Język hebrajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
עִבְרִית
Obszar Izrael i inne
Liczba mówiących 5 milionów
Ranking (poza pierwszą 100.)
Klasyfikacja genetyczna Języki afroazjatyckie
Pismo hebrajskie
Status oficjalny
język urzędowy Izrael
Regulowany przez Akademia Języka Hebrajskiego
Kody języka
ISO 639-1 he
ISO 639-2 heb
SIL HBR
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku hebrajskim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka hebrajskiego
Słownik hebrajsko-polski, polsko-hebrajski online

Język hebrajski (hebr. עִבְרִית, trb. iwrit) – język z grupy kananejskiej języków semickich, należących do afroazjatyckiej rodziny językowej, zapisywany alfabetem hebrajskim.

Posługiwano się nim w starożytnym Izraelu, od czasów niewoli babilońskiej zaczął on jednak wychodzić z powszechnego użycia, stając się de facto językiem martwym, używanym jedynie w modlitwie, podczas ceremonii oraz do zapisu tekstów religijnych (Tora, Miszna). W życiu codziennym Żydzi posługiwali się innymi językami, początkowo aramejskim, później w diasporze głównie jidysz (aszkenazyjczycy), ladino – dżudezmo (sefardyjczycy) bądź arabskim. Pod koniec XIX w., dzięki staraniom m.in. Eliezera ben Jehudy, okrzykniętego „wskrzesicielem hebrajszczyzny” (hebr. מחייה השפה העברית), powstała nowoczesna wersja języka hebrajskiego, który od chwili powstania państwa Izrael w 1948 roku jest oficjalnie językiem urzędowym tego kraju. Obecnie posługuje się nim ok. 5,3 mln ludzi[1] (według niektórych szacunków, uwzględniających także Arabów izraelskich oraz Izraelczyków żyjących na emigracji, liczba użytkowników języka hebrajskiego może dziś sięgać nawet 8 mln).

Etapy rozwoju[edytuj | edytuj kod]

Historyczne etapy rozwoju języka hebrajskiego:

  • biblijny – język Biblii (Starego Testamentu),
  • misznaicki – język Miszny, ze zmienioną składnią i nowym słownictwem,
  • średniowieczny – język tekstów rabinicznych, który istniał jedynie w formie pisanej,
  • współczesny – od 1881 roku.

Fonetyka[edytuj | edytuj kod]

Fonetyka współczesnego języka hebrajskiego jest oparta na historycznej wymowie sefardyjskiej. Wymowa ta cechuje się zanikiem (pod wpływem języków indoeuropejskich) typowo semickich spółgłosek gardłowych i emfatycznych.

Spółgłoski[edytuj | edytuj kod]

Dwu-
wargowe
Wargowo-
-zębowe
Dziąsłowe Za-
dziąsłowe
Pod-
niebienne
Miękko-
podniebienne
Języcz-
kowe
Krta-
niowe
Zwarte p b t d k g ʔ
Szczelinowe f v s z ʃ χ ʁ h
Zwarto-
-szczelinowe
ʦ
Nosowe m n
Boczne l
Półsamogłoski j

Samogłoski[edytuj | edytuj kod]

We współczesnym hebrajskim izraelskim istnieje pięć podstawowych samogłosek: [a], [o], [u], [e], [i]. Mogą one być długie lub krótkie, choć w wymowie współczesnej iloczas najczęściej nie jest zachowywany. W języku hebrajskim nie ma dyftongów. Samogłoski zazwyczaj nie są zapisywane w żaden sposób (wyjątki: matres lectionis, zapisywane spółgłoskami: he, waw, jud, alef); zrozumienie i poprawny odczyt zdania wymagają znajomości słownictwa i/lub zasad gramatycznych rządzących słowotwórstwem. W Torze tradycyjnie stosuje się masorecki system zapisu samogłosek, któremu we współczesnym hebrajskim odpowiada następująca wymowa samogłosek:

  • [a] – patach (אַ), chatef patach (אֲ) lub – o ile nie jest to sylaba zamknięta nieakcentowana – kamac (אָ)
  • [o] – cholem (אֹ), cholem male (אוֹ) lub – w sylabie zamkniętej nieakcentowanej – kamac (אָ); ewentualnie chatef kamac (אֳ)
  • [u] – kubuc (אֻ) lub szuruk (אוּ)
  • [e] – cere (אֵ), cere male (אֵי), segol (אֶ), segol male (אֶי) lub chatef segol (אֱ)
  • [i] – chirik (אִ) lub chirik male (אִי)

Gramatyka[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak inne języki semickie, hebrajski bazuje na rdzeniach trójspółgłoskowych, zwłaszcza w zakresie koniugacji. W porównaniu z językiem arabskim, hebrajski jest jednak o wiele bardziej analityczny – np. zupełnie zatracił odmianę rzeczownika przez przypadki. W składni współczesnego hebrajskiego zauważalne są wpływy słowiańskie (mówi się nawet o hebrajskim jako języku mieszanym), takie jak przesunięcie szyku zdania z VSO do SVO, choć szyk VSO jest wciąż spotykany w tekstach charakteryzujących się wysokim rejestrem stylistycznym.

Rzeczowniki dzielą się ze względu na rodzaj na męskie i żeńskie oraz mogą występować w liczbie pojedynczej, mnogiej i (rzadko) podwójnej. W klasycznym hebrajskim zamiast czasów występowały jedynie aspekty (dokonany/niedokonany), we współczesnym hebrajskim wykształcił się system czasów (przeszły, teraźniejszy, przyszły), choć część językoznawców preferuje kontynuowanie podziału na aspekty. Funkcję czasownika w czasie teraźniejszym pełni imiesłów. W języku hebrajskim występują zdania imienne.

Przypisy

  1. Hebrew (ang.). ethnologue.com. [dostęp 2013-10-11].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło hebrajski w Wikisłowniku
Wikimedia Commons