Jamblich

Jamblich (Ἰάμβλιχος Iamblichos) (ur. ok. 250 w Chalkis, zm. w 326) - założyciel neoplatońskiej szkoły syryjskiej. Jest on jednym z ostatnich wybitnych pogańskich filozofów późnej starożytności, starającym się nadać nową teoretyczną podbudowę pod pogański politeizm.

Życie

Życie Jamblicha jest słabo znane. Według Księgi Suda i swojego biografa Eunapiusza urodził się w Chalkis w Celesyrii. Ok. 270 pobierał nauki u biskupa Laodycei Anatola. Następnie uczył się w Rzymie u Porfiriusza. Do rodzinnej Syrii powrócił ok. 303 - założył tam własną szkołę filozoficzną, tzw. platońską szkołę syryjską. Na wielkie uznanie, którym cieszył się Jamblich, wskazywać może przydomek "boski", którym obdarzali go współcześni. Pochowany jest w cylindrycznym grobowcu w Palmirze nad Tygrysem.

Myśl

Metafizyka

Bronił teurgii przed krytyką i podbudował ją na podłożu teoretycznym. Mnożył neoplatońskie hipostazy w celu uzasadnienia politeizmu. Każdej hipostazie przypisani byli odpowiedni bogowie.

System hipostaz Jamblicha przedstawiał się następująco:

• Pierwsza Zasada, Pierwsze Jedno - zasada całkowicie niewysławialna
• Druga Zasada, Drugie Jedno
• Świat Umysłu:
  • Poziom tego, co inteligibilne - dzielone na trzy triady
  • Poziom tego, co inteligibilne i intelektualne - dzielone na trzy triady
  • Poziom tego, co intelektualne - dzielone na jedną triadę lub trzy triady i jedną hebdomadę (siódemkę)
• Dusza
  • Dusza ponadkosmiczna
  • Dusza całości
  • Dusze poszczególne

Teurgia

Jamblich pojmował teurgię jako praktykę (sztukę), dzięki której za pomocą działań, symboli i formuł niezrozumiałych dla rozumu ludzkiego, ale zrozumiałych dla bogów, człowiek może się zjednoczyć z bogami i wykorzystać ich moce i wpływy (możliwości) dla siebie. Teurgiczne zjednoczenie ma charakter pozaracjonalny i wiązane jest nie z działalnością człowieka, lecz z inicjatywą samych bóstw.

Interpretacja klasycznych tekstów

Jamblich zajmował się również interpretacją klasycznych tekstów filozoficznych (m.in. Platona czy Arystotelesa. Wskazywał że ich złożoność wymaga stosowania się do pewnych reguł interpretacyjnych, z których dwie najważniejsze to:

• interpretacja tekstów mając na uwadze zamierzony przez autora tekstu cel,
• interpretacja tekstów jako tworów wielopoziomowych.

Dzieła

• O misteriach - 10-tomowy zbiór używany w szkole Jamblicha jako wstępny podręcznik filozofii. Wydany w całości w 1857 przez Gustava Partheya, ponownie w 1966. Zbiór obejmuje m.in. pismo De vita pythagorica (polski przekład został zamieszczony w zbiorze Żywoty Pitagorasa, Wrocław 1993).
• Liczne komentarze do Arystotelesa, Platona i innych filozofów.

Bibliografia

Giovanni Reale: Historia filozofii starożytnej. T. 4. Lublin: Wydawnictwo KUL, 1999, s. 634-647. ISBN 88-343-2570-2.