Jadwiga Jagiellonka (1513-1573)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jadwiga Jagielonka
Jadwiga Jagiellonka.jpg
elektorowa brandemburska
Okres panowania od 1535
do 3 stycznia 1571
Żona Joachima II Hektora
Dane biograficzne
Dynastia Jagiellonowie
Urodzona 15 marca 1513
Poznań
Zmarła 7 lutego 1573
Alt Ruppin
Pochowana Cölln
Ojciec Zygmunt I Stary
Matka Barbara Zápolya
Mąż Joachim II Hektor
Dzieci Elżbieta Magdalena,
Zygmunt,
Jadwiga,
Zofia,
Joachim,
? (córka)
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Jadwiga Jagiellonka (ur. 15 marca 1513 w Poznaniu, zm. 7 lutego 1573 w Alt Ruppin) – królewna polska, księżniczka litewska, elektorowa brandenburska. Córka Zygmunta I Starego. Z jej osobą wiązały się liczne plany matrymonialne, ostatecznie w 1535 roku poślubiła Joachima II Hektora, elektora brandenburskiego. Pomimo, że jej mąż popierał luteranizm, pozostała katoliczką.

Pochodzenie i dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Była starszą córką Zygmunta I Starego, króla Polski i wielkiego księcia litewskiego, i jego pierwszej żony Barbary Zapolyi. Jej rodzoną siostrą była Anna (ur. 1 lipca 1515, zm. 8 maja 1520), a przyrodnim rodzeństwem: Izabela, Zygmunt II August, Zofia, Anna, Katarzyna i Olbracht.

Jadwiga urodziła się w Poznaniu w domu miejscowego biskupa Jana z Lubrańca. Istnieją pewne rozbieżności odnośnie daty urodzenia polskiej królewny. Ludwik Decjusz i Dziennik Łukasza Noskowskiego podają, że urodziła się 25 marca 1513 roku, z kolei Acta Tomicana przekazały datę 15 marca. Badacze uważają ten ostatni przekaz za wiarygodny[1], ponieważ w liście z 16 marca 1513 Zygmunt I Stary pisał do swojej młodszej siostry Elżbiety o narodzinach córki. Jadwiga została ochrzczona 19 marca 1513, a jej rodzicami chrzestnymi byli wojewoda poznański Mikołaj Lubrański i jego żona.

Po śmierci matki wychowaniem Jadwigi i jej młodszej siostry Anny zajęli się ochmistrz Mikołaj Piotrowski, Zofia Szydłowiecka (żona Krzysztofa), Elżbieta Zborowska z Szydłowieckich oraz Anna Szydłowiecka z Tęczyńskich. Obie córki Barbary Zapolyi mieszkały w "Domu Królewien" na Wzgórzu Wawelskim.

Nie zachowały się informacje na temat wykształcenia Jadwigi.

Plany matrymonialne związane z Jadwigą[edytuj | edytuj kod]

W 1519 roku Zygmunt I Stary, występujący jako elektor Rzeszy w zastępstwie swojego małoletniego bratanka – czeskiego króla Ludwika Jagiellończyka – w zamian za oddanie głosu na Karola V Habsburga chciał, aby brat tego ostatniego – Ferdynand poślubił Jadwigę. Do zaręczyn, wobec sprzeciwu Habsburgów, jednak nie doszło.

W 1522 roku Karol V Habsburg wysunął propozycję zaręczyn Jadwigi z Janem Fryderykiem, następcą saskiego tronu. Gdy ten projekt upadł, cesarz wysunął kandydaturę Fryderyka II Gonzagi, markiza Mantui.

W 1523 roku Joachim I Nestor, elektor brandenburski, chciał doprowadzić do zaręczyn jednego ze swoich synów z Jadwigą. Projekt ten popierali m.in. wielki mistrz krzyżacki Albrecht Hohenzollern i kanclerz Krzysztof Szydłowiecki.

W marcu tego samego roku podjęto rozmowy na temat wydania Jadwigi za Stanisława, księcia mazowieckiego. Władca ten przebywał od 23 stycznia do 12 marca w Krakowie, dokąd odprowadził swoją siostrę Zofię, narzeczoną węgierskiego możnowładcy Stefana Batorego[2]. Stanisław jednak zmarł 8 sierpnia 1524 roku.

W lipcu 1524 roku papież Klemens VII proponował wydanie Jadwigi za Fryderyka Gonzagę; Zygmunt I Stary jednak odmówił. W tym samym roku Franciszek I, król Francji, wystąpił z planem poślubienia najstarszej córki polskiego króla przez Jakuba V, króla Szkocji.

Po śmierci Stanisława, księcia mazowieckiego, polski dwór starał się o wydanie Jadwigi za jego młodszego brata Janusza III. Z tego powodu w 1525 roku odmówiono ręki polskiej królewny Fryderykowi Gonzadze (ponownie) i Franciszkowi II Sforzy, księciu mediolańskiemu. Jednak już 10 marca 1526 roku Janusz III zmarł, przez co upadł kolejny projekt małżeński dotyczący Jadwigi.

W 1526 roku o rękę Jadwigi w imieniu szwedzkiego króla Gustawa I Wazy bezskutecznie starał się arcybiskup Johannes Magnus. W tym samym roku Jan Zapolya, król Węgier i wuj Jadwigi, starał się wydać siostrzenicę za Franciszka I, króla Francji. Mając nadzieję na ślub córki z francuskim władcą, Zygmunt I Stary w 1527 i 1528 roku odmówił ręki Jadwigi księciu bawarskiemu Ludwikowi X.

W 1529 roku Krzysztof Szydłowiecki i Jan Tarnowski zaproponowali Damiãowi de Góis, posłowi Jana III, króla portugalskiego, by ożenić brata tego ostatniego – Luisa – z Jadwigą. Tymczasem Habsburgowie, zaniepokojeni możliwością poślubienia polskiej królewny przez Ludwika, księcia bawarskiego, 18 kwietnia 1531 roku zaproponowali jako kandydata do jej ręki Fryderyka Wittelsbacha, młodszego brata Ludwika V, palatyna reńskiego. Palatyn reński zwlekał jednak z rozmowami, dlatego małżeństwo nie doszło do skutku.

Ślub z Joachimem II Hektorem[edytuj | edytuj kod]

W 1534 roku starania o ręki Jadwigi podjął Joachim II Hektor, syn elektora brandenburskiego Joachima I. Jego kandydaturę poparł Albrecht Hohenzollern, książę pruski, oraz biskup przemyski Jan Chojeński. Rozmowy na temat tego małżeństwa toczono w tajemnicy przez macochą Jadwigi, Boną Sforzą, nieprzychylną Hohenzollernom.

21 marca 1535 roku w Wilnie podpisano umowę małżeńską między przedstawicielami Zygmunta I Starego a posłami brandenburskimi. 10 czerwca tego samego roku papież Paweł III udzielił wymaganej dyspensy, gdyż Magdalena, pierwsza żona Joachima II, była siostrą cioteczną Jadwigi[3].

Mimo śmierci Joachima I (zmarł 11 lipca 1535 roku), daty ślubu jego syna nie przełożono. 29 sierpnia lub 1 września w Krakowie Jadwiga poślubiła Joachima II Hektora. Pierwszą datę podają źródła polskie, drugą brandenburskie. Badacze za wiarygodniejszą uznają pierwszą datę, znajdującą potwierdzenie w Rachunkach wielkorządowych krakowskich Seweryna Bonera[4].

Ślubu udzielił im biskup krakowski Piotr Tomicki. Jeszcze w czasie dwutygodniowych uroczystości weselnych, 9 września Joachim II zapisał żonie oprawę (m.in. hrabstwo Ruppin, miasta Alt Ruppin i Neuruppin).

Hohenzollernowie wiązali z tym małżeństwem spore nadzieję, bo w tym czasie Jadwiga była jedyną krewną i dziedziczką swojego wuja Jana Zápolyi, króla Węgier.

Jadwiga jako elektorowa brandenburska[edytuj | edytuj kod]

Od początku małżeństwa między Jadwigą a Joachimem II istniały pewne niesnaski. Już 19 lipca 1536 roku Zygmunt I Stary zwracał się do zięcia, by pozwolił swojej żonie trzymać na dworze Polaków, dopóki nie nauczy się języka niemieckiego.

Gdy w 1539 roku Joachim II, balansujący między katolicyzmem a luteranizmem, wprowadził ten ostatni do Brandenburgii, zaniepokojony Zygmunt Stary wysłał do Berlina biskupa kujawskiego Łukasza Górkę, któremu władca obiecał iż uszanuje wolność sumienia swojej polskiej żony.

Towarzyszyła mężowi na sejmach Rzeszy – w 1541 roku w Ratyzbonie, a w 1547 roku w Augsburgu. 7 stycznia 1551 roku w zameczku Grimnitz Jadwiga przeżyła ciężki wypadek – pod nią i jej mężem zawaliła się podłoga komnaty. Polska królewna w wyniku wypadku stała się kaleką – do końca życia poruszała się o kulach. Jej mąż zdołał w ostatniej chwili chwycić się wystającej belki.

Od czasu tego wypadku datuje się ostateczny rozpad małżeństwa Jadwigi. Joachim II odsunął się od żony, posiadał dodatkowo liczne metresy (z nich nabardziej znana była Anna Sydow).

Jadwiga owdowiała 3 stycznia 1571 roku. Początkowo po śmierci męża mieszkała w Cölln pod Berlinem. Dopiero 30 stycznia 1572 roku – ze względu na trwające prace remontowe – przeniosła się do swojego zameczku w Alt Ruppin.

Od śmierci Joachima do końca życia walczyła o uzyskanie całej oprawy ze swoim pasierbem Janem Jerzym. Mediatorami w tym sporze były m.in. stany brandenburskie oraz Juliusz, książę brunszwicki, zięć Jadwigi.

Jadwiga zmarła 7 lutego 1573 roku w Alt Ruppin. Została pochowana w Cölln.

Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Z małżeństwa Jadwigi Jagiellonki i Joachima II pochodziło sześcioro dzieci:

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Kazimierz IV Jagiellończyk
ur. 30 XI 1427
zm. 7 VI 1492
Elżbieta Rakuszanka
ur. 1436
zm. 30 VIII 1505
Stefan Zápolya
ur. XV w.
zm. 25 XII 1499
Jadwiga cieszyńska
ur. 1469-1472
zm. 16 IV 1521
         
     
  Zygmunt I Stary
ur. 1 I 1467
zm. 1 IV 1548
Barbara Zápolya
ur. 1495 lub 1496
zm. 2 X 1515
     
   
Joachim II Hektor
ur. 13 I 1505
zm. 3 I 1571
OO   29 VIII lub 1 IX 1535
Jadwiga Jagiellonka
ur. 15 III 1513
zm. 7 II 1573
                   
                   
                   
Elżbieta Magdalena
 ur. 6 IX 1537
 zm. 22 VIII 1595
 
Zygmunt
 ur. 2 XII 1538
 zm. 14 IX 1566
 
Jadwiga
 ur. 2 III 1540
 zm. 21 X 1602
 
Zofia
 ur. 14 XII 1541
 zm. 27 VI 1564
 
Joachim
 ur. ok. 1543
 zm. 23 III 1544
 
                   
nieznana z imienia córka
 ur. 1545
 zm. 1545
 

gengen

Przypisy

  1. Z. Wdowiszewski, Genealogia Jagiellonów i Domu Wazów w Polsce, Kraków 2005, s. 137-138.
  2. K. Jasiński, Rodowód Piastów mazowieckich, Poznań – Kraków 1998, s. 203.
  3. Matka Magdaleny, Barbara Jagiellonka, była siostrą Zygmunta I Starego, ojca Jadwigi.
  4. Z. Wdowiszewski, Genealogia Jagiellonów i Domu Wazów w Polsce, Kraków 2005, s. 139-140.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]