Języki izolowane

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Języki izolowane – języki, które ze względu na swą specyfikę, tj. strukturę gramatyczną, leksykę bądź inne czynniki nie wykazują pokrewieństwa z żadnym innym istniejącym językiem. Przykładem języków izolowanych może być język japoński, baskijski czy koreański, aczkolwiek snuje się przypuszczenia odnośnie ewentualnej bliskości tych języków z pewnymi rodzinami językowymi, np. baskijskiego z językami kaukaskimi.

Terminu języki izolowane używa się także w stosunku do języków, takich jak np. albański, czy ormiański, co do których wiadomo, że przynależą do rodziny języków indoeuropejskich, jednak wewnątrz tej rodziny nie są bliżej spokrewnione z żadnym innym istniejącym językiem.

Określenia języki izolowane nie należy mylić z pojęciem języków izolujących.

Języki uznawane za izolowane[edytuj | edytuj kod]

Afryka[edytuj | edytuj kod]

Za języki izolowane uznaje się również niektóre języki z rodziny nilo-saharyjskiej.

Język Status Zasięg Podobieństwa językowe i hipotezy
Hadza poniżej 1000 użytkowników Używany przez Pigmejów na równinie Serengeti w Tanzanii Zaliczany powszechnie do języków khoisan, jednak nie wykazuje z nimi żadnych związków
Sandawe Używany Wschodnia Tanzania Ze względu na pewne podobieństwo wliczany do języków khoisan

Azja[edytuj | edytuj kod]

Język Status Zasięg Podobieństwa językowe i hipotezy
Ajnuski Wymierający Używany na wyspie Hokkaidō w Japonii, w przeszłości także na południowym Sachalinie, północnym Honsiu, i Kurylach. Zapisywany katakaną. Klasyfikowany często jako język paleoazjatycki
Buruszaski Używany Używany w północnym Pakistanie. Łączony czasami z językami azjanickimi, bądź z językami jenisejskimi
Elamicki Wymarły Używany w starożytnym Elamie. Niektórzy wskazują na jego podobieństwo do języków drawidyjskich
Hattycki Wymarły Używany w Azji Mniejszej do końca II tys. p.n.e. Wykazuje podobieństwa do większości języków Kaukazu
Japoński Używany Japonia
Koreański Używany Korea Niektórzy badacze próbują łączyć go z językami ałtajskimi
Kusunda Wymierający Używany przez kilka osób w zachodnim Nepalu
Nihali Zagrożony wymarciem Używany w stanie Maharashtra w Indiach. Język ten wykazuje silny wpływ języków mundajskich
Niwchijski Poważnie zagrożony wymarciem Sachalin i ujście Amuru Zaliczany czasem do języków czukocko-kamczackich, wskazuje się też na jego podobieństwo do języka ajnuskiego. Dzieli się na dwa dialekty, które niektórzy uważają za odrębne języki
A-pucikwar Najprawdopodobniej wymarły Andamany Zazwyczaj zaliczany jako język andamański, wykazuje jednak bardzo duże podobieństwo do języków papuaskich
Języki szompen nieznany Używane przez niemającą kontaktu z cywilizacją ludność pierwotną Wielkiego Nikobaru Wyróżnia się wśród nich 2 lub 3 języki
Sumeryjski Wymarły Używany w starożytnym Sumerze

Australazja i Oceania[edytuj | edytuj kod]

W większości są to języki Nowej Gwinei, które nie wykazują podobieństw z językami nowogwinejskimi.

Język Status Zasięg Podobieństwa językowe i hipotezy
Abinomn Zagrożony wymarciem Nowa Gwinea
Anêm Zagrożony wymarciem Nowa Brytania Prawdopodobnie spokrewniony z językami yele i Pele-Ata
Busa Zagrożony wymarciem Nowa Gwinea
Enindhilyagwa Zagrożony wymarciem Groote Eylandt
Isirawa Zagrożony wymarciem Nowa Gwinea
Kakadju Zagrożony wymarciem Ziemia Arnhema w Australii
Kol Zagrożony wymarciem Nowa Brytania
Kuot Zagrożony wymarciem Nowa Irlandia
Laragiya Prawdopodobnie wymarły Północna Australia
Minkiński Wymarły Północna Australia Proponowano zaliczenie go do rodziny iwajdżyjskiej lub tankickiej
Ngurmbur Prawdopodobnie wymarły Ziemia Arnhema w Australii
Pele-Ata Zagrożony wymarciem Nowa Brytania Prawdopodobnie spokrewniony z językami yele i anem
Pyu Zagrożony wymarciem Nowa Gwinea
Sulka Zagrożony wymarciem Nowa Brytania
Taiap Zagrożony wymarciem Sepik Wschodni w Papui-Nowej Gwinei
Tiwi Zagrożony wymarciem Wyspy Tiwi
Umbugarla Zagrożony wymarciem Ziemia Arnhema w Australii
Yalë Zagrożony wymarciem Nowa Gwinea
Języki Yawa Zagrożone wymarciem Yapen Sugerowana rodzina 2 izolowanych języków
Yele Zagrożony wymarciem Papua-Nowa Gwinea Prawdopodobnie spokrewniony z językami anem i Pele-Ata
Yuri Zagrożony wymarciem Nowa Gwinea

Europa[edytuj | edytuj kod]

Język Status Zasięg Podobieństwa językowe i hipotezy
Baskijski Używany Kraj Basków Zaliczany do hipotetycznej rodziny azjanickiej. Wykazuje liczne podobieństwa do języków kaukaskich. Próbuje się też go powiązać ze starożytnym językiem iberyjskim, bądź językami berberyjskimi
Etruski Wymarły Używany w starożytności przez Etrusków Obecnie często zaliczany, wraz z lemnijskim i retyckim, do języków tyrreńskich.

Ameryka Północna[edytuj | edytuj kod]

Język Status Zasięg Podobieństwa językowe i hipotezy
Adai Wymarły Teksas, Luizjana
Atakapa Wymarły Teksas, Luizjana Wskazuje się na związki z językami muskogejskimi
Beothuk Wymarły Nowa Fundlandia Podobieństwa z językami algonkińskimi
Chimariko Wymarły Kalifornia
Chitimacha Wymarły Luizjana Wskazuje się na związki z językami muskogejskimi
Coahuilteco Wymarły Teksas i północno-wschodni Meksyk
Cotoname Wymarły Teksas i północno-wschodni Meksyk
Cuitlatec Wymarły Guerrero
Esselen Wymarły Kalifornia
Haida Zagrożony wymarciem Alaska i Kolumbia Brytyjska Małe związki z językami na-dene
Huave Zagrożony wymarciem Oaxaca
Jicaque Zagrożony wymarciem Honduras
Karankawa Wymarły Teksas
Karuk Zagrożony wymarciem Kalifornia
Kutenai Zagrożony wymarciem Idaho, Montana, Kolumbia Brytyjska
Naczez Wymarły Missisipi, Luizjana Wskazuje się na związki z językami muskogejskimi
P'urhépecha Używany Używany przez lud P'urhépecha w Meksyku
Quileute Zagrożony wymarciem stan Waszyngton Ostatni język z rodziny języków czimakuan
Quinigua Wymarły Północno-zachodni Meksyk
Salinan Wymarły Kalifornia
Seri Zagrożony wymarciem Sonora
Siuslaw Wymarły Oregon Związki z językami wintuańskimi
Takelma Zagrożony wymarciem Oregon
Timucua Wymarły Floryda
Tonkawa Wymarły Teksas
Tunica Wymarły Missisipi, Luizjana, Arkansas Wskazuje się na związki z językami muskogejskimi
Washo Zagrożony wymarciem Kalifornia, Nevada
Xinca Zagrożony wymarciem Gwatemala Związki z językiem lenca
Yana Wymarły Kalifornia
Yuchi Zagrożony wymarciem Georgia, Oklahoma Związki z językami siouańskimi
Zuni Zagrożony wymarciem Nowy Meksyk

Ameryka Południowa[edytuj | edytuj kod]

Język Status Zasięg Podobieństwa językowe i hipotezy
Andoque Poważnie zagrożony wymarciem Kolumbia, Peru Związki z językami bora-witoto
Betoi Wymarły Kolumbia Związki z językami paezańskimi
Camsá Zagrożony wymarciem Kolumbia
Canichana Używany Boliwia
Cayubaba Wymarły Boliwia
Cofán Używany Kolumbia, Ekwador Dalekie pokrewieństwo z językami czibczańskimi
Culle Wymarły Peru Związki z językami colonańskimi
Gamela Wymarły Maranhão
Huamoé Wymarły Pernambuco
Irantxe Używany Mato Grosso Sugerowany przynależność do języków arawakańskich
Itonama Zagrożony wymarciem Boliwia Związki z językami paezańskimi
Jotí Zagrożony wymarciem Wenezuela
Karirí Wymarły Ceará, Pernambuco, Paraíba Podobieństwo do języków macro-gê
Kawésqar Zagrożony wymarciem zachodni Południowy Lądolód Patagoński
Kukurá Wymarły Mato Grosso
Mapudungun Używany Chile, Argentyna
Movima Używany Boliwia
Munichi Wymarły Peru
Nambiquaran Zagrożony wymarciem Mato Grosso
Matú Wymarły Pernambuco
Omurano Wymarły Peru
Otí Wymarły São Paulo Sugerowana przynależność do języków macro-gê
Pankararú Wymarły Pernambuco
Pirahã Zagrożony wymarciem Amazonia Ostatni z rodziny języków mura
Puquina Wymarły Boliwia
Sabela Zagrożony wymarciem Ekwador, Peru
Taushiro Używany Peru
Tequiraca Używany Peru
Ticuna Używany Kolumbia, Peru, Brazylia
Tuxá Wymarły Bahia, Pernambuco
Warao Zagrożony wymarciem Gujana, Surinam, Wenezuela Związki z językami paezańskimi
Xokó Wymarły Alagoas, Pernambuco
Xukurú Wymarły Pernambuco, Paraíba
Yámana Zagrożony wymarciem południowa część Ziemi Ognistej
Yuracaré Zagrożony wymarciem Boliwia Wykazuje podobieństwa do kilku rodzin językowych Ameryki Pd.
Yuri Wymarły Kolumbia, Brazylia
Yurumanguí Wymarły Kolumbia