Język liwski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
līvõ kēļ
Obszar Łotwa i inne
Liczba mówiących pierwszy język: 0, poziom A1-A2: 210, poziom B1: 40
Klasyfikacja genetyczna Języki uralo-ałtajskie
*Języki uralskie
**Języki ugrofińskie
Pismo łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy Łotwa
Regulowany przez  ?
Kody języka
ISO 639-1 brak
ISO 639-2 fiu (inny język ugrofiński)
ISO 639-3 liv
SIL LIV
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Inkubator Wikipedii
W Inkubatorze Wikipedii znajduje się testowa wersja Wikipedii w języku liv

Język liwski (inna nazwa: język liwoński) līvõ kēļ, także rāndakēļ ("język z wybrzeża") – język ugrofiński, podrupy fińskiej z rodziny uralskiej, blisko spokrewniony z estońskim.

Liwski jest językiem wymarłym. Ostatnia osoba, dla której był językiem ojczystym - Grizelda Kristiņa - zmarła 2 czerwca 2013 w Kanadzie w wieku 103 lat[1]. Obecnie liwski używany jest jeszcze przez kilkadziesiąt osób należących do narodu Liwów, zamieszkujących kilka wsi w północno-zachodnim skrawku Łotwy, jednak jest on dla nich językiem wyuczonym.

Język liwski w XII wieku używany był na ok. 70% terytorium obecnej Łotwy, a do końca średniowiecza obszar ten zmalał do 10% (w części północnej tego kraju) i stale zmniejszał swój zasięg na skutek wypierania go przez język łotewski. Liwski znalazł się na granicy wymarcia już w poł. XIX w., jednak starania o jego zachowanie podjęte przez badaczy (głównie fińskich) pozwoliły mu przetrwać do wieku XX. Pewne odrodzenie języka liwskiego nastąpiło w okresie międzywojennym, gdy rząd niepodległej Łotwy czynił starania o zachowanie kultury i języka Liwów. Po II wojnie światowej język liwski nie cieszył się żadnymi względami władz i, z racji posiadania niewielu użytkowników, coraz bardziej zmniejszał swój zasięg. Po odzyskaniu niepodległości przez Łotwę, władze tego kraju podjęły starania o odrodzenie tego języka. Nauczany jest on w szkołach, a także wykładany na uniwersytecie w Rydze. Prawdopodobnie jednak starania o zachowanie tego języka są spóźnione, ponieważ nawet jedyne czasopismo Liwów wydawane jest w języku łotewskim. Do zapisu języka liwskiego stosowany jest zmodyfikowany alfabet łaciński.

Alfabet[edytuj | edytuj kod]

Współczesna ortografia wywodzi się z lat 20. XX wieku[2].

A/a, (Ā/ā), B/b, C/c, Č/č, D/d, Ḑ/ḑ, E/e, (Ē/ē), F/f, G/g, Ģ/ģ, H/h, I/i, (Ī/ī), J/j, K/k, Ķ/ķ, L/l, Ļ/ļ, M/m, N/n, Ņ/ņ, O/o, (Ō/ō), Ȯ/ȯ, (Ȱ/ȱ), P/p, [Q/q], R/r, Ŗ/ŗ, S/s, Š/š, Z/z, Ž/ž, T/t, Ț/ț, U/u, (Ū/ū), V/v, (W/w), Õ/õ, (Ȭ/ȭ), Ä/ä, (Ǟ/ǟ), Ö/ö, (Ȫ/ȫ), Ü/ü, [X/x], Y/y, (Ȳ/ȳ).

Wybrane zwroty[edytuj | edytuj kod]

polski liwski estoński
Cześć! Tēriņtš! Tere!
Smacznego Jõvvõ sīemnaigõ! Jätku leiba![nota 1]
Dzień dobry! Jõvā ūomõg! / Jõvvõ ūomõgt! Tere hommikust
Miłego dnia! Jõvā pǟva! / Jõvvõ päuvõ! Ilusat päeva!
Dziękuję! Tienū! Tänan
Szczęśliwego Nowego Roku! Vȯndzist Ūdāigastõ! Head Uut Aastat!
jeden ikš üks
dwa kakš kaks
trzy kuolm kolm
cztery nēļa neli
pięć vīž viis
sześć kūž kuus
siedem seis seitse
osiem kōdõks kaheksa
dziewięć īdõks üheksa
dziesięć kim kümme

Przypisy

  1. Death of a language: last ever speaker of Livonian passes away aged 103
  2. Daniel Mario Abondolo: The Uralic languages. London: Routledge, 1998, s. 96. ISBN 0-415-08198-X.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Dosłownie oznacza to "oby ci starczyło chleba" i jest związane z estońską kulturą jedzenia chleba wraz z innymi potrawami, stąd brak wyraźnego związku z liwską wersją.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]