Język czirokeski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
ᏣᎳᎩ Tsalagi
Obszar Stany Zjednoczone (Oklahoma i Karolina Północna)
Liczba mówiących ok. 20 000
Ranking poza pierwszą 100
Klasyfikacja genetyczna języki irokeskie
*języki południowoirokeskie
**język czirokeski
Pismo sylabariusz czirokeski
Kody języka
ISO 639-1 brak
ISO 639-2 chr
ISO 639-3 chr
SIL chr
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku czirokeskim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka czirokeskiego
Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-{{{język}}} online
Zasięg języka czirokeskiego w Ameryce Północnej przed przybyciem Europejczyków

Języki czirokeski (nazwa własna: ᏣᎳᎩ – Tsalagi; ang. Cherokee) – język z południowej gałęzi rodziny irokeskiej, używany przez ok. 20 tysięcy Czirokezów w amerykańskim stanie Oklahoma i w czirokeskim rezerwacie w Great Smoky Mountains w Karolinie Północnej. Zapisywany jest sylabariuszem czirokeskim.

Fonetyka i fonologia[edytuj | edytuj kod]

W języku czirokeskim występują następujące spółgłoski:

Wargowe Dziąsłowe Palatalne Welarne Krtaniowe
Zwarte t k ʔ
Zwarto-szczelinowe ʦ
Szczelinowe s h
Nosowe m n
Półotwarte j ɰ
Boczne l

W języku czirokeskim istnieją następujące samogłoski:

Przednie Centralne Tylne
Wysokie i u
Średnie e ə̃ o
Niskie a

Występuje też dyftong /ai/ - jedyny w języku czirokeskim. Spółgłoska wargowa /m/ pojawiła się stosunkowo niedawno.

Od powyższego schematu jest jeden wyjątek - Czirokezi z Oklahomy wymawiają zapożyczony z języka angielskiego wyraz automobile z głoskami /ɔ/ i /b/ jak w angielskim.

Tony[edytuj | edytuj kod]

Język czirokeski jest językiem tonalnym, a tony pełnią funkcję dystynktywną (rozróżniania znaczenia wyrazów). Tym niemniej system tonalny ulega stopniowemu uproszczeniu zwłaszcza wśród młodszego pokolenia.

Gramatyka i morfologia[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak większość języków autochtonicznych Ameryki język czirokeski jest językiem polisyntetycznym - wypowiedzi składają się z doklejanych do siebie morfemów, mogących zawrzeć całe zdanie w jednym wyrazie. Czirokeskie czasowniki, użyte w wypowiedzi składają się z przedrostka zaimkowego, wskazującego osobę i rdzenia wyrazowego, do których mogą być dołączane przyrostki oznaczające aspekt i tryb.