesztu gen. Kazimierza. Sosnkowskiego. W 1944 protestował przeciwko okupacji państwa węgierskiego przez wojska niemieckie.

Po opanowaniu Bratysławy przez wojska sowieckie został aresztowany, jednak po 12 dniach go wypuszczono. Pertraktował z reprezentującym rząd Gustavem Husakiem w sprawie losu słowackich Węgrów. Na polecenie Husaka został aresztowany przez NKWD i wywieziony na Łubiankę. Kolejne miesiące spędził na Syberii (w międzyczasie Słowacki Trybunał Narodowy w Bratysławie skazał go na karę śmierci), jednak w 1949 powrócił do kraju. Wyrok śmierci mu darowano, choć do końca życia pozostał w więzieniu (ostatnim miejscem pobytu była miejscowość Mírov).

W 1924 poślubił hrabiankę Lívię Serényi, z którą miał dzieci Janosa i Alicję. Córka Alice Esterházy-Malfatti prowadzi obecnie walkę o rehabilitację ojca.

W marcu 2009 za niesienie pomocy polskim uchodźcom w czasie II wojny światowej został pośmiertnie odznaczony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[1].

Upamiętnienie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. M.P. z 2009 r. Nr 35, poz. 525
  2. Informacja prasowa.. W: Urząd Dzielnicy Ursynów [on-line]. ursynow.waw.pl, 15 czerwca 2011. [dostęp 2013-09-09]. s. 1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]