Język judeo-arabski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Al-Jahudijja
Obszar Izrael, Francja, Syria, Irak, i inne
Liczba mówiących  ?
Ranking poza rankingiem
Klasyfikacja genetyczna Języki afroazjatyckie
Pismo hebrajskie
Status oficjalny
język urzędowy nigdzie
ISO 639-2 jrb
ISO 639-3 jrb
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Fragment manuskryptu z XII wieku w języku judeo-arabskim

Język żydowsko-arabski (Al-Jahudijja, Arabijja Djalna) – grupa wielu dialektów, dawniej używanych przez Żydów zamieszkałych w państwach arabskich, głównie Mizrachijczyków, współcześnie w większości żyjących w Izraelu i Francji.

W średniowieczu nazywano tak klasyczny język arabski, zapisywany alfabetem hebrajskim.

Cechy[edytuj | edytuj kod]

Dialekty judeo-arabskie rozwinęły się na podstawie lokalnych dialektów języka arabskiego (np. dialektu marokańskiego, irackiego i algierskiego) z dodatkiem zapożyczeń z języka hebrajskiego i aramejskiego. Nie zawsze występowanie dialektu judeo-arabskiego pokrywa się z zasięgiem jego arabskiego odpowiednika, np. dialekt judeo-egipski w większym stopniu przypomina arabski dialekt marokański, niż egipski. To zjawisko odzwierciedla migrację przodków Żydów egipskich z krajów Maghrebu. Współcześnie większość Żydów jest co najmniej dwujęzyczna: biegle znają lokalny dialekt arabski i lokalny dialekt judeo-arabski.

Dialekty języka judeo-arabskiego są zapisywane zmodyfikowanym alfabetem hebrajskim, do którego często dodaje się kropki z alfabetu arabskiego, oznaczające samogłoski (do zapisu fonemów, nie występujących w języku hebrajskim).

Historia[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu język judeo-arabski (wówczas bardzo bliski klasycznemu językowi arabskiemu) był najważniejszym żydowskim językiem literackim; pisał w nim m.in. Majmonides (np. Sefer ha-Micwot, Przewodnik błądzących), napisano w nim dzieła halacha i komentarze biblijne: Emunoth we-Deoth, Tafsir, Tikkun Middot ha-Nefesz, Czowot ha-Lewawot, Kuzari i inne.

Na skutek I wojny izraelsko-arabskiej w 1948 ogromna większość Żydów z krajów arabskich uciekła do Izraela oraz do Francji, gdzie ich dialekty judeo-arabskie szybko zostały wyparte przez język hebrajski i język francuski. Z tego powodu obecnie dialekty judeo-arabskie są zagrożone wymarciem.

Zwroty w dialekcie judeo-marokańskim[edytuj | edytuj kod]

Polski Transliteracja Dialekt judeo-marokański[1]
Witam šlāma שלמה
Witaj šlāma ʿlik שלמה עליכ
Do widzenia bšlāma (ʿlik) ( בשלמה (עליכ
Dziękuję mersi מרסי
Tak ēywa ייוה
Nie לא
Jak się masz? āš iḫbark? אשכברכ?
Dobrze lābaš לבש
Dobrze, dziękuję lābaš, mersi לבש, מרסי
Dobrze, dzięki Bogu lābaš, hamdul'Illah לבש, המדול'ילה

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Blau, Joshua, The Emergence and Linguistic Background of Judaeo-Arabic: OUP, 1999

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. w tym dialekcie widoczne są zapożyczenia z języka francuskiego