Język gocki
 ; Gutiska razda |
|
| Liczba mówiących | Język wymarły. |
| Klasyfikacja genetyczna | Języki indoeuropejskie Języki germańskie Wschodniogermańskie Język gocki |
| Pismo | gockie |
| ISO 639-2 | got |
| ISO 639-3 | got |
| SIL | GOT |
| W Wikipedii | |
| Zobacz też: język, języki świata |
|
 |
|
 |
|
Język gocki – wymarły język wschodniogermański, który był używany przez germańskie plemię Gotów. Jest on znany głównie dzięki tłumaczeniu Biblii dokonanego przez biskupa Wulfilę w IV wieku n.e.
Wyróżniane są dwa dialekty: wizygocki (używany na terenie dzisiejszej Hiszpanii do VII/VIII wieku) i ostrogocki (przetrwał na Krymie być może do XVII/XVIII wieku). Około 70 słów i nieco konstrukcji gramatycznych tego dialektu zapisał w XVI wieku Ogier Ghiselin de Busbecq, flamandzki dyplomata w służbie austriackiej. Wcześniejszych i późniejszych relacji o języku gockim na Krymie brak.
Spis treści |
Fonetyka [edytuj]
Samogłoski [edytuj]
Monoftongi |
Dyftongi |
- Samogłoski /i/, /a/ oraz /u/ mogły być długie lub krótkie, lecz Goci zaznaczali różnice w długości jedynie w przypadku /i/, zapisując długie /i:/ jako <ei>, imitując greckie ει. We współczesnym zapisie często oznacza się długie samogłoski przy użyciu makronu, rzadziej cyrkumfleksu.
- Długie /e:/ i /o:/ były zapisywane jako <e> i <o>, np. wens [we:ns] "nadzieja".
- Krótkie /ε/ i /ɔ/ zapisywano dwuznakami <ai> i <au>, np. taihun [tεhun] "dziesieć". Współcześnie umieszcza się często znak akcentu nad drugą samogłoską dwuznaku (taíhun) dla odróżnienia od prawdziwych dyftongów /ai/ i /au/. Krótkie /ε/ i /ɔ/ są często allofonami /i, u/ przed /r, h, ʍ/. Także ai w sylabach reduplikowanych czasowników VII koniugacji najprawdopodobniej oddaje właśnie /ε/. Wreszcie, /ε/ i /ɔ/ występują w zapożyczeniach z greki, np. aípiskaúpus "biskup".
- Pragermańskie dyftongi ai i au pozostały w gockim jako ai i au; są one zapisywane ze znakiem akcentu na pierwszej samogłosce dla odróżnienia z ai i au z pragermańskim *i/e, *u. Niektóre dowody każą podejrzewać, że wymawiane były wciąż jak dyftongi, ale wedle innych przeszły one w długie /ε:/ i /ɔ:/. W tekstach łacińskich imiona gockie z pragermańskim au są zapisywane przez au do IV stulecia n.e., zaś później przez o. Długie /ε:/ i /ɔ:/ były także allofonami /e:/ i /o:, u:/ przed następująca samogłoską, np. saian [sεːan] "siać", bauan [bɔːan] "budować".
- Samogłoska /y/ (brzmiąca jak niemieckie ü) występowała tylko w wyrazach zapożyczonych. Zapisywana była jako w: azwmus [azymus] "nienapoczęty chleb". Reprezentuje greckie υ (y) lub οι (oi), które to oba wymawiane były ówcześnie jak /y/. W wyrazach gockich był prawdopodobnie wymawiany przez /i/.
- /iu/ jest dyftongiem opadającym, czyli wymawianym przez niezgłoskotwórcze u.
Spółgłoski [edytuj]
| Wargowe | Zębowe | Dziąsłowe | Podniebienne | Miękkopodniebienne | Wargowo-miękkopodniebienne | Krtaniowe | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Zwarte | p /p/ | b /b/ | t /t/ | d /d/ | ?ddj /ɟː/ | k /k/ | g /g/ | q /kʷ/ | gw /gʷ/ | ||||
| Szczelinowe | f /ɸ, f/ | b [β] | þ /θ/ | d [ð] | s /s/ | z /z/ | g, h [x] | g [ɣ] | ƕ /ʍ/ | h /h/ | |||
| Półotwarte | j /j/ | w /w/ | |||||||||||
| Nosowe | m /m/ | n /n/ | g, n /ŋ/ | ||||||||||
| Boczne | l /l/ | ||||||||||||
| Uderzeniowe | r /r/ | ||||||||||||
Biblia [edytuj]
Wulfila miał niezwykle trudne zadanie, ponieważ był prawdopodobnie pierwszym, który podjął się zapisu w języku germańskim. Znaki zapożyczył z alfabetu greckiego, gdyż nie mógł użyć run. Kolejnym problemem dla Wulfili były braki w terminologii związanej z Biblią, dlatego też słownictwo musiało zostać poszerzone poprzez zapożyczenia z łaciny i greki oraz słowotwórstwo, w tym złożenia. Budowę zdania oparł na składni greckiej.
Czasy gramatyczne w języku gockim [edytuj]
Końcówki czasownika różnią się w zależności od liczby i osoby. W języku gockim istnieją dwa czasy: przeszły i nieprzeszły, który odnosi się zarówno do teraźniejszości jak i do przyszłości. Gocki czas przeszły praeteritum odpowiada niderlandzkiemu i niemieckiemu czasowi przeszłemu niedokonanemu, dokonanemu czasowi teraźniejszemu oraz dokonanemu czasowi przeszłemu.
Początki analityczności: strona bierna [edytuj]
Początek analityczności w języku gockim możemy dostrzec w stronie biernej. Podobnie jak w łacinie, w gockim stronę bierną w czasie teraźniejszym (tak w trybie oznajmującym, jak i w koniunktiwie) tworzą odpowiednie końcówki, natomiast stronę bierną czasu przeszłego tworzy się już za pomocą czasowników posiłkowych wisan ("być") i wairþan ("być, stawać się") w kombinacji z participium.
Gocki a inne języki germańskie [edytuj]
Należy zauważyć, że choć gocki jest najstarszym zachowanym językiem germańskim, to żaden ze współczesnych języków germańskich nie pochodzi bezpośrednio od niego. Istniały także inne języki wschodniogermańskie, takie jak burgundzki, longobardzki, wandalski, lecz nie ostały się żadne dokumenty zapisane w tych językach. Dzisiaj języki germańskie dzieli się na dwie grupy: północne i zachodnie.
Ojcze nasz po gocku [edytuj]
- Atta unsar þu in himinam
- weihnai namo þein
- qimai þiudinassus þeins
- wairþai wilja þeins
- swe in himina jah ana airþai
- hlaif unsarana þana sinteinan gif uns himma daga
- jah aflet uns þatei skulans sijaima
- swaswe jah weis afletam þaim skulam unsaraim
- jah ni briggais uns in fraistubnjai
- ak lausei uns af þamma ubilin
- unte þeina ist þiudangardi jah mahts jah wulþus in aiwins
- Amen!
Bibliografia [edytuj]
- Geschiedenis van het Nederlands M. van der Wahl (we współpracy z Cor van Bree)
Zobacz też [edytuj]
Linki zewnętrzne [edytuj]
|
|||||||||||||||||
