Józef Tusk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Józef Tusk (ur. 23 marca 1907 w Gdańsku, zm. 12 czerwca 1987) – gdański marynarz, urzędnik kolejowy i lutnik, dziadek Donalda Tuska. Jego wojenne losy, a w szczególności kwestia wcielenia do Wehrmachtu, stały się przyczyną kontrowersji podczas prezydenckiej kampanii wyborczej w 2005.

Początek wojny[edytuj | edytuj kod]

Józef Tusk 1 września 1938 został mianowany na stanowisko telegrafisty kolejowego. Przynależał do Związku Zawodowego Zjednoczenia Zawodowego Polskiego na Wolne Miasto Gdańsk.

W dniu aneksji Gdańska do Rzeszy, 1 września 1939 Adolf Hitler wydał ustawę, zgodnie z którą obywatele b. Wolnego Miasta Gdańska stali się automatycznie obywatelami III Rzeszy[1]. Jednocześnie, ludność polska Gdańska, mimo posiadania niemieckiego obywatelstwa była poddana prześladowaniom.

Już 1 września 1939 rozpoczęła się akcja przeszukiwania domów Polaków przez niemieckie oddziały szturmowe. Józef Tusk podczas wizyty, uciekł na dworzec PKP. Kiedy zdał sobie sprawę, że rozpoczęła się wojna, udał się na komisariat policji. Gestapo zastosowało areszt oraz stwierdziło, że Tusk to "polski fanatyk, zagraża bezpieczeństwu Rzeszy".

Józef Tusk przez jakiś czas przebywał w więzieniu, a potem pracował jako przymusowy robotnik. Między innymi uczestniczył w budowie baraków obozu Stutthof – na jednej z zachowanych drewnianych tabliczek znalezionych w tym obozie odkryto podpis J. Tusk 24 września 1939[2]. 19 marca 1940 został uwięziony w tym obozie, a następnie w obozie koncentracyjnym Neuengamme (nr obozowy 5939)[3], w którym przebywał do 26 sierpnia 1942[4]. Został zwolniony ze względu na nieprzydatność do pracy. Najpóźniej pod koniec 1943 powrócił do żony i dzieci w Gdańsku.

Żołnierz Wehrmachtu[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Polacy w Wehrmachcie.

Kiedy na Froncie Wschodnim III Rzesza ponosiła poważne straty, przy aprobacie Hitlera i Goebbelsa (przeciwni byli Himmler i Bormann) zapadła decyzja o wcielaniu ludności kaszubskiej do Wehrmachtu. 2 sierpnia 1944 Józef Tusk został powołany i wcielony do Wehrmachtu i według relacji Eleonory Gurkowskiej, najstarszej córki Józefa Tuska oraz zgodnie z niemieckimi dokumentami[5] służył III Rzeszy w 328. Grenadier-Ersatz-und Ausbilldungsbatallion (328 zapasowy batalion szkolny grenadierów).

Józef Tusk najpierw stacjonował w Kurlandii na Froncie Wschodnim. Potem jego jednostkę przerzucono statkiem do Danii. W życiorysie z 1975 Józef Tusk stwierdził, że pracował Od 26.8.1944 do 5.3.1945 przy kopaniu okopów. Można przypuszczać, że podobnie jak inni Kaszubi został przez hitlerowców zmuszony do budowy umocnień chroniących linię brzegową przed desantem Aliantów w Danii[potrzebne źródło]. W dokumentach zachowały się informacje o stacjonowaniu oddziału, w którym służył Tusk, w okolicach Akwizgranu. Między 12 października 1944 a 5 marca 1945 Józef Tusk najprawdopodobniej zdezerterował lub został wzięty do niewoli angielskiej.

Żołnierz Polskich Sił Zbrojnych[edytuj | edytuj kod]

Według brytyjskiego Ministerstwa ObronyJózef Tusk, urodzony 23 marca 1907 roku w Gdańsku, syn Józefa, nie figuruje w żadnym wykazie[6].

Obywatel PRL[edytuj | edytuj kod]

Do Gdańska Józef Tusk wrócił przez Szczecin 15 października 1945. Eleonora Gurkowska zapamiętała, że ojciec był ubrany po cywilnemu, ale zgodnie z relacją jej brata Rajmunda Tuska miał na rękawie kurtki naszywkę z napisem "Poland". Wielu Kaszubów w czasie wojny przeszło przez niemieckie i alianckie obozy, aby po zajęciu terenu Polski przez Armię Czerwoną trafić do obozów NKWD. Wystarczyła przynależność do AK bądź Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. W czasach PRL już samo podkreślanie kaszubskiej przynależności czyniło z człowieka "element niepewny". Według relacji członków rodziny Józef Tusk nigdy nie opowiadał o swoich wojennych losach i w 1987 zabrał tajemnicę do grobu.

W okresie PRL Józef Tusk pracował jako lutnik i mieszkał wraz z rodziną w Sopocie przy Al. Niepodległości.

Przypisy

  1. 61 lat po zbrodni. RMF.FM, 2000-12-12. [dostęp 2010-05-30].
  2. Tusk: przypomnimy całemu światu, kto za co odpowiada. onet.pl, 2007-05-10. (strona dostępna jest na: web.archive.org).
  3. Baza danych: Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką (pol.). [dostęp 2012-07-16]. s. należy wpisać w wyszukiwarce: Józef Tusk oraz datę lub miejsce urordzenia.
  4. http://www.lamus.pl/images/katalog_2014-1_optymalizacja.pdf s.240
  5. Nowe dokumenty ws. dziadka Donalda Tuska. vp.pl, 2005-10-15. [dostęp 2010-05-30]. (strona dostępna na: web.archive.org). Informacja z niemieckich archiwów dotycząca służby Józefa Tuska w Wehrmachcie: (GIF na stronie tvp.pl, dostępny na: web.archive.org).
  6. B. Szczepuła: Józef Tusk i inni (9). Nie płacz, Juliśka. "Dziennik Bałtycki" (wejherowo.naszemiasto.pl). [dostęp 2010-05-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]