Jabłonka (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jabłonka
Fragment Jabłonki z kościołem
Fragment Jabłonki z kościołem
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Jabłonka
Liczba ludności (31.12.2003) 4767
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-480
Tablice rejestracyjne KNT
SIMC 0429016
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Jabłonka
Jabłonka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jabłonka
Jabłonka
Ziemia 49°28′48″N 19°41′36″E/49,480000 19,693333Na mapach: 49°28′48″N 19°41′36″E/49,480000 19,693333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kościół parafialny Przemienienia Pańskiego w Jabłonce

Jabłonka (węg., słow. Jablonka) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Jabłonka. Miejscowość jest siedzibą gminy Jabłonka.

Położona jest w regionie geograficznym Kotlina Orawska (zachodnia część Kotliny Orawsko-Nowotarskiej) i historyczno-etnograficznym Orawa, nad potokiem Czarna Orawa, na zachód od Nowego Targu[1].

W miejscowości znajduje się Liceum Ogólnokształcące im. Bohaterów Westerplatte i internat, ośrodek turystyczno-wypoczynkowy oraz centrum kultury mniejszości słowackiej w Polsce. W pobliżu w Zubrzycy Górnej znajduje się Orawski Park Etnograficzny.

Przez wieś przebiega droga krajowa nr 7 oraz droga wojewódzka nr 957 i droga wojewódzka nr 962.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy drzewa owocowego jabłoni. Szwajcarski kartograf i geograf Mateusz Merian w swoim dziele Topographia wydanym w roku 1650 podaje dwie zgermanizowane formy nazwy miejscowości: Jablonke oraz Jabluncka[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1368 na terenie miejscowości znajdowała się komora celna ustanowiona przez króla Kazimierza Wielkiego, gdyż biegł tędy szlak solny z kopalni soli w Wieliczce na Węgry. Informacja ta jest jednak niepewna, gdyż w okolicach nie było żadnej innej miejscowości, a założenie celnicy w lesie bez wsparcia wojska i osiedlonej wokół ludności, która by pracowała na funkcjonowanie i żywienie celnicy, wydaje się nierealne. W XVI w. miejscowość została włączona do Węgier. Jeśli jednak wziąć pod uwagę wcześniejszy fakt, poprawnym wydaje się, iż miejscowość została założona przez Węgrów. To czy była zasiedlona i zamieszkiwana przez ludność polską, też nie jest pewne, ponieważ w owym czasie były wydane rozporządzenia, w których zabroniono przyjmowania ludności polskiej na ziemiach węgierskich. Według spisu z 1910 Polacy stanowili 95% ogółu mieszkańców (2713 osób). 5 listopada 1918 mieszkańcy dokonali wyboru Powiatowej Organizacji Narodowej i wyrazili wolę przyłączenia do Polski Spisza i Orawy[3].

Podczas kampanii wrześniowej 3 września 1939 w godzinach rannych 24 Eskadra Rozpoznawcza kpt. obs. Stefana Hoydy z Armii Kraków dokonała lotu bojowego w rejonie Jabłonki w składzie 6 samolotów bombowych Karaś, bombardując kolumnę niemieckiej 2 Dywizji Pancernej[4].

Od 1920 Jabłonka ponownie należy do Polski (z przerwą w latach 1939–1945, kiedy włączoną ją wraz z całością terytorium polskiej Orawy do Słowacji). W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Znani Polacy związani z Jabłonką[edytuj | edytuj kod]

W Jabłonce założył pierwszą na Orawie aptekę Eugeniusz Stercula (urodzony w Podwilku), etnograf amator

Przypisy

  1. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  2. "Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae". Merian, Frankfurt am Main 1650, S. 153.
  3. Andrzej Chwalba: Historia Polski 1795–1918. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2000. ISBN 830803053X.
  4. Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga: Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939–1945. Warszawa: MON, 1967.
Ogólny widok miejscowości Jabłonka. W głębi Tatry
Ogólny widok miejscowości Jabłonka. W głębi Tatry