Jadwiga Jagiellonka (1457-1502)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jadwiga Jagiellonka
Jadwiga Jagiellonka.JPG
Portret Jadwigi Jagiellonki autorstwa Maira von Landshut
księżna Bawarii-Landshut
Okres panowania od 1479
do 18 lutego 1502
Żona Jerzego Bogatego
Dane biograficzne
Dynastia Jagiellonowie
Urodzona 21 września 1457
Kraków
Zmarła 18 lutego 1502
Burghausen
Ojciec Kazimierz IV Jagiellończyk
Matka Elżbieta Rakuszanka
Mąż Jerzy Bogaty
Dzieci Ludwik,
Ruprecht (Rupert),
Elżbieta,
Małgorzata,
Wolfgang
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Jadwiga Jagiellonka (ur. 21 września 1457 w Krakowie, zm. 18 lutego 1502 w Burghausen) – królewna polska i księżniczka litewska, księżna bawarska. 14 listopada 1475 poślubiła księcia bawarskiego Jerzego Bogatego. W nawiązaniu do ich wystawnego wesela organizuje się festiwal Wesele w Landshut (Landshuter Hochzeit). Przypuszcza się, że Jadwiga podjęła się spisywania historii rodu Wittelsbachów.

Pochodzenie i dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Była drugim dzieckiem, a najstarszą córką Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki. Zgodnie z tradycją dynastii Jagiellonów jako najstarsza córka otrzymała imię na cześć Jadwigi Andegaweńskiej.

Braćmi Jadwigi byli Władysław II Jagiellończyk, święty Kazimierz, Jan I Olbracht, Aleksander Jagiellończyk, Zygmunt I Stary i Fryderyk Jagiellończyk, a siostrami – Zofia, Elżbieta (1465-1466), Elżbieta (1472- po 1480), Anna, Barbara i Elżbieta (1482-1517).

Została ochrzczona w katedrze krakowskiej. Nie zachowały się informacje na temat jej wykształcenia.

Plany małżeńskie związane z Jadwigą[edytuj | edytuj kod]

W 1468 starania o jej rękę podjął Maciej Korwin, król Węgier. 8 kwietnia 1468 do Krakowa przybył węgierski poseł – biskup ołomuniecki Protazy. Proponował, aby to małżeństwo umocniło przyszły sojusz skierowany przeciwko czeskiemu królowi Jerzemu z Podiebradów. Sugerował wydanie drugiej córki Kazimierza – Zofii Jagiellonki – za Maksymiliana, syna cesarza Fryderyka III. Królewny miały przekazać swoim mężom prawa matki – Jadwiga do Węgier, a Zofia do Austrii[1]. W ten sposób Kazimierz uzyskałby gwarancję, że w przyszłości w Austrii i na Węgrzech będą rządzić jego wnukowie po kądzieli. Starania Macieja popierał – obok cesarza – także papież Paweł II.

Kazimierz od 1462 pozostawał w przymierzu z Jerzym z Podiebradów, a papieżowi Piusowi II był niechętny za to, że w czasie wojny trzynastoletniej popierał Krzyżaków. Dodatkowo mariażowi córki przeciwna była Elżbieta Rakuszanka. Miała stwierdzić: Matyasz chłop, kurczek, Wołoszyn, pies, niegodziem jej[2]. Odmowę złagodzono tym, że Protazy został ojcem chrzestnym urodzonego 27 kwietnia 1468 syna Kazimierza IV, który otrzymał imię Fryderyk na cześć cesarza.

W 1469 stronnictwo katolickie w Czechach obrało królem Macieja Korwina. Jerzy z Podiebradów szukał poparcia w Polsce, obiecując następstwo po sobie Władysławowi, najstarszemu synowi Kazimierza IV. Korwin, nie chcąc dopuścić do ścisłego sojuszu polsko-czeskiego, ponownie poprosił o rękę Jadwigi. I ponownie spotkał się z odmową.

20 października 1470 w Grazu Fryderyk III zawarł przymierze z Kazimierzem IV; przy okazji rozważano możliwość wydania Jadwigi za syna cesarza – Maksymiliana.

Maciej Korwin prosił o rękę Jadwigi jeszcze w lipcu 1471 i we wrześniu 1473. W ostatnim przypadku na odmowę Kazimierza IV wpłynęła jego żona Elżbieta. Na początku 1473 przybyli do Polski dwaj radcy Albrechta IV Mądrego, księcia bawarskiego z Monachium, proponując małżeństwo Jadwigi ze swoim mocodawcą. Kazimierz odmówił, gdyż liczył na związanie najstarszej córki z Jerzym Bogatym, synem Ludwika IX Bogatego, księcia bawarskiego z Landshut.

Ślub z Jerzym Bogatym[edytuj | edytuj kod]

Jadwiga Jagiellonka podczas wesela w Landshut – rekonstrukcja historyczna wyglądu postaci

Kazimierz Jagiellończyk, chcąc zabezpieczyć południowo-zachodnie granice Czech (będących przedmiotem rywalizacji między jego synem Władysławem a Maciejem Korwinem), postanowił zawrzeć ściślejsze porozumienie z Bawarią. W 1473 polscy posłowie – Stanisław Kurozwęcki i Paweł Jasieński – rozpoczęli rozmowy w sprawie małżeństwa Jadwigi Jagiellonki i Jerzego Bogatego. W efekcie 7 lub 10 września 1474 Ludwik IX Bogaty wysłał oficjalne poselstwo z prośbą o rękę Jadwigi dla swojego syna Jerzego. Negocjacje toczyły się w Łęczycy i Radomiu. W tym ostatnim mieście, 30 grudnia 1474, Jadwiga wyraziła zgodę na poślubienie Jerzego. 31 grudnia 1474 podpisano umowę małżeńską. Jadwiga miała otrzymać posag w wysokości 32 tysięcy złotych węgierskich, płatnych w 5 ratach w ciągu 5 lat. Wartość wyprawy polskiej królewny sięgała 100 tysięcy złotych.

Przyszli małżonkowie byli ze sobą spokrewnieni: dziadek Jadwigi – Albrecht II Habsburg – był bratem Małgorzaty Habsburżanki, babki Jerzego. W 1475 do Rzymu po dyspensę udał się kanclerz koronny Uriel Górkapapież Sykstus IV wystawił ją 26 maja 1475.

Rodzina odprowadziła Jadwigę do Poznania. Tam 10 października 1475 pożegnała się z rodzicami. Wraz z licznym orszakiem (ok. 1200 konnych) dotarła do Wittenbergii 23 października. Towarzyszyła jej m.in. Anna, wdowa po cieszyńskim księciu Bolesławie II.

14 listopada 1475 wjechała wraz z orszakiem do bawarskiego Landshut, dając początek świętowanemu do dzisiaj w Niemczech Weselu w Landshut. Wesele zgromadziło wielu niemieckich władców – przybyli m.in. cesarz Fryderyk III, jego syn Maksymilian, elektor brandenburski Albrecht III Achilles, Zygmunt Habsburg, elektor Palatynatu Filip Wittelsbach, margrabia badeński Albrecht, hrabiowie wirtemberscy Ulryk i Eberhard, landgraf leuchtenberski Ludwik oraz hrabia henneberski Otto. Ślub odbył się w dniu przyjazdu Jadwigi – w kościele św. Marcina. Następnego dnia nastąpiła właściwa uczta weselna, w której brało udział 9 tysięcy osób.

Ratusz w Landshut. Na ścianach tzw. Sali Wystawnej znajdują się sceny wesela książęcego z roku 1475. Zdjęcie przedstawia wóz księżnej Jadwigi Jagiellonki. Obok, na koniu jedzie syn władcy Bawarii, Jerzy Bogaty. Malowidło powstało pod koniec XIX w. i zostało wykonane przez Augusta Spießa, Rudolfa Seitza, Ludwiga Löfftza und Konrada Weiganda.
Ratusz w Landshut. Na ścianach tzw. Sali Wystawnej znajdują się sceny wesela książęcego z roku 1475. Zdjęcie przedstawia wóz księżnej Jadwigi Jagiellonki. Obok, na koniu jedzie syn władcy Bawarii, Jerzy Bogaty. Malowidło powstało pod koniec XIX w. i zostało wykonane przez Augusta Spießa, Rudolfa Seitza, Ludwiga Löfftza und Konrada Weiganda.

Jadwiga jako księżna bawarska[edytuj | edytuj kod]

Herb Jerzego i Jadwigi, na bramie zamku Burghausen

Jadwiga w 1479 została księżną bawarską. W tym roku zmarł jej teść Ludwik IX Bogaty, a kolejnym księciem bawarskim na Lanshut został Jerzy Bogaty.

Małżeństwo Jadwigi okazało się nieudane – jej mąż znany był jako hulaka, pijak i rozpustnik. W 1485 Jerzy oddalił żonę z Landshut i osadził ją na zamku w Burghausen. Jadwiga mieszkała tam z dworem i liczną służbą, jednak – jak pisze kronikarz – pozbawiona wszelkich uciech światowych, miała młoda księżna jedyną pocieszycielkę swoją: samotność[3]. Nie wiadomo czy – a jeżeli tak, to przez jaki czas – towarzyszyły jej dzieci.

Jadwiga, choć podpisywała się "geborene Königen von Polen" (rodzona królowa Polski), nie utrzymywała bliższych kontaktów ze swoją rodziną. 31 stycznia 1503 jej brat, Aleksander Jagiellończyk, pisząc do jej męża nie wiedział, że Jadwiga nie żyła już od jedenastu miesięcy.

Pojawiła się informacja, że Jadwiga w Burghausen zajmowała się spisywaniem dziejów Wittelsbachów. Kwestia, czy tak było naprawdę nie została jeszcze zbadana przez literaturę.

Jadwiga zmarła dość niespodziewanie. Została pochowana w klasztorze cystersów w Reitenhaslach, w pobliżu Burghausen. Jej grobowiec został zniszczony w 1803, gdy opactwo uległo sekularyzacji. Jednak w podłodze kościoła znajduje się do dzisiaj płyta kamienna upamiętniająca miejsce ostatniego spoczynku księżnej.

Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Fragment okna ratuszowego w Landshut przedstawiający Jerzego Bogatego i jego małżonkę Jadwigę Jagiellonkę

Dziećmi Jadwigi Jagiellonki i Jerzego Bogatego byli:

Starsza literatura znała tylko czworo najstarszych dzieci Jadwigi. Przyjmowała dodatkowo, że jej najstarszy syn Ludwik zmarł w 1500 roku, jednak w testamencie z 1496 Jerzy Bogaty zaznaczył, że nie posiada ślubnych synów i obecnie przyjmuje się, że Ludwik zmarł przed 1496 rokiem.

Kronikarz Angelus Rumpler podał, że Jadwiga i Jerzy Bogaty mieli – obok Ludwika, Ruprechta, Elżbiety i Małgorzaty – piąte dziecko: syna Jerzego. Nowsze ustalenia Margo i Hansa Rallów wykazały, że piątym i ostatnim dzieckiem bawarskiej pary książęcej był syn Wolfgang.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Władysław II Jagiełło
ur. ok. 1362(?)
zm. 1 VI 1434
Zofia Holszańska
ur. ok. 1405
zm. 21 IX 1461
Albrecht II Habsburg
ur. 16 VIII 1397
zm. 27 X 1439
Elżbieta Luksemburska
ur. 1409
zm. 1442
         
     
  Kazimierz IV Jagiellończyk
ur. 30 XI 1427
zm. 7 VI 1492
Elżbieta Rakuszanka
ur. 1436
zm. 30 VIII 1505
     
   

Jerzy Bogaty

ur. 15 VIII 1455
zm. 1 XII 1503
OO   14 XI 1475
Jadwiga Jagiellonka
ur. 21 IX 1457
zm. 18 II 1502
                   
                   
                   
Ludwik
 ur. 1476
 zm. przed 1496
 
Ruprecht
 ur. 1477
 zm. w dzieciństwie
 
Elżbieta
 ur. 1478
 zm. 15 IX 1504
 
Małgorzata
 ur. 1480
 zm. 6 I 1531
 
Wolfgang
 ur. 1482
 zm. w okresie niemowlęcym
 


Przypisy

  1. Elżbieta Rakuszanka, żona Kazimierza IV Jagiellończyka i matka Jadwigi, była siostrą Władysława Pogrobowca, zmarłego bezpotomnie w 1457 roku, króla Czech i Węgier, księcia Austrii.
  2. Cyt. za: M. Duczmal, Jagiellonowie. Leksykon biograficzny, s. 282.
  3. Cyt. za: M. Duczmal, Jagiellonowie. Leksykon biograficzny, s. 289.
  4. Okoliczności jego śmierci miały przedstawiać się następująco: piastunka wypuściła go z rąk, a Wolfgang nie przeżył upadku.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]