Jan Chrucki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Chrucki
Khrutsky-self.JPG
Jan Chrucki, Autoportret, 1883
Data i miejsce urodzenia 8 lutego 1810
Ułła, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 26 stycznia 1885
Zacharnicze, Imperium Rosyjskie
Dziedzina sztuki malarstwo
Styl realizm
Odznaczenia
Wielki Srebrny Medal Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu
Mały Złoty Medal Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Staruszka robiąca na drutach, 1838
Majątek Zacharnicze, 1910

Jan Chrucki herbu Leliwa (ur. 8 lutego 1810 w Ulle, zm. 26 stycznia 1885 w Zacharniczach) – malarz, przedstawiciel realizmu, członek wileńskiej szkoły malarskiej[1], portrecista i malarz martwej natury.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Jan Chrucki urodził się w polskiej rodzinie szlacheckiej we wsi Ułła w zaborze rosyjskim, na ziemiach zabranych, w ówczesnej guberni witebskiej. Ukończył liceum pijarów w Połocku, gdzie uczył się rysunku i malarstwa. Należał do pierwszego pokolenia polskich malarzy, którzy po zamknięciu przez władze rosyjskie Uniwersytetu Wileńskiego studiowali w Petersburgu[1]. W latach 1827–1829 uczył się u George'a Dawe'a, w latach 1830–1839 studiował w Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Aleksandra Warnecka[1]. Już na studiach otrzymał srebrny medal w 1836 za Kwiaty i owoce oraz dwa złote medale w 1838 za obrazy Staruszka robiąca na drutach i Martwa natura. Naukę uzupełniał studiami dzieł dawnych mistrzów w Ermitażu, zwłaszcza studiami nad martwą naturą niderlandzką XVII wieku[1].

Pierwsza znana praca datowana jest na rok 1832. Jego obrazy stopniowo zdobywały uznanie społeczeństwa i krytyków. Jednocześnie pracował jako projektant wnętrz, stając się bardzo popularnym wśród bogatych ludzi. W 1836 nagrodzony Wielkim Srebrnym Medalem Akademii Sztuk Pięknych za jego martwe natury. Starsza kobieta wiążąca skarpetkę dała mu Mały Złoty Medal Akademii. W roku 1839 przyznano mu tytuł akademika.

Po śmierci ojca w 1840 na zawsze opuścił Petersburg i osiedlił się w swojej wsi Zacharnicze pod Połockiem. Okres ten oznaczał się zwykle sztuką religijną, głównie z byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Oprócz obrazów religijnych tworzył także portrety, np. I. Głazunowa, Józefa Siemawoka, Mikołaja Maligowskiego i innych. Zmarł w 1885.

Narodowość[edytuj | edytuj kod]

Narodowość Jana Chruckiego obecnie określana jest różnie w zależności od źródła jako białoruska, polska[2] lub rosyjska. Przyczyną tego zjawiska jest historyczna, kulturowa, etniczna i polityczna specyfika ziem, z których pochodził i na których tworzył artysta. W jednym ze źródeł został on opisany następująco: Polak z narodowości, Białorusin z miejsca urodzenia, ostatecznie ukształtował się w nurcie rosyjskiej szkoły akademickiej[3]. Narodowe Muzeum Sztuki Republiki Białorusi w swoich publikacjach określa go mianem słynnego białoruskiego malarza martwej natury i słynnego rodaka, przy czym podkreśla, że jego spuścizna artystyczna jest nabytkiem kulturowym nie tylko Białorusi[4]. Także Biełaruskaja encykłapiedyja mówi, że Chrucki to artysta białoruski, a jego twórczość jest związana z życiem artystycznym Białorusi i Rosji[5]. Z kolei Sowietskij encykłopiediczeskij słowar określa Chruckiego jako malarza rosyjskiego[6].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Instytucje państwowe Republiki Białorusi często upamiętniają artystę i posługują się jego dorobkiem. Na rewersie banknotu 1000 rubli białoruskich znalazła się grafika nawiązująca do fragmentu obrazu „Portret nieznanej kobiety z owocami” z 1838 roku[7][8][9]. W 2010 wydane zostały na Białorusi m.in. znaczek pocztowy i moneta kolekcjonerska z okazji dwusetnej rocznicy urodzenia artysty[4].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • H. Paszkou i inni: Biełaruskaja encykłapiedyja. T. 17: Chwiniawiczy – Szczytni. Mińsk: Biełaruskaja encykłapiedyja, 2003. (biał.)
  • Sowietskij encykłopiediczeskij słowar. Wyd. 4. Moskwa: Sowietskaja encykłopiedyja, 1989. (ros.)

Literatura dodatkowa[edytuj | edytuj kod]

  • Mali mistrzowie polskiego pejzażu XIX wieku, Aleksandra Melbechowska-Luty, Warszawa 1997
  • Kuzniecow S. Malarz Jan Chrucki. Portret XIX-wiecznego 'artysty średnego'// Biuletyn historii sztuki. R. LX: 1998. nr.1-2. S.49-67.
  • Кузнецов С. Живописец Иван Хруцкий: проблема интерпретации творчества "среднего художника" XIX в. // Вопросы отечественного и зарубежного искусства. Вып. 4: Проблемы изобразительного искусства XIX столетия. Л., 1990. С.82-99.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Stefan Kozakiewicz: Malarstwo polskie. T. 3: Oświecenie, klasycyzm, romantyzm. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Auriga”, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe w Warszawie, 1976, s. 68–69, 291–292.
  2. Jan Chrucki (ang.). The premier site for Russian culture. [dostęp 2012-08-03].
  3. Je. Pietinowa: Biografija Iwana Fomicza Chruckogo (1810–1885) (ros.). Krossword-Kafe. [dostęp 2012-08-03].
  4. 4,0 4,1 Hod Iwana Chruckaha (biał.). Narodowe Muzeum Sztuki Republiki Białorusi. [dostęp 2012-07-10].
  5. Biełaruskaja... s. 64–65.
  6. Sowietskij... s. 1480.
  7. Ivan Khrutsky. Portrait of an Unknown Woman with Fruit. (ang.). Olga's Gallery. [dostęp 2012-08-03].
  8. Banknotes of the National Bank of the Republic of Belarus in Circulation 2000 Series (ang.). Narodowy Bank Republiki Białorusi. [dostęp 2012-08-03].
  9. U Minsku adkryłasia miżnarodnaja wystawa naciurmorta „Cichaje życcio”, pryswieczanaja 200-hoddziu Iwana Chruckaha (biał.). 2010-03-02 21:10. [dostęp 2012-08-03].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]