Józef Szafranek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Józef Szafranek (zwany "Śląskim Rejtanem"[1]). (ur. 18 lutego 1807 w Gościęcinie koło Koźla, zm. 7 maja 1874) – polski ksiądz katolicki, działacz społeczny, polityczny, tłumacz, autor i wydawca. Przeciwstawiał się germanizacji.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Gościęcinie jako syn miejscowego młynarza. Po zakończeniu studiów we Wrocławiu przyjął tam 9 marca 1831 r święcenia kapłańskie. W latach 1831–1832 był wikarym w Grzędzinie. W latach 1832–1839 był wikarym w Raciborzu. W 1839 r. założył pierwsze w Europie koło czytelnicze w Bytomiu. Od r. 1840 do śmierci był proboszczem bytomskiej parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.

Deputowany do Pruskiego Zgromadzenia Konstytucyjnego w 1848 r. i Pruskiego Zgromadzenia Narodowego[2], w 1848 r. w okręgu bytomsko-tarnogórskim, a w 1849 r. w okręgach żorskim i gliwickim. Pierwotnie zasiadał w ławach lewicy (niemieckich demokratów), a w kolejnej kadencji przeniósł się do Koła Polskiego, po wstąpieniu do niego Marcina Gorzołka. „W konstytuancie pruskiej ks. Szafranek oświadczył w dniu 24 sierpnia 1848 r., iż Górnoślązacy nie interesują się dążnościami politycznymi Polaków w Poznańskiem i chodzi im jedynie o sprawy językowe”[3]. Uczestnicy wieców, w których przemawiał wznosili okrzyki: "Niech żyje narodowość śląska"[4]. Częstokroć przypisuje mu się założenie Ligi Polskiej, tymczasem nie jest nawet naukowo stwierdzone, że do niej należał[5].

Podczas Wiosny Ludów w dniu 21 lipca 1848 r. w niemieckim Zgromadzeniu Narodowym, ks. Szafranek postawił wniosek, w którym zażądał w ośmiu punktach praw dla "po polsku mówiących Ślązaków"[6]. Dotyczyły one m.in:

  • zagwarantowania i pielęgnowania języka polskiego na Górnym Śląsku,
  • wydawania praw, rozkazów, dekretów, rozporządzeń, nakazów i obwieszczeń w języku polskim i w wystarczającej ilości,
  • uczynienia języka polskiego językiem wykładowym w udzielaniu nauki religii i nauki elementarnej w powiatach, wsiach i koloniach zamieszkanych przeważnie przez Polaków.

Latem 1848 r. wraz z Józefem Lompą, Emanuelem Smołką i dziennikarzem z Krakowa Józefem Łepkowskim zaczął wydawać w Bytomiu pierwszą prawdziwie polską gazetę na Górnym Śląsku: "Dziennik Górnośląski".

W 1851 r. musiał zrzec się mandatu, gdyż jego wypełnianie kolidowało z pracą duszpasterską, wcześniej krytykowany przez zwierzchników za swoją lewicową postawę (gdy biskup zakazał mu zasiadania w ławach poselskich lewicy – stał przez całe posiedzenia), a tym samym zakończyć karierą polityczną.

Działał w ruchu trzeźwości ks. Jana Alojzego Ficka z Piekar Śląskich. W czasie epidemii cholery i tyfusu opiekował się chorymi, ubogimi i sierotami.

W r. 1855 napisał list do bytomskiego magistratu, motywujący potrzebę utrakwistycznego (dwujęzycznego) szkolnictwa. Jednak w r. 1856 wbrew jego intencjom podzielono klasy dwujęzyczne na polskie i niemieckie[6].

Założył pierwszą żeńską szkołę zawodową w 1853 r. oraz przyczynił się do założenia katolickiego gimnazjum w Bytomiu w 1867 r., a także w r. 1869 szkoły średniej dla dziewcząt i ochronki.

Współzałożyciel kasyna katolickiego; twórca Stowarzyszenia Rodzin Chrześcijańskich. Zakładał „szkoły niedzielne”, wprowadził msze św. szkolne, nabożeństwa i kazania dla dzieci; wprowadził zwyczaj częstego przystępowania do Komunii św.; organizował pielgrzymki do Piekar i na Górę Świętej Anny.

Po zabronieniu w czasach Kulturkampfu nauczania języka polskiego w szkołach elementarnych w 1872 r. został przez władze pruskie w roku następnym odsunięty od nadzoru nad szkołami.

Wskutek obrażeń po wypadku zmarł w dniu 7 maja 1874 r. Na jego pogrzebie w języku polskim wygłosił mowę ks. Antoni Stabik.

Księdza Józefa Szafranka pochowano na cmentarzu Mater Dolorosa w Bytomiu.

Działalność wydawnicza[edytuj | edytuj kod]

  • Od 1844 r. wydawał kalendarze;
  • w 1846 r. – opracował zbiór polskich i niemieckich pieśni kościelnych;
  • w 1850 r. – wydał Leksykon języka górniczego;
  • w 1855 r. – Żywoty dwóch błogosławionych jezuitów Jana Britto i Andrzeja Boboli.

Przypisy

  1. Jerzy Oleksiński, "I nie ustali w walce", Nasza Księgarnia, Warszawa 1980, ISBN 978-83-10-07610-6, str.100.
  2. Lech Trzeciakowski, Posłowie polscy w Berlinie 1848–1928, Warszawa 2003, s. 480.
  3. Franciszek Hawranek (red.), Dzieje Górnego Śląska w latach 1816–1947, rozdział II (Władysław Dziewulski), Rewolucja i reakcja na Śląsku pruskim i austriackim (1848–1850), Opole 1981.
  4. Franciszek Hawranek (red.), Dzieje Górnego Śląska w latach 1816–1947, rozdział II (Władysław Dziewulski), Rewolucja i reakcja na Śląsku pruskim i austriackim (1848–1850), Opole 1981. s. 122
  5. Janina Ender, Józef Szafranek – trybun ludu śląskiego, Warszawa 1952.
  6. 6,0 6,1 Franciszek Antoni Marek, Działalność społeczna i narodowa ks. Józefa Szafranka, Opole 1968.