Jakub II Sprawiedliwy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jakub II Sprawiedliwy
król Aragonii, król Walencji, hrabia Barcelony, król Sycylii, król Majorki i król Sardynii
James II C.JPG
Król Sycylii
Okres panowania od 1285
do 1296
Poprzednik Piotr I
Następca Fryderyk II Sycylijski
Król Aragonii
Okres panowania od 1291
do 1327
Poprzednik Alfons III Liberalny
Następca Alfons IV Łagodny
Król Sardynii i Korsyki
Okres panowania od 1297/1323[1]
do 1327
Poprzednik -
Następca Alfons IV Łagodny
Dane biograficzne
Dynastia barcelońska
Urodziny 10 sierpnia 1267
Śmierć 2 listopada 1327
Ojciec Piotr III Wielki
Matka Konstancja Hohenstauf
Żona Izabela Kastylijska y de Molina
Blanka Andegaweńska
Maria Lusignan
Elisenda
Dzieci Jakub
Alfons
Jan
Piotr
Rajmund Berengar
Maria
Izabela
Jolanta
Jakub
Napoleon
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Jakub II Sprawiedliwy katal. Jaume II el Just, hiszp. Jaime II el Justokról Aragonii, król Walencji, hrabia Barcelony 1291-1327, król Sycylii 1285-1296, król Majorki 1291-1295 i król Sardynii i Korsyki 1324-1327.

Urodzony 10 sierpnia 1267 w Walencji. Był młodszym synem króla Aragonii Piotra III Wielkiego i Konstancji, córki króla Sycylii Manfreda z dynastii Hohenstaufów. Jego starszym bratem był Alfons III, król Aragonii, młodszym Fryderyk, późniejszy król Sycylii.

Król Sycylii[edytuj | edytuj kod]

Po zdobyciu przez Piotra III Sycylii w 1282 (zob. nieszpory sycylijskie) w następnym roku Jakub został mianowany przez ojca namiestnikiem wyspy. Po śmierci króla Piotra III (1285) doszło do podziału jego władztwa (tzw. Kraje Korony Aragonii), starszy brat Jakuba Alfons III objął rządy w królestwie Aragonii (wraz z królestwem Walencji i hrabstwem Barcelony), a Jakub przejął (jako król Jakub I) królestwo Sycylii. Koronacja Jakuba odbyła się w Palermo 2 lutego 1286.

Władając królestwem Sycylii Jakub musiał prowadzić ciągłe walki ze zwolennikami Andegawenów, którzy w 1265 przy poparciu papiestwa podbili Królestwo Sycylii oraz południową częścią półwyspu Apenińskiego wraz z Neapolem i nie uznali zajęcia wyspy przez Aragonię w 1282. Karol I Andegaweński, papież Honoriusz IV i król Francji Filip III Śmiały (bratanek Karola I) nie uznali władzy Jakuba II na Sycylii, tym bardziej, że było to niezgodne z ostatnią wolą Piotra III, który w testamencie Sycylię zapisał papiestwu, licząc w ten sposób na zdjęcie ekskomuniki. Wkrótce Jakub, jego matka Konstancja, a także dwóch sycylijskich biskupów, którzy dokonali koronacji Jakuba, zostali ekskomunikowani przez papieża, który cały czas uważał Sycylię i Neapol za jedno królestwo, będące lennem papieskim. Wojskowe najazdy na Sycylię organizowane przez papieża, popieranego przez króla Francji Filipa III, spełzły na niczym. 5 czerwca 1284 w bitwie morskiej w Zatoce Neapolitańskiej flota Jakuba pod dowództwem admirała Rogera z Laurii pokonała swych wrogów, a dowodzący flotą Andegawenów Karol Kulawy, syn Karola I, dostał się do niewoli. Mimo tego i dalszych zwycięstw Jakub nie uzyskał akceptacji papieża dla swego sycylijskiego władztwa.

Król Aragonii[edytuj | edytuj kod]

Ekskomunika papieska nie przeszkodziła Jakubowi objąć tronu królestwa Aragonii, Walencji, Majorki i hrabstwa Barcelony po bezpotomnej śmierci Alfonsa III 18 czerwca 1291. Po koronacji Jakuba na króla Aragonii, zgodnie z testamentem Alfonsa III, władzę na Sycylii miał objąć młodszy brat, Fryderyk, jednak Jakub nie uznał woli swego zmarłego brata i mianował Fryderyka jedynie namiestnikiem wyspy. Objąwszy władzę w Aragonii Jakub musiał uregulować stosunki z królestwem Kastylii, gdzie do niedawna trwała wojna domowa, w którą zaangażowany był Alfons III. Król Jakub w 1291 zawarł w układ z królem Kastylii Sanczem IV, na mocy którego Jakub swe wycofał poparcie dla kastylijskich buntowników, nadto ustalono podziały stref wpływów podczas rekonkwisty, Aragonia miała odtąd wolną rękę na wybrzeżu tunezyjskim. Układ z Kastylią został przypieczętowany małżeństwem Jakuba z Izabelą, córką Sanczo IV, mającą w chwili ślubu zaledwie 8 lat.

Układ z Anagni 1295[edytuj | edytuj kod]

Wzmocniwszy swą pozycję Jakub II zawarł 5 czerwca 1295 w Anagni porozumienie dotyczące Sycylii. Stronami układu byli: nowo wybrany papież Bonifacy VIII, król Neapolu Karol II Kulawy, król Francji Filip IV Piękny i Jakub II z Majorki, stryj Jakuba II. Zgodnie z tym porozumieniem Jakub miał się zrzec swych praw do Sycylii i przekazać papieżowi Sycylię oraz swe wszelkie zdobycze na kontynencie, ziemie te miał objąć z nadania papieża Karol II Kulawy. Jakub II zobowiązał się udzielić pomocy wojskowej Karolowi II przy przywracaniu jego władzy na Sycylii, nadto zobowiązał się zwolnić z niewoli synów Karola II: Roberta (późniejszy król Neapolu Robert Mądry), Ludwika (późniejszego biskupa Tuluzy) i Rajmunda. Ponadto Jakub II zgodził się oddać swemu stryjowi Jakubowi prawa do Majorki (został on wygnany z Majorki przez Alfonsa III w 1285), z tymże Majorka miała pozostać lennem Aragonii. W zamian król Aragonii przejął (jak się potem okazało tylko teoretyczne) prawa do Montpellier i Roussillon, będących do tej pory częścią królestwa Majorki, Jakub aragoński nabył od papieża prawa do Sardynii i Korsyki, które nominalnie były lennami papieskimi, a Karol de Valois (brat Filipa IV Pięknego) zrzekł się swych roszczeń do korony Aragonii. Na mocy układu Jakub II miał poślubić Blankę, córkę Karola II Kulawego, co wymagało anulowania pierwszego małżeństwa (nie było to trudne, gdyż małżeństwo nie zostało nigdy skonsumowane), jego siostra Jolanta miała poślubić jednego z synów Karola II. Według postanowień traktatu król Jakub II zyskał dla siebie, swoich krewnych i wszystkich swych poddanych (w tym Sycylijczyków) odwołanie wszelkich kar kościelnych nałożonych nań od czasów nieszporów sycylijskich.

Z takim obrotem spraw nie pogodzili się Sycylijczycy, dla których ponowne rządy znienawidzonych Andegawenów były nie do przyjęcia. Mieszkańcy wyspy na swego króla wybrali młodszego brata Jakuba II, Fryderyka, będącego dotychczas namiestnikiem Sycylii z ramienia króla Aragonii. Fryderyk został koronowany w 1296 (jako Fryderyk III) i na wyspie rozpoczęły się walki z wojskami Karola II Kulawego. W tej sytuacji Jakub II został zmuszony do wypełnienia swych zobowiązań i stanął do walk przeciwko swemu bratu. Kolejny układ zawarty w Caltabellotcie w 1302 utrzymał Fryderyka II przy władzy na Sycylii (z tytułem króla Wyspy Sycylii), przy czym miała to być władza dożywotnia, a nie dziedziczna, a Aragończycy potwierdzali prawa Andegawenów do kontynentalnej części królestwa, dalej formalnie zwanym Królestwem Sycylii. Według układu, po śmierci Fryderyka II, Sycylia miała wrócić do Andegawenów.

Dalsze lata panowania[edytuj | edytuj kod]

Anulowanie małżeństwa z Izabelą kastylijską doprowadziło do odnowienia konfliktu pomiędzy Aragonią a Kastylią, gdzie nadal trwała wojna domowa. Jakub II, podobnie jak jego ojciec, poparł odsuniętych od władzy potomków Ferdynanda de la Cerda (starszego brata Sancza IV), dzięki czemu uzyskał dla siebie tereny Murcji (1296). W 1305 został podpisany układ z Kastylią, rozgraniczający sporne tereny, Murcja wróciła pod panowanie kastylijskie, ale kilka północnych prowincji tej krainy (z miastem Alicante) zostały włączone do Walencji i pozostały przy władzy Jakuba. Układ z Kastylią zobowiązał króla do podjęcia wspólnej krucjaty przeciwko Maurom osiadłym w emiracie Grenady, jednak wyprawa ta zakończyła się porażką.

Poddając się naciskowi króla Francji Filipa IV Pięknego, Jakub II w 1307 przejął posiadłości i mienie zakonu templariuszy na podległych sobie terytoriach, a w 1312 poparł decyzję papieża o kasacie tego zakonu. W roku 1309 Jakub II dokonał formalnego połączenia ziem królestwa Aragonii, królestwa Walencji oraz hrabstwa Barcelony, które od tej pory miały pozostać pod dziedziczną władzą jednego monarchy. Wzmacniając pozycję swego władztwa król doprowadził w 1318 do założenia arcybiskupstwa w Saragossie, co uniezależniało Aragonię od władzy kastylijskich arcybiskupów z Toledo. W kolejnych latach, powołując się na ustalenia układu z Anagni, Jakub wyruszył na podbój Sardynii i Korsyki. Obie te wyspy były de facto podporządkowane włoskim republikom kupieckim: Pizie (Sardynia) i Genui (Korsyka). Wojska Pizańczyków zostały ostatecznie pokonane w bitwie morskiej pod Locucisterną (1324), dzięki czemu Sardynia została włączona do władztwa Domu Aragonii, Korsyka jednakże pozostała przy Genui.

Jakub II zmarł 2 listopada 1327 w Barcelonie.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Król Jakub II był czterokrotnie żonaty:

  1. Izabela kastylijska (zwana również Izabelą z Limoges), córka Sanczo IV, króla Kastylii. Małżeństwo zawarte zostało 1 grudnia 1291, gdy Izabela miała 8 lat. Zostało rozwiązane 1295. Drugim mężem Izabeli był Jan III, książę Bretanii. Izabela zmarła w 1328.
  2. Blanka neapolitańska, córka Karola II Kulawego, króla Neapolu poślubiona w Villabertran 29 października 1295, zmarła 1310.
  3. Maria cypryjska, córka Hugona III, króla Cypru, tytularnego króla Jerozolimy, poślubiona per procura 15 czerwca 1315, a osobiście 27 listopada 1315 w Gironie. Maria zmarła w 1322.
  4. Elisenda, córka Pere I de Montcada, seniora Aitony i Soses, poślubiona 25 grudnia 1322, zmarła 1364.

Z drugiego małżeństwa króla pochodziły min. dzieci:

Jakub II miał również dzieci pozamałżeńskie, były to min.:

  • Jakub (ur. 1291, zm. 1350), wikariusz Cagliari,
  • Napoleon (ur. 1288, zm. po 1338), senior Gioiosaguardia i Acquafredda (na Sardynii).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. W 1297 papież Bonifacy VIII ustanowił Królestwo Sardynii i Korsyki nadając je w lenno władcy Aragonii Jakubowi II. Faktyczną kontrolę nad wyspą Jakub II uzyskał w 1323 roku.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jesús-Ernesto Martínez Ferrando, Jaume II, [w:] E. Bagué, J.-E. Martínez Ferrando, S. Sobrequés i Vidal, Alfons el Franc, Jaume II, Alfons el Benigne, Editorial Vicens-Vives, Barcelona 1961, s. 55-145.
  • Joseph F. O’Callaghan, A History of Medieval Spain, Cornell University Press, Ithaca-London 1975, ISBN 0-8014-9264-5.


Poprzednik
Piotr I
Aragon-Sicily Arms.svg Król Sycylii
1285-1296
Aragon-Sicily Arms.svg Następca
Fryderyk II
Poprzednik
Alfons III Liberalny
Aragon Arms.svg król Aragonii
1291-1327
Aragon Arms.svg Następca
Alfons IV