Jan Drda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Jan Drda (ur. 4 kwietnia 1915 w Příbramie, zm. 28 listopada 1970 w Dobříši) – czeski dziennikarz, prozaik i dramaturg.

Jan Drda pochodził z rodziny robotniczej i był pisarzem-komunistą, uczestnikiem czechosłowackiego ruchu oporu w latach Protektoratu i później – powstania w Pradze w roku 1945. Należy do tzw. młodego pokolenia pisarzy czeskich, gdyż pierwsze kroki na polu literatury stawiał dopiero w okresie II wojny światowej.

W 1921 r. stracił matkę, a ojciec po rozpadzie drugiego małżeństwa rozpił się; był wychowywany przez dziadków. Miał zostać blacharzem, lecz babka zdecydowała posłać go do gimnazjum, gdzie w 1934 r. zdał maturę. W latach 1934–1938 studiował filologię klasyczną i slawistykę na Uniwersytecie Karola w Pradze, jednak studiów nie ukończył. W roku 1932 publikował w "Studentském časopise". W czasie studiów był redaktorem uniwersyteckiej gazety "Rozbor".

Od 1937 roku związał się z czasopismen „Lidové noviny”, będąc redaktorem działu kulturalnego, publikując reportaże, felietony i skecze, a w latach 1948-1952 pełniąc funkcję redaktora naczelnego. Znacząca była jego współpraca z filmem, był autorem wielu scenariuszy.

Od 1945 roku członek Komunistycznej Partii Czechosłowacji, w latach 1949–56 prezes Związku Pisarzy Czechosłowackich, a w latach 1948–1960 – poseł. Należał do grupy organizatorów nacisku komunistycznego i był odpowiedzialny za usunięcie twórców niekomunistycznych (zwłaszcza katolickich) ze Związku Pisarzy i represje wobec nich. W tym okresie kilkakrotnie podróżował, m.in. po Ameryce Południowej.

W roku 1968 jednak otwarcie sprzeciwił się interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji, za co został odwołany z funkcji redaktora naczelnego tygodnika „Svět práce”. Wtedy też przeszedł na emeryturę i dwa lata później zmarł w domu pracy twórczej na zamku w Dobříši.

Znany dzięki opowiadaniom ze zbioru pt. Milcząca barykada, poświęconym czeskiemu ruchowi sprzeciwu i oporu w latach okupacji hitlerowskiej, a w Polsce głównie dzięki komediowym baśniom scenicznym Igraszki z diabłem i Zapomniany diabeł. Charakterystyczną cechą jego twórczości było łączenie ludowych motywów baśniowych i postaci realnych.

W roku 1953 otrzymał państwową nagrodę literacką pierwszego stopnia w dziale prozy artystycznej za zbiór opowiadań Krásná Tortiza.

Na język polski tłumaczyli go Jadwiga Bułakowska, Stefan Dębski, Helena Gruszczyńska-Dębska, Zdzisław Hierowski, Jarosław Kirilenko, Jan Stachowski i Józef Waczków.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Proza[edytuj | edytuj kod]

  • Miasteczko na dłoni (Městečko na dlani, 1940; wyd. pol. 1947)
  • Woda życia (Živá voda, 1942)
  • Wędrówki Piotra Arcyłgarza (Putování Petra Sedmilháře, 1943; wyd. pol. 1963)
  • Svět viděný zpomaloučka, 1943
  • Listy z Norimberka, 1946
  • Milcząca barykada (Němá barikáda, 1946; wyd. pol. 1947)
  • Kuřák dýmky, 1948
  • Krásná Tortiza, 1952
  • Dětství soudruha Stalina, 1953
  • Jednou v máji, 1958
  • Bajki czeskie (České pohádky, 1959)
  • Posvícení v Tramtárii, 1972
  • pohádky, 1972
  • W gospodzie u wodnika (Hastrmani, 1973)
  • České lidové hádanky v podání Jana Drdy: pro čtenáře od 6 let , 1984
  • Nedaleko Rukapáně, 1989
  • Milostenky nemilostivé, 1995

Dramat[edytuj | edytuj kod]

  • Magdalenka, 1941
  • Jakož i my odpouštíme, 1941
  • Romance o Oldřichu a Boženě, 1953
  • Igraszki z diabłem (Hrátky s čertem, 1946; wyd. pol. 1949)
  • Zapomniany diabeł (Dalskabáty, hříšná ves aneb Zapomenutý čert, 1960)
  • Jsou živí, zpívají, 1961