James Fenimore Cooper

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
James Fenimore Cooper
James Fenimore Cooper
Data i miejsce urodzenia 15 września 1789
Stany Zjednoczone Burlington
Data i miejsce śmierci 14 września 1851
Stany Zjednoczone Cooperstown
Narodowość amerykańska
Język angielski
Okres 1820-1851
Gatunki fikcja historyczna
Ważne dzieła Ostatni Mohikanin
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła James Fenimore Cooper w Wikiźródłach
Wikicytaty James Fenimore Cooper w Wikicytatach
Portret Jamesa Fenimore'a Coopera z autografem
Pomnik Coopera w Cooperstown

James Fenimore Cooper (ur. 15 września 1789 w Burlington w stanie New Jersey, zm. 14 września 1851 w Cooperstown w stanie Nowy Jork) – powieściopisarz amerykański i jeden z twórców literatury amerykańskiej. Autor powieści przygodowo-awanturniczych, których akcja rozgrywa się podczas walk z Indianami i Francuzami w drugiej połowie XVIII wieku.

Nauka i podróże[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z zamożnej rodziny ziemiańskiej, osiadłej w posiadłości noszącej nazwę od nazwiska rodziny. Jego ojciec, William, był sędzią i członkiem amerykańskiego Kongresu. Matką była Elizabeth (Fenimore) Cooper. W wieku 14 lat Cooper wstąpił na uniwersytet Yale i rozpoczął studia prawnicze. W 1806 został z niego relegowany za różne wybryki. Następnie na pięć lat zaciągnął się do marynarki wojennej, gdzie dosłużył się stopnia oficera. Po ślubie w 1811 odszedł ze służby i zamieszkał w hrabstwie Westchester. Pięć lat swojego życia spędził w Europie podróżując (był m.in. w Anglii, Szwajcarii, Niemczech, Włoszech) i pełniąc obowiązki konsula w Lyonie. W 1826 przeniósł się do Paryża, a do Ameryki powrócił w 1834, gdzie zamieszkał w rodzinnej posiadłości. W 1826 spotkał się w Paryżu z Adamem Mickiewiczem. W 1831 założył w Paryżu Komitet Amerykańsko-Polski kierujący pomocą dla powstania listopadowego[1]. Oprócz powieści pisał eseje polityczne i książki historyczne.

Twórczość Coopera[edytuj | edytuj kod]

Debiutował anonimowo w 1820 roku powieścią Ostrożność. Rok później napisał książkę historyczną (opisującą wojnę o niepodległość Stanów Zjednoczonych) Szpieg, która przyniosła mu rozgłos.

W swoim dorobku ma ponad 60 dzieł, a największą popularność zdobył dzięki historyczno-przygodowemu cyklowi powieści z serii Leather-Stocking Tales (Opowieści Skórzanej Pończochy) w Polsce znanemu jako Pięcioksiąg przygód Sokolego Oka. Były to (w kolejności chronologii akcji): Pogromca Zwierząt, Ostatni Mohikanin, Tropiciel Śladów, Pionierowie i Preria. Utwory te to romantyczny i idealistyczny obraz osiemnastowiecznej Ameryki Północnej i zamieszkujących ją Indian i osadników. Cechują je barwne opisy przyrody, wartka i pełna napięcia akcja, mocno naszkicowane sylwetki głównych bohaterów. Wysoko oceniane przez współczesnych i wciąż popularne, stanowią one żywy do dziś wzór przygodowej powieści indiańskiej.

Twórczość Coopera kwalifikuje się również do miana publicystyki społeczno-politycznej. Za najlepszą w tej dziedzinie uważane jest jedno z ostatnich jego dzieł - wydana w 1845 powieść Paluch szatana. W wydanej w 1828 powieści Pojęcie o Amerykanach wyjaśniał Europejczykom istotę charakteru Amerykanina. Jako arystokrata i ziemianin cenił ziemię i hołdował klasie ziemskiej, krytykował jednocześnie wzrastający oportunizm klasy średniej i rozwój nowoczesnego kapitalizmu. Będąc gorącym patriotą, uważał iż Stany Zjednoczone nie powinny naśladować Europy. Jednocześnie zawsze był rzecznikiem Ameryki w Europie i obrońcą Europy w Ameryce. Jego bezkompromisowy krytycyzm przysporzył mu wielu wrogów. Jako społeczno-polityczny publicysta i myśliciel został doceniony bardzo późno.

Innym nurtem jego twórczości literackiej była powieść marynistyczna. Do najbardziej znanych jego powieści z tego gatunku należy Czerwony korsarz z 1827.

Jego książki zostały przetłumaczone na wiele języków i wydane w wielu krajach. Były wielokrotnie ekranizowane.

Wybór dzieł[edytuj | edytuj kod]

Wpływ na polskich twórców[edytuj | edytuj kod]

Stał się prekursorem późniejszych twórców, w tym także polskich m.in. Władysława Umińskiego czy Bolesława Mrówczyńskiego. Zbigniew Nienacki bohaterowi kilku ze swoich powieści z cyklu przygód Pana Samochodzika (Wyspa Złoczyńców, Pan Samochodzik i templariusze, Księga Strachów) nadał przydomek "Sokole Oko".

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krystyna Kuluczkowska, Barbara Tylicka: Nowy słownik literatury dla dzieci i młodzieży. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1979, s. 111-113. ISBN 83-214-0018-3.
  • Andrzej Kopcewicz, Marta Sienicka: Historia literatury Stanów Zjednoczonych w zarysie. Wiek XVII-XIX. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 171-177. ISBN 83-01-04462-4.