Język czarnogórski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Црногорски
Crnogorski
Obszar Czarnogóra
Liczba mówiących ok. 145 tys.
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
Pismo łacińskie, cyrylica
Status oficjalny
język urzędowy Czarnogóra
Regulowany przez brak instytucji
Kody języka
ISO 639-1
ISO 639-2 sla
SIL srp
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka czarnogórskiego
Słownik czarnogórsko-polski, polsko-czarnogórski online

Język czarnogórski (crnogorski jezik, црногорски jeзик) – jeden z czterech standardowych wariantów serbochorwackiego języka policentrycznego[1][2], oparty na dialekcie sztokawskim. Jest używany w Czarnogórze. W przyjętej 19 października 2007 przez parlament tego kraju nowej konstytucji czarnogórski został uznany za język urzędowy, odrębny od serbskiego, chorwackiego i bośniackiego[3]. Jednak prawne i konstytucyjne zapisy sankcjonujące istnienie określonego języka nie mogą zostać uznane za naukowe kryteria służące klasyfikacji kodów językowych[4].

Używane w Czarnogórze słownictwo obejmuje kilka niespotykanych w innych wariantach serbskochorwackiego języka, ale ogólnych różnic w leksyce tych wariantów jest niewiele. Do charakterystycznych cech fonetycznych dialektów czarnogórskich należą hiperjekawizm (czyli dwusylabowa wymowa ije pochodzącego z jaci) oraz występowanie spółgłosek palatalnych ś, ź (kontynuują prasłowiańskie *s, *z w pozycji przed *ě i *j[5]), з oprócz występujących w innych dialektach sztokawskich ć, đ (dź). Na przykład czarnogórskie słowa śeme, koźi odpowiadają słowom seme / sjeme, kozji występującym w językach serbskim, bośniackim i chorwackim.

Na korzyść istnienia języka czarnogórskiego przemawiał znany profesor Dubravko Škiljan, pracujący na uczelniach w Lublanie i Zagrzebiu. W wywiadzie dla belgradzkiej gazety "Vreme", na pytanie, jakie są różnice pomiędzy językiem serbskim i chorwackim, odpowiedział: "Tylko język czarnogórski ma typologiczne i systemowe warunki, aby być odrębnym językiem, ponieważ posiada odrębne głoski, odrębne fonemy". Profesor Skiljan przywołał ś, ź, a według profesora Nikčevića tych fonemów jest w sumie pięć: ś (w wyrazie śekira, po polsku 'siekiera'), ź (w wyrazie iźjesti), dz (w wyrazie bidza), dj (w wyrazie djevojka, po polsku 'dziewczyna'), ć (w wyrazie ćerat).

Język czarnogórski ma wiele typowych cech, które potwierdzają w pełni jego socjolingwistyczną tożsamość – w odróżnieniu od języka serbskiego, który jest ponadnarodowy: do dziś nie posiada żadnego systemowego elementu, o którym można by potwierdzić, iż jest specyficznie serbski.

Oprócz Škiljana, który jest Chorwatem, również profesor Svenka Savić z Wydziału Filologicznego w Nowym Sadzie dała pełne poparcie istnieniu języka czarnogórskiego. To poparcie wyrazili także inni slawiści: Agnieszka Spagińska-Pruszak, profesor języków południowosłowiańskich Wydziału Filologicznego w Gdańsku, oraz Aleksander Dulicenko z Estonii. Obecnie czarnogórski jest wykładany na 10 uniwersytetach na świecie, równolegle z językiem serbskim, chorwackim i bośniackim.

Alfabet[edytuj | edytuj kod]

Alfabet czarnogórski w obecnej formie został wprowadzony rozporządzeniem z 9 czerwca 2009 przez ministra edukacji Czarnogóry, Sretena Škuleticia[6].

Łacinka
A B C Č Ć D Dž Đ E F G H I J K L Lj M N Nj O P R S Š Ś T U V Z Ž Ź
Cyrylica
А Б В Г Д Ђ Е Ж З З́ И Ј К Л Љ М Н Њ О П Р С С́ Т Ћ У Ф Х Ц Ч Џ Ш

Przypisy

  1. Snježana Kordić: Crnogorska standardna varijanta policentričnog standardnog jezika. W: Branislav Ostojić: Jezička situacija u Crnoj Gori – norma i standardizacija: radovi sa međunarodnog naučnog skupa, Podgorica 24.-25.5.2007. Podgorica: Crnogorska akademija nauka i umjetnosti, 2008, s. 35–47. ISBN 978-86-7215-207-4. OCLC 318462699. (serb.-chorw.)
  2. Per Jakobsen: O strukturno-lingvističkim konstantama srpskohrvatskog jezika (inventar fonema i fonotaktička struktura). W: Branislav Ostojić: Jezička situacija u Crnoj Gori – norma i standardizacija: radovi sa međunarodnog naučnog skupa, Podgorica 24.-25.5.2007. Podgorica: Crnogorska akademija nauka i umjetnosti, 2008, s. 26, 32. ISBN 978-86-7215-207-4. OCLC 318462699. (serb.-chorw.)
  3. Ustawa o czarnogórskim
  4. Bernhard Gröschel: Das Serbokroatische zwischen Linguistik und Politik: mit einer Bibliographie zum postjugoslavischen Sprachenstreit. Monachium: Lincom Europa, 2009, s. 348–350, seria: Studies in Slavic Linguistics ; 34. ISBN 978-3-929075-79-3. (niem.)
  5. Sławeski 1962:98-9 za Dalewska-Greń H., Języki słowiańskie, PWN, Warszawa 2007, ISBN 978-83-01-12391-8, str. 99;
  6. RTCG - Radio Televizija Crne Gore - Nacionalni javni servis - Donijet Pravopis crnogorskog jezika

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]