Język guarani

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Avañe'ẽ (Guarani)
Obszar Paragwaj oraz Argentyna, Brazylia, Boliwia
Liczba mówiących 6–7 mln
Klasyfikacja genetyczna języki tupi
*języki tupi-guarani
**język guarani
Pismo łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy Boliwia, Paragwaj, Corrientes (Argentyna)
Regulowany przez brak
Kody języka
ISO 639-1 gn
ISO 639-2 grn
SIL gug
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku guarani
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka guarani
Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-guarani online

Język guarani (nazwa własna: Avañe'ẽ) – polisyntetyczny język z rodziny językowej tupi-guarani, którym posługuje się 6-7 mln osób – południowoamerykańskich Indian z grupy ludów Guarani oraz tamtejszych Metysów. Zamieszkują oni głównie w Paragwaju, a także w Brazylii, Boliwii i Argentynie (w tym liczni emigranci w Buenos Aires).

Początkowo jeden z głównych języków ludów pierwotnych, zamieszkujących centralne obszary Ameryki Południowej, od czterech stuleci współistnieje tam z językiem hiszpańskim, co prowadzi do ich wzajemnego przenikania się i uzupełniania. Pierwotnie występował wyłącznie w wersji ustnej, ale w XVIII wieku, początkowo dzięki tekstom religijnym wykorzystywanym przez jezuitów w tzw. redukcjach na terenie Republiki Guaranów, uzyskał także formę literacką. Obecnie, obok hiszpańskiego, jest jednym z dwóch oficjalnych języków Paragwaju.

Mimo wyjątkowej w skali kontynentu sytuacji, w której ponad 90% mieszkańców kraju (w większości Metysów) zna indiański pierwotnie język guarani, to ponieważ elity rządzące posługują się głównie hiszpańskim, obecność guarani w sytuacjach oficjalnych i urzędowych jest wciąż niewielka (tubylcza ludność Paragwaju stanowi obecnie tylko ok. 2% mieszkańców i jedynie ok. połowa z nich używa języków z grupy tupi-guarani). Niedawno na kongresie językowym w Montevideo przyjęto nowy model alfabetu języka guarani, niezależny od wzorców języka hiszpańskiego.

Dysponuje 18 spółgłoskami oraz samogłoskami: a, e, i, o, u, y- każdej z nich odpowiada też samogłoska nosowa. Deklinacja rzeczowników jest słabo rozbudowana. Posiada tylko 4 rodzime liczebniki, reszta (od 5 w górę) pochodzi z języka hiszpańskiego.

Dzięki językowi guarani do języków europejskich trafiły takie słowa, jak tukan, jaguar, aguti, pirania i kuguar. Większość nazw geograficznych w Paragwaju posiada jedynie hiszpańskie formy, ale np. stolica państwa Asunción w języku guarani nazywa się tak samo jak kraj - Paraguai.

Przykładowy tekst w języku guarani:

  • Mayma yvypóra ou ko yvy ári iñapytl'yre ha eteîcha dignidad ha derecho jeguerekópe; ha ikatu rupi oikuaa añetéva ha añete'yva, iporâva ha ivaíva, tekotevê pehenguéicha oiko oñondivekuéra.

Przekład:

  • Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi w swojej godności i w swych prawach. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa (Art. 1 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]