Jan Barszczewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Barszczewski
Utwór Barszczewskiego Szlachcic Zawalnia, czyli Białoruś w fantastycznych opowiadaniach

Jan Barszczewski (biał. ; Ян Баршчэўскі; ur. w 1790 lub 1794 w Murahach[1][2] (w polskiej literaturze podaje się nazwę Moruchy[3][4][5], w obu przypadkach chodzi o wieś nad jeziorem Nieszczodra) koło Witebska, zm. 11 marca 1851 roku w Cudnowie) – polski i białoruski pisarz, poeta, wydawca.

Urodził się powiecie połockim, w rodzinie greckokatolickiego kapłana[1]. Jego ewentualne pochodzenie szlacheckie jest wątpliwe; w jego rodzinnej wsi mieszkała zarówno szlachta, jak i rodziny popów unickich o tym samym nazwisku. W okresie szkolnym Barszczewski mówiąc o ojcu określał go jako szlachcica (tak samo podano w przedmowie z 1844r. Romualda Podbereskiego do wyd. t. 1 Szlachcic Zawalnia), pomijał zaś jego stan duchowny, być może jednak dlatego, by ustrzec się drwin jezuickich wychowanków[1]. Akt zgonu poety przynosi informację, że nie miał on pochodzenia szlacheckiego[1].

Uczył się w połockim kolegium jezuickim. W tym czasie utrzymywał się z pisania okolicznościowych często humorystycznych wierszy w języku ruskim na różne uroczystości w dworach szlacheckich, malował także obrazy dla szlachty[5]. Utwory te nie zostały wydane, z wyjątkiem humorystycznego wiersza Rabunki mużykou (Рабункi мужыкоў), którego znaczny fragment wydano w przedmowie do t. 1 Szlachcica Zawalni. Po kolegium przez krótki czas był guwernantem w rodzinnych okolicach[5]. W latach 20. i 30. XIX wieku utrzymywał się z prywatnego nauczania w Petersburgu, a od 1840 do 1844 wydawał tamże pismo Niezabudka (tamże opublikował swoje ballady: Wróżka Rusałka, Zdrój Dziewiczy, Poczanowska Góra[5]). Pisywał także do Rocznika Literackiego. W stolicy zaznajomił się z Adamem Mickiewiczem i Tarasem Szewczenką. Dużo podróżował po zachodzie Europy. Od 1847 na zaproszenie właściciela zamieszkał w majątku Rzewuskich w Cudnowie. Zmarł po długiej, kilkuletniej chorobie. Pochowany został na cmentarzu przykościelnym w Cudnowie[1].

Pisał wiersze i opowiadania, głównie po polsku, ale też po rusku. W tym drugim języku w 1809 roku napisał utwór Дзеванька, który stał się później pieśnią ludową[1]. Ludmiła Rublewskaja pisze o takich przypadkach w liczbie mnogiej[6]. W języku ruskim powstał jeszcze wiersz Гарэлiца[1]. Jego główne dzieło to Szlachcic Zawalnia, czyli Białoruś w fantastycznych opowiadaniach, wydane w języku polskim w latach 1844-1846 (tom. 1 w 1844, t. 2 i 3 w 1845, oba wyd. K. Kraj, Petersburg, t. 4 w 1846, wyd. E. Pratz[7]). W 1849 r. wydał tom swoich utworów pt. Proza i wiersze[3] (wyd. T. Glücksberg, Kijów, t. 1 zawierał powieść Dusza nie w swoim ciele, utwór Sierota, wierszem i prozą oraz Melodye i Sonety[7]). W swoich utworach poruszał chętnie tematy folklorystyczne oraz romantyczno-wzniosłego poczucia miłości do Białorusi i jej ludu[8].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Dmitry O. Vinokhodov: БИОГРАФИЯ (ros.). barszczewski.eu.pn. [dostęp 2011-10-28].
  2. Нещердо (ros.). belarustourism.by. [dostęp 2011-10-28].
  3. 3,0 3,1 Encyklopedia PWN, 1962, t.1.
  4. Kijas A., 2000: Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku. Inst. Wydawniczy PAX, Wydawnictwo Poznańskie. ISBN 83-211-1340-0.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Przedmowa z 1844r. Romualda Podbereskiego do wyd. t. 1 Szlachcica Zawalni.
  6. Людмила Рублевская: Сын бури и сарматских ценностей (ros.). sb.by, 2005-07-02. [dostęp 2011-10-28].
  7. 7,0 7,1 Katalog BN.
  8. Wstęp autora do t. 1 Szlachcica Zawalni.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Artur Kijas: Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku. Warszawa-Poznań: Instytut Wydawniczy PAX, Wydawnictwo Poznańskie, 2000. ISBN 83-211-1340-0.