Józef Michał Chomiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Józef Michał Chomiński (ur. 24 sierpnia 1906 w Ostrowie koło Przemyśla, zm. 20 lutego 1994 w Falenicy koło Warszawy) – muzykolog polski ukraińskiego pochodzenia, twórca teorii sonorystyki, badającej emancypację brzmienia w muzyce współczesnej, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli polskiej humanistyki w XX w.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie księdza greckokatolickiego Eugeniusza Chomińskiego (1867-1939) i Polki Józefy Heleny z d. Drohomireckiej (zm. w 1939). Wykształcenie muzyczne zdobył we Lwowie pod kierunkiem Adama Sołtysa (dyrygentura) i Zofii Kozłowskiej (śpiew) oraz na Uniwersytecie Lwowskim, gdzie studiował muzykologię u Adolfa Chybińskiego. W 1936 obronił na UJK doktorat na temat "Zagadnienia konstruktywne w pieśniach Edwarda Griega", którego nie ogłosił drukiem. W latach 30. XX wieku był aktywnym współpracownikiem magazynu „Ukrajinśka muzyka” oraz zastępcą sekretarza muzycznej sekcji Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki. Tuż przed II wojną światową podjął pracę jako bibliotekarz w Bibliotece Narodowej. Po wojnie, którą spędził w Warszawie i jej okolicach, w 1948 został sekretarzem redakcji "Kwartalnika Muzycznego", który redagował wraz z A. Chybińskim do jego śmierci w 1952.

W 1949 habilitował się na Uniwersytecie Poznańskim na podstawie pracy "Zagadnienia konstrukcyjne w sonatach fortepianowych Karola Szymanowskiego". W 1951 został docentem, 1954 profesorem nadzwyczajnym, a w 1960 profesorem zwyczajnym w Instytucie Muzykologii na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie pracował do emerytury w 1978. W latach 1958–1976 kierował Katedrą Powszechnej Historii Muzyki IMuz UW. W latach 1951–1968 pracował również w Instytucie Sztuki PAN, kierując tam Zakładem Historii i Teorii Muzyki, który stworzył od podstaw.

W najwcześniejszych pracach realizował postulaty fenomenalistyki muzycznej, inspirowane pracami E. Kurtha i H. Mersmanna, niekiedy z wpływami ideowymi marksizmu. Później skierował uwagę ku zagadnieniom muzyki dawnej (historia harmonii i kontrapunktu) oraz nowoczesnej sonorystyki muzycznej. Stworzona przez Chomińskiego teoria sonologii, jedno z największych osiągnięć powojennej muzykologii w Polsce, miała za zadanie wyjaśniać brzmieniowe cechy dzieła muzycznego, konstytuujące muzyczną strukturę i formę. Jego teksty to świadectwo gruntownych poszukiwań teoretycznych podstaw muzyki, wspartych głęboką wiedzą historyczno-muzyczną od średniowiecza od współczesności. Stosowana w jego pracach teoretycznych terminologia, stanowiła konsekwencję dążenia do nadania muzykologii statusu nauki zbliżonej do nauk przyrodniczych.

Chomiński był jednym z najwybitniejszych muzykologów polskich w II połowie XX wieku: twórcą fundamentalnych podręczników muzykologicznych, redaktorem wielu periodyków naukowych i edycji muzycznych. Wykształcił największą szkołę muzykologiczną, działającą do dziś w różnych placówkach akademickich w Polsce. Do wypromowanych przez niego doktorów, którzy następnie uzyskali habilitacje, należą: Anna Czekanowska, Ludwik Bielawski, Zygmunt Szweykowski (muzykolog), Stefan Jarociński, Michał Bristiger, Irena Poniatowska, Maciej Gołąb, Józef Ścibor, Jan Stęszewski, Zofia Chechlińska i Jerzy Morawski.

W 1954 odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. 22 lipca 1964 roku z okazji 20-lecia Polski Ludowej otrzymał nagrodę państwową II stopnia[1].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Książki:

  • Metodyka nauczania form muzycznych (1946),
  • Preludia Chopina (1950),
  • Sonaty Chopina (1960),
  • Historia harmonii i kontrapunktu (t. 1-3, 1958–1990, tłum. ukr. t. 1 1975, t. 2 1979),
  • Muzyka Polski Ludowej (1968),
  • Formy muzyczne t. 1-5, z K. Wilkowską-Chomińską, (1974–1987),
  • Studia nad twórczością K. Szymanowskiego (1969),
  • Chopin (1978, tłum. niem. 1980),
  • Historia muzyki t. 1-2, z K. Wilkowską-Chomińską, (1989–1990),
  • Historia muzyki polskiej t. 1-2, z K. Wilkowską-Chomińską, (1995–1996)
  • Muzyka polskiego Odrodzenia, z Z.Lissą (1953, tłum. ros. 1959),
  • Fundamenta sonologiae. Podstawy sonologii muzycznej (maszynopis, 3 zeszyty, 1976-1978).

Redakcje druków zwartych i czasopism:

  • Studia Muzykologiczne (PWM 1953–1956),
  • Rocznik Chopinowski / Anales Chopin (TiFC 1956-1969),
  • Kultura muzyczna Polski Ludowej, wraz z Z. Lissą (1957),
  • Historia muzyki powszechnej, t. 1-2 (1957, 1965, wraz z Z. Lissą),
  • Z życia i twórczości Karola Szymanowskiego (1960),
  • Kwartalnik "Muzyka" (IS PAN 1956–1971),
  • Słownik muzyków polskich (1964–1967),
  • Katalog dzieł Fryderyka Chopina, wraz z T.D. Turło (1990),
  • Encyklopedia Muzyki, PWN, Warszawa 1995.

Redakcje edycji muzycznych:

  • Muzyka polskiego Odrodzenia, wraz z Z. Lissą (PWM 1953),
  • Music of polish Renaissance, wraz z Z. Lissą (PWM 1955),
  • G.Ph. Telemann, Suita polska na klawesyn (PWM 1963),
  • Monumenta Musicae in Polonia (PWM 1964-1991).

Literatura[edytuj | edytuj kod]

M. Gołąb, Józef Michał Chomiński. Biografia i rekonstrukcja metodologii, Wrocław 2008; I. Lindstedt, Teoria sonologii muzycznej Józefa Michała Chomińskiego, "Muzyka" 2006 nr 1-2; Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk 1949-1999, red. Edward Krasiński, Warszawa 2000; Dzieło muzyczne -- teoria, historia, interpretacja (Księga pamiątkowa z okazji jubileuszu 70-tych urodzin), red. Irena Poniatowska i zespół, Kraków 1984.

Przypisy

  1. Dziennik Polski, rok XX, nr 171 (6363), s. 1.