Jānis Balodis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jānis Balodis
Jānis Balodis (1928)
Jānis Balodis (1928)
generał armii
Data i miejsce urodzenia 20 lutego 1881
okręg Trikāta
Data i miejsce śmierci 8 sierpnia 1965
Saulkrasti
Przebieg służby
Lata służby 1898-1921
Siły zbrojne Armia Imperium Rosyjskiego,
Armia Republiki Łotewskiej
Stanowiska Naczelny Wódz ARŁ
Główne wojny i bitwy wojna rosyjsko-japońska,
I wojna światowa,
wojna estońsko-bolszewicka
Późniejsza praca poseł do Sejmu Łotwy,
minister wojny, wicepremier
Odznaczenia
Order Wojskowy Lāčplēsisa (Order Zabójcy Niedźwiedzia) (Łotwa) Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Order Westharda I klasy (Łotwa) Krzyż Zasług Aizsargów (Łotwa) Medal Pamiątkowy X Rocznicy Walk o Wyzwolenie Republiki Łotewskiej Krzyż Wielki Orderu Białej Róży (Finlandia) Oficer Legii Honorowej (Francja) Kawaler Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wolności za służbę wojskową (Estonia) Order Krzyża z Orłem I Klasy (Estonia) Wielki Krzyż Orderu Witolda Wielkiego (Litwa) Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Towarzyski Orderu Św. Michała i Św. Jerzego (Wielka Brytania) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Królestwo Włoch) Order św. Jerzego – IV klasy Order Świętego Włodzimierza IV klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny II klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława II klasy (Imperium Rosyjskie)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Jānis Balodis (z lewej) i Józef Beck – oficjalna wizyta ministra spraw zagranicznych RP w Rydze, 1938

Jānis Balodis (ur. 20 lutego 1881 w okręgu Trikāta, zm. 8 sierpnia 1965 w Saulkrasti) – łotewski generał i polityk.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Vidzeme w rodzinie rolniczej jako najmłodsze z trojga dzieci. Ukończył naukę w szkole parafialnej w Trikāta. Od 1898 służył w 110 pułku piechoty Armii Imperium Rosyjskiego w Kownie. W 1902 ukończył z wyróżnieniem Wileńską Szkołę Junkrów Piechoty. Wziął udział w wojnie rosyjsko-japońskiej 1905, później walczył w I wojnie światowej na froncie wschodniopruskim.

W 1915 – ranny pod Augustowem – dostał się do szpitala, a następnie trafił do niewoli niemieckiej na Śląsku, w której przebywał do 1918. W roku zakończenia wielkiej wojny powrócił na Łotwę, gdzie dowodził dywizją kurlandzką. W październiku 1919 mianowano go naczelnym wodzem armii łotewskiej. Dowodził armią łotewską w czasie wojny łotewsko-bolszewickiej (1919-1920), toczonej w tym samym okresie co wojny – estońsko-bolszewicka i polsko-bolszewicka. Koordynował współpracę armii łotewskiej i Wojska Polskiego przy odbiciu z rąk Armii Czerwonej Dyneburga zimą 1919/1920. W 1921 odszedł ze służby wojskowej. Otrzymał od rządu gospodarstwo rolne w gminie Līvbērze.

W październiku 1925 wszedł w skład Sejmu Republiki Łotewskiej II kadencji z listy Łotewskiego Związku Rolników, mandat wykonywał również w III (1928–1931) i IV kadencji (1931–1934). Stał na czele Komisji Spraw Wojskowych. Od 1931 do 1940 pełnił funkcję ministra wojny. Był współorganizatorem puczu wojskowego Ulmanisa 15 maja 1934. W 1938 został wicepremierem w rządzie Ulmanisa. 6 kwietnia 1940 został zwolniony ze stanowiska ministra wojny na skutek konfliktu z dyktatorem.

Po dokonaniu okupacji Łotwy przez Armię Czerwoną próbował startu w wyborach do tzw. Sejmu Ludowego z ramienia Bloku Demokratycznego, jednak alternatywna lista nie została zarejestrowana przez władze sowieckie. Aresztowany przez NKWD i wywieziony wraz z żoną w głąb ZSRR. Został "skazany" na 25 lat łagru, lecz do 1956 pozostawał wraz z żoną więźniem w "specizolatorze" (więzienie specjalne) NKWD we Włodzimierzu nad Klaźmą jako tajni, oznaczeni numerami więźniowie[1]. W 1956 został zwolniony z więzienia i pozwolono mu wraz z żoną powrócić na sowiecką Łotwę. Zimą mieszkał w Rydze, latem zaś w Saulkrasti, gdzie do dziś zachował się jego dom[2]. Władze radzieckie, za pośrednictwem byłego ministra rządu ulmanisowskiego Vilhelmsa Muntersa, próbowały zjednać generała do poparcia swojego mandatu, jednak ten konsekwentnie odmawiał.

Zmarł w 1965. Został pochowany na Cmentarzu Leśnym w Rydze. Jego pogrzeb w stolicy zgromadził kilka tysięcy osób.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

W 1936 poślubił Elvīrę Blūme (po mężu: Balode). Miał siostrę – Mariję (o 7 lat starszą) i brata – Dāvisa (o 18 lat starszego). Jego stryjeczny wnuk, Juris Balodis, jest naukowcem i dyplomatą, zesłany – przez lata mieszkał w Rosji, w 2007 powrócił na Łotwę[3].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Pamięć[edytuj | edytuj kod]

Od 1991 pamięć o generale znów jest obecna na Łotwie. Jego imieniem nazwano ulicę w Lipawie[4]. W plebiscycie na 100 wybitnych Łotyszy zorganizowanym przez portal apollo.lv i pismo "Latvijas Avīze" zajął 57 miejsce z 2,8 tys. głosów (dla porównania Ulmanis zajął 2 miejsce z 5,1 tys. głosami, a Oskars Kalpaks – 7 z 4,7 tys.)[5]. W 2011 uroczyście obchodzono 130 urodziny generała Balodisa[6].

Przypisy

  1. Наталья Салагубова, Заключенный под N9 "Наша газета" (nr 45), Daugavpils 9 listopada 2006 (ros.)
  2. Gunta Barbāne, Ģenerāļa Baloža vasaras mītne, www2.la.lv z 14 listopada 2008 (łot.)
  3. Inga Boškina, Godinot ģenerāļa Jāņa Baloža piemiņu Trikātā, beverinasnovads.lv z 26 lutego 2011 (łot.)
  4. Livija Leine, Spāru svētki Ģenerāļa Baloža ielā, liepajniekiem.lv z 28 października 2008 (łot.)
  5. Linda Kusiņa, Noskaidrotas 100 ievērojamākās Latvijas personības, apollo.lv z 30 grudnia 2004 (łot.)
  6. Aldis Dubļāns, Tik vērienīgi ģenerāļa Jāņa Baloža jubileja nekad nav svinēta, ziemellatvija.lv z 22 lutego 2011 (łot.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]