Józef Gawlina

Józef Feliks Gawlina
arcybiskup tytularny Madito
Turris fortissima nomen Domini Wieżą najmocniejszą imię Pańskie
Kraj działania	Polska Włochy
Data i miejsce urodzenia	18 listopada 1892 Strzybnik
Data i miejsce śmierci	21 września 1964 Rzym
biskupi polowy
Okres sprawowania	1933 - 1945
Opiekun Duchowy Polaków na emigracji
Okres sprawowania	1945 - 1964
Wyznanie	katolickie
Kościół	rzymskokatolicki
Prezbiterat	19 czerwca 1921
Nominacja biskupia	14 lutego 1933
Sakra biskupia	19 marca 1933
Odznaczenia

Biskup Józef Gawlina podczas odwiedzin oddziałów 2 Korpusu Polskiego w Casarano we Włoszech. 16 maja 1946.

Casarano. 16 maja 1946.

Płyta nagrobna Arcybiskupa Gawliny, na cmentarzu, na Monte Cassino

J.Gawlina (po lewej stronie zdjecia) w trakcie wizyty u żołnierzy Armii Andersa

Pomnik arcybiskupa Józefa Gawliny.Rynek w Raciborzu

Józef Feliks Gawlina, generał dywizji Wojska Polskiego, doktor, (ur. 18 listopada 1892 w Strzybniku, pow. raciborski, zm. 21 września 1964 w Rzymie) - biskup polowy Wojska Polskiego. "Biskup - Tułacz" w określeniu Jana Pawła II, "Prawdziwy Pasterz" nazwany przez Sekretariat Generalny Soboru Watykańskiego po śmierci.

Dzieciństwo i młodość

Urodził się 18 listopada 1892 r. w Strzybniku na Górnym Śląsku w rodzinie Franciszka i Joanny z d. Banaś. Po ukończeniu szkoły elementarnej w Rudniku uczył się w Królewskim Ewangelickim Gimnazjum w Raciborzu (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kasprowicza w Raciborzu). Z gimnazjum raciborskiego usunięty "z wilczym biletem" za uczestnictwo w nielegalnym polskim Kółku samokształceniowym. W 1914 roku ukończył Królewskie Pruskie Gimnazjum w Rybniku (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich w Rybniku). Podjął studia na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Wrocławskiego, przerwane w kwietniu 1915 r. z powodu powołania do armii pruskiej i wysłania na front zachodni w stopniu szeregowca. Ranny na froncie francuskim w listopadzie 1915 r. i odesłany do służby garnizonowej we Wrocławiu. We wrześniu 1917 r. został wysłany na front bliskowschodni do Syrii, w bitwie pod Damaszkiem wzięty do niewoli angielskiej (X 1918 – XI 1919 r). Po powrocie do Wrocławia w lipcu 1920 r., ukończył doktoranckie studia teologiczno-filozoficzne, a 19 czerwca 1921 r. otrzymał święcenia kapłańskie z rąk kard. Adolfa Bertrama. Jako obywatel niemiecki mógł rozpocząć działalność duszpasterską w części Śląska należącej do Niemiec. Chcąc pełnić służbę duszpasterską w polskiej części Górnego Śląska wyjeżdżą do Katowic, gdzie zostaje wikariuszem w Czerwionce.

Duszpasterz w diecezji katowickiej

Pracował jako wikariusz w Dębieńsku (od 1921 r.) oraz Tychach (od 1922 r.). W maju 1923 zdaje egzamin jurysdykcyjny. W lipcu 1924 r. został mianowany przez ks. Augusta Hlonda sekretarzem generalnym Ligi Katolickiej Administracji Apostolskiej Górnego Śląska. Od września 1924 r. do marca 1927 r. kierował redakcją „Gościa Niedzielnego". Od 1925 redaktor naczelny Gościa Niedzielnego. Od 1925 sekretarz Kurii Biskupiej w Katowicach i proboszcz w Królewskiej Hucie. Na zlecenie prymasa Augusta Hlonda zorganizował w Warszawie Katolicką Agencję Prasową (1927-1929). W czasie pobytu w Warszawie, w 1928, uzyskuje dyplom magisterski z zakresu teologii moralnej na Uniwersytecie Warszawskim. W marcu 1929 r. znowu na Śląsku, w diecezji katowickiej, radca i notariusz kurialny Kurii biskupiej w Katowicach, objął też kierownictwo diecezjalnej Akcji Katolickiej. 21 lipca 1931 r. został proboszczem parafii św. Barbary w Królewskiej Hucie. W swojej parafii zasłużył się na polu działalności dobroczynnej, założył m.in. biuro „Caritasu”, ochronkę dla dzieci, kuchnie ludową. W 1932 r. założył tygodnik parafialny pt. „Wiadomości Parafialne". Ponieważ parafia jest dużą parafią zmuszony jest do rezygnacji z funkcji dyrektora Akcji Katolickiej, ja i z nominacji na kanonika Kapituły Katedralnej w Katowicach.

Biskup polowy

Po zatargu J. Piłsudskiego z biskupem polowym Stanisławem Gallem i zgodzie Watykanu na jego dymisję, Józef Gawlina jest kandydatem na tę funkcję. J. Piłsudski w dniu 7 lutego 1933 przeprowadził z Gawlina rozmowę w której wyraził zgodę na objęcie funkcji biskupa polowego. Jednocześnie przedstawił, jako minister Spraw Wojskowych swoje wymagania. Przełożonym biskupa był osobiście Piłsudski, sprawy techniczne i organizacyjne miał załatwiać płk Adam Korwin-Sokołowski szef Gabinetu Ministra. Spory między nim a Sokołowskim miał godzić Piłsudski. Sprawy te omawiał, aby jak twierdził: by ksiądz nie trafiał tam gdzie niczego nie zgubił i po kątach mi nie chodził. Określił też Gawlinie zadania działalności duszpasterstwa wojskowego, gdyż jak twierdził w tej dziedzinie po jego poprzedniku był: duży bezwład i nieporządek nie mający sobie równego w innej części wojska. Wydał też swoją opinię o biskupie Gallu: Nazywam go świnią i to plugawą. Księdza Galla mogło to spotkać, że każdy oficer miał prawo bić go po pysku i ja nie mógłbym wobec takiego faktu wyciągnąć konsekwencji, taki czyn byłby bezkarny. Nie radził w związku z tym przy obejmowaniu funkcji słuchać rad i wskazówek Galla. Po rezygnacji biskupa Stanisława Galla, 14 lutego 1933 r. został mianowany biskupem polowym Wojska Polskiego ze starszeństwem od 1 stycznia 1932. Sakrę biskupią otrzymał 19 marca 1933 r. w Królewskiej Hucie (dziś Chorzów) z rąk kard. Augusta Hlonda, bp. Stanisława Adamskiego i bp. Wincentego Tymienieckiego w parafii św. Barbary, w której sprawował dotychczas funkcję proboszcza. Wierni kościoła św. Barbary ufundowali tablicę z związku z odejściem biskupa, która zawisła w zakrystii kościoła. Kardynał August Hlond (także syn Ziemi Śląskiej) był jego przewodnikiem i opiekunem, a także protektorem.

Po objęciu stanowiska biskupa polowego gen. Gawlina zachował struktury Kurii. Pozostały dwa wydziały: organizacyjno-administracyjny i oświatowo-wychowawczy oraz referat greckokatolicki. Kurii podlegały:Dziekanat Generalny, dziekani Okręgów Korpusów, starsi kapelani, kapelanii oraz proboszcze. W tym czasie w Kurii było 128 księży. Gawlina wprowadzał w Kurii reformy. Jeździł po najodleglejszych jednostkach i poligonach. Nazywano go "biskupem-wędrowcem". W kontaktach z żołnierzami i kadrą przyjął postawę otwartą. Starał się pomóc ludziom. Kapłanom stawiał wysokie wymagania, co nie czyniło go wśród duchowieństwa Kurii Polowej zbyt popularnym. swym postępowaniem niejednokrotnie narażał się przełożonym wojskowym i władzom państwowym. Przykładem odwagi cywilnej był udział w pogrzebie Wojciecha Korfantego w dniu 20 sierpnia 1939 w Katowicach. Był na pogrzebie jedynym biskupem przybyłym z Warszawy. W sprawie W. Korfantego interweniował wcześniej niejednokrotnie u władz, w tym u J. Piłsudskiego. W Wojsku Polskim zorganizował liczne ośrodki duszpasterstwa polowego. Zaczęły dobrze funkcjonować kościoły garnizonowe i szkolne. Poświęcał dużo czasu na pracę z młodzieżą zrzeszoną w Hufcach Służby Młodzieży, utworzonych dekretem Przezydenta RP 22 czerwca 1936 r.

W czasie II wojny światowej

Wojna zastała Gawlinę w Warszawie. Dokonał kilku mianowań dziekanów. Ewakuacja Kurii Polowej nastąpiła 4 września. W nocy z 6 na 7 września 1939 r. na polecenie naczelnych władz WP Gawlina opuścił Warszawę. Biskup wycofywał się na wschód. Dotarł do Łucka, gdzie w czasie bombardowania został ranny. Dotarł do granicy polsko-rumuńskiej, którą przekroczył w dniu 18 września. Przybył do Bukaresztu, potem przez Węgry 5 października przybył do Rzymu. Po audiencji u papieża Piusa XII Sekretariat Stanu Stolicy Apostolskiej przedłużył mu jurysdykcje biskupa polowego, co pośrednio oznaczało uznanie ciągłości państwa polskiego i jego armii. Wyjechał do Francji. 18 października 1939 r. po przybyciu do Paryża formalnie podjął obowiązki biskupa polowego Wojsk Polskich (Polskich Sił Zbrojnych na uchodźstwie). Włączył się do organizacji Wojska Polskiego we Francji. Organizował dla żołnierzy niedzielne nabożeństwa przez radio. Wydał Modlitewnik Żołnierza Polskiego. 21 grudnia 1939 r. dekretem prezydenta Raczkiewicza został mianowany członkiem I Rady Narodowej RP, następnie zastępcą członka Komisji Wojskowej, członkiem Komisji Prawno-Konstytucyjnej i przewodniczącym Komisji Spraw Zagranicznych. Działał w Radzie Narodowej. Uczestniczył w działaniach Polskiego Czerwonego Krzyża. Udzielał pomocy polskim uchodźcom we Francji. Od stycznia 1940 r. był członkiem Rady Naczelnej Światowego Związku Polaków z Zagranicy. Od 18 września 1940 przebywał w Wielkiej Brytanii, po klęsce Francji. Od kwietnia do października 1942 przebywał w ZSRR, gdzie gen Władysław Anders formował Polską Armię. Opuścił ZSRR ostatnim transportem odchodzącym do Iranu. Po powrocie z Bliskiego Wschodu kontynuował swoją prace w oddziałach Wojska Polskiego w Wielkiej Brytanii. Powołał dwa seminaria duchowne: w Szkocji i w Syrii. 16 sierpnia 1943 gen. Gawlina celebrował mszę żałobną na pogrzebie W. Sikorskiego w Newark.

Jego jurysdykcji jako biskupa polowego podlegali żołnierze Polskich Sił Zbrojnych we Francji, w Wielkiej Brytanii, Kanadzie, na Bliskim Wschodzie, w Afryce i w ZSRR (od 1942), a od 1944 r. we Włoszech, Belgii, Holandii i w Niemczech.

Wizytacja oddziałów Armii Polskiej w ZSRR

Przeprowadził wizytację obozów uchodźców polskich ewakuowanych z ZSRR do Iranu; 19 kwietnia 1942 r. przekroczył granicę ZSRR i po krótkim pobycie w Moskwie rozpoczął trzymiesięczną wizytację oddziałów Armii Polskiej w ZSRR gen. dyw. Władysława Andersa – w Uzbekistanie, Tadżykistanie, Kirgistanie i Kazachstanie. W połowie października 1942 r. przeniósł się z Iranu do Iraku, a następnie na początku listopada do Jerozolimy. Na mocy dekretu papieża Piusa XII z 3 października 1942 r. został mianowany biskupem ordynariuszem dla polskich uchodźców cywilnych na Wschodzie.

Udział w kampanii włoskiej

15 lutego 1943 r. wyruszył w podróż do USA, gdzie spotkał się z prezydentem Franklinem D. Rooseveltem. Przy pomocy prasy amerykańskiej apelował o pomoc dla dzieci polskich znajdujących się w ZSRR. Brał udział w kampanii włoskiej; w bitwie pod Monte Cassino (pełni funkcję kapelana liniowego w Sanitarnym Ośrodku Ewakuacyjnym), bitwie o Loreto i Ankonę. W Ankonie, 31 lipca 1944 r. z rąk Naczelnego Wodza gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Wojennego Virtuti Militari i Krzyż Walecznych.

Po II wojnie światowej

Po zakończeniu II wojny światowej i rozwiązaniu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie przestał pełnić funkcję biskupa polowego. 8 lutego 1945 r. został mianowany Opiekunem (Protektorem) Emigracji Polskiej na czas niemożności wykonywania tych zadań przez prymasa Polski, a 5 czerwca 1945 r. Stolica Apostolska powierzyła mu opiekę nad uchodźcami polskimi w Niemczech i Austrii. Po śmierci kard. Augusta Hlonda 28 stycznia 1949 r. papież Pius XII mianował Józefa Gawlinę Opiekunem Duchowym Polaków na uchodźstwie, czyli Protektorem Emigracji Polskiej. Od połowy 1947 r. zamieszkał jako rektor przy polskim kościele św. Stanisława w Rzymie przy via Botteghe Oscure 15.

W latach 1949-1952 złożył wizyty w polskich ośrodkach emigracyjnych w jedenastu krajach Europy, Ameryki Północnej i Ameryki Południowej. Brał udział w tworzeniu Polskich Misji Katolickich w Argentynie, Australii, Brazylii, Chile, Danii, Hiszpanii, Holandii, Luksemburgu, Republice Południowej Afryki, Szwajcarii, Szwecji i Tanzanii. Jego zasługą było także zbudowanie polskiej kaplicy w podziemiach Bazyliki Watykańskiej Św. Piotra. W czasie wojny założył dwa seminaria duchowne – w Bejrucie (Liban) i w Glasgow (Wielka Brytania). Pod jego patronatem w 1947 r. w Londynie powstał Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas". W 1947 r. założył Instytut Wydawniczy „Hozjanum" (Edizioni Hosianum) przy Hospicjum S. Hozjusza. Od 1949 r. do końca życia był wydawcą i redaktorem naczelnym „Duszpasterza Polskiego Zagranicą". W 1954 r. zainicjował edycję rocznika „Sacrum Poloniae Millenium".

Udział w II soborze watykańskim

29 listopada 1952 został mianowany arcybiskupem tytularnym Madito. Papież Jan XXIII powołał Gawlinę na członka Komisji Przygotowawczej dla Spraw Biskupów i Zarządu Diecezjami – Soboru Watykańskiego II. Od 1962 r. brał udział w dwóch pierwszych sesjach soboru jako sekretarz Komisji dla spraw Biskupów i Diecezji.

Powrót na Monte Cassino

Arcybiskup Józef Feliks Gawlina zmarł na zawał serca w noc 21/22 września 1964 r. w Rzymie. Pierwszy pogrzeb gen. biskupa J. Gawliny odbył sie w Rzymie. Pochowany na cmentarzu Campo Verano. Trumnę pochowano w grobowcu sióstr felicjanek. Drugi pogrzeb odbył się 8 kwietnia 1965 r., kiedy to zgodnie z jego wolą zwłoki przeniesiono na polski cmentarz wojenny na Monte Cassino.
Autor "Wspomnień", (Katowice 2004).

Odznaczenia

• Krzyż Kawalerski Orderu Wojennego Virtuti Militari
• Krzyż Walecznych
• Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
• Wielki Krzyż Magistralny kawalerów maltańskich (1936)

Zobacz też

• Sodalicja Mariańska

Sukcesja apostolska

Sukcesja apostolska
Konsekrator:	August Hlond
Współkonsekrator:	Stanisław Adamski
Współkonsekrator:	Wincenty Tymieniecki
Data konsekracji	19 marca 1933
Współkonsekrował
Biskup	Data konsekracji
Teofil Bromboszcz	3 czerwca 1934
Antoni Jacek Zimniak	28 października 1936
Juliusz Bieniek	25 kwietnia 1937

Bibliografia

• Józef Feliks Gawlina Biskup Polowy Polskich Sił Zbrojnych [w:] Emigracyjna Rzeczpospolita 1939-1990, t. III. opr. A. K. Kunert, Warszawa 2002.
• Władysław Bochnak, W służbie Bogu i ludziom. Sylwetki Ślązaków, Marki-Struga 1989, s. 200-211.
• T. Kryska Karski i S. Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej wyd. Editions Spotkania Warszawa 1991
• Henryk P. Kosk, Generalicja polska, wyd. Oficyna wydawnicza "Ajaks" Pruszków 1998.
• Henryka Wolna-Van Das, Biskup polowy Józef Gawlina - w 100 lecie urodzin, Polska Zbrojna, listopad 1992
  • cytaty: A. Korwin-Sokołowski, Fragmanty wspomnień 1910-1945, wyd. Editions Spotkania Paryż 1985.

Linki zewnętrzne

• Nota biograficzna Józefa Gawliny na stronie Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego [dostęp 2011-12-25]
• Fotografie z konsekracji biskupa Gawliny