Język norweski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Norsk
Obszar Norwegia, małe grupy w Szwecji, Danii i USA
Liczba mówiących 5 milionów
Ranking 111
Klasyfikacja genetyczna języki indoeuropejskie
germańskie
skandynawskie
język norweski
Pismo łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy Norwegia, Svalbard, Rada Nordycka
Regulowany przez Språkrådet
(bokmål i nynorsk)
Kody języka
ISO 639-1 no (norweski)
nb (bokmål)
nn (nynorsk)
ISO 639-2 nor (norweski)
nob (bokmål)
nno (nynorsk)
SIL NRR (bokmål)
NRN (nynorsk)
Występowanie
Zakres geograficzny występowania odmian języka norweskiego

Zakres geograficzny występowania odmian języka norweskiego

W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku norweskim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka norweskiego
Słownik norweskiego-polski, polsko-norweski online

Język norweski (norw. norsk språk, norsk) – język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Jako że do tej pory nie wyodrębnił się jeden standard wymowy, każdy dialekt ma status oficjalny. Językiem norweskim posługuje się około 4,2 mln mówiących, z tego 3,5 mln do zapisu używa odmiany bokmål, a 700 tys. odmiany nynorsk. Norweski jest językiem urzędowym Norwegii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Norweski konflikt językowy.

Najstarsze zabytki literatury w tym języku pochodzą z XII w. – wykazują one jednak różnice pomiędzy wschodnią a zachodnią częścią Norwegii. W tym okresie na podłożu gwar zachodnich z okolic Trondheim zaczął się formować kancelaryjny język norweski, używany oficjalnie w całym królestwie, jednak po unii z Danią wyszedł on z użycia. Język duński stał się w latach 15251814 językiem powszechnie używanym przez warstwy wykształcone, głównie w miastach. W początku XIX w. język duński był także nadal językiem literackim. Od lat 30. XIX w. pisarze norwescy starali się go jednak świadomie norwegizować. Już w pierwszej połowie XVIII w. na bazie pisanego języka duńskiego i dialektu miasta Oslo wytworzono z niego rodzimą odmianę, zwaną kiedyś riksmål, a od 1929 r. nazywaną bokmål, czyli „język pisany, książkowy”. Jednocześnie od połowy XIX w. istnieje druga odmiana norweskiego zwana niegdyś landsmål, a od 1929 nynorsk czyli „nowonorweski”. Został on opracowany na podstawie dialektów zachodnionorweskich.

Starania w celu zbudowania na bazie różnych lokalnych dialektów całkowicie niezależnego języka norweskiego pisanego podjęto w Norwegii w XIX w. Kierunek ten został zapoczątkowany przez Ivara Aasena. Był on chłopakiem ze wsi, który mówił dialektem z okolic Sunnmøre. Dość wcześnie doszedł do wniosku, że gruntowne badania nad dialektami z różnych części kraju są konieczne, żeby stworzyć jeden norweski język pisany. Z oficjalnym stypendium naukowym Aasen podróżował po Norwegii w latach 18421846, wykonując szerokie badanie gramatyki i słownictwa różnych dialektów. Na tej podstawie stworzył w 1848 r. ich gramatykę porównawczą oraz w 1850 słownik. Na dalsze badania otrzymał kolejne stypendium, czego efektem była książka, w której zebrał teksty w różnych dialektach oraz dodał ich wersje w proponowanej wspólnej wersji językowej dla dialektów. Normę tę nazwał „landsmål”, czyli „język krajowy”. Rozbudował ją w następnych latach poprzez wydanie obszerniejszego podręcznika do gramatyki (1864) oraz uzupełnionego słownika (1873). Opublikował także pisane w nim wiersze i dramaty. Już w końcu lat 50. XIX w. inni zaczęli używać landsmål w dziełach literackich, a 10 lat później był to już język wykładany w jednej z wyższych szkół państwowych. Landsmålet został zatwierdzony jako oficjalny język na równi z językiem duńskim w 1885 r., a po lokalnym referendum w 1892 r. zaakceptowano go jako język wykładowy w jednej ze szkół podstawowych. W latach 18901930 język ten rozprzestrzenił się jako język szkolny i w życiu codziennym w wielu częściach kraju, ale tylko na terenach wiejskich. W 1929 ustawą sejmu język landsmål otrzymał oficjalną nazwę „nynorsk”[1].

Obie odmiany – bokmål i nynorsk – od 1885 r. są równouprawnione w mowie i piśmie, z tym, że bokmål używany jest głównie we wschodniej Norwegii i w miastach, podczas gdy nynorsk ma więcej zwolenników na południu i zachodzie. Władze starały się doprowadzić do połączenia tych dwu odmian językowych, by wytworzyć jeden wspólny ogólnonorweski język literacki, tak zwany samnorsk, jednakże spotkało się to z protestami i zostało zaprzestane. Obecnie do użytku, również oficjalnego, dopuszczone są obydwie odmiany pisemne oraz wszelkie dialekty. Cechująca się licznymi archaizmami norma nynorsk daje w sobie rozpoznać wiele cech języka staronordyjskiego, po którym najlepszą dziś pamiątką jest język islandzki.

Gramatyka[edytuj | edytuj kod]

Liczba rodzajów gramatycznych rzeczownika uzależniona jest poniekąd od posługującego się językiem. W zasadzie istnieją trzy rodzaje: męski, żeński i nijaki, ale dopuszczalne jest wywodzące się poprzez standard riksmål (którego normy akceptowane są opcjonalnie w bokmål) z języka duńskiego łączenie rodzaju męskiego i żeńskiego w rodzaj wspólny wzorowany na męskim.

Czasownik przyjmuje formę bezokolicznika, formę czasu teraźniejszego (tworzoną zazwyczaj regularnie przez dodanie -r), czasu przeszłego (preteritum) oraz imiesłowu biernego (perfektum partisipp). Funkcje wymienionych są podobne jak np. w języku angielskim. Występują czasowniki słabe, które dzielą się na 4 grupy, wg przynależności do których tworzy się formy preteritum oraz perfektum partisipp, a także czasowniki mocne (nieregularne). Przymiotnik ulega odmianie w zależności od liczby i określoności/nieokreśloności rzeczownika. Przymiotniki nieregularne są nieliczne.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy