Jan Fryderyk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy księcia wołogoskiego i szczecińskiego oraz biskupa kamieńskiego. Zobacz też: Jan Fryderyk (książę Brunszwiku-Lüneburga).
Jan Fryderyk
1542 Johann Friedrich.jpg
książę wołogoski
Okres panowania od 1560 (1567)
do 1569
Poprzednik Filip I wołogoski
Następca Bogusław XIII
książę szczeciński
Okres panowania od 1569
do 1600
Poprzednik Barnim IX Pobożny
Następca Barnim X Młodszy
biskup Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego
Okres panowania od 1557
do 1573
Poprzednik Marcin Weiher
Następca Kazimierz VII
Dane biograficzne
Dynastia Gryfici
Urodziny 27 sierpnia 1542 w Wołogoszczy
Śmierć 9 lutego 1600, tamże
Ojciec Filip I wołogoski
Matka Maria saska
Żona Erdmuta
Dzieci NN, córka (nieślubna)

Jan Fryderyk zwany Mocnym (ur. 27 sierpnia 1542 w Wołogoszczy, zm. 9 lutego 1600, tamże[1]) – w latach 1560-1569 książę wołogoski (wraz z bratem Bogusławem XIII), od 1569 książę szczeciński, w latach 1557-1574 biskup kamieński, syn Filipa I z dynastii Gryfitów.

Życie i panowanie[edytuj | edytuj kod]

Był drugim dzieckiem i zarazem drugim synem (najstarszym, który dożył wieku dojrzałego) Filipa I, księcia pomorskiego, szczecińskiego i wołogoskiego oraz Marii saskiej. Imiona otrzymał po bracie matki, elektorze saskim Janie Fryderyku I[2][3]. Kapituła kamieńska 29 sierpnia 1556 wybrała go na urząd (pierwszego świeckiego) biskupa kamieńskiego. Diecezję objął ostatecznie 15 czerwca 1557[4]. Po objęciu tego stanowiska był w latach 1558-1560 studentem na uniwersytecie w Greifswaldzie[5]. Po zaledwie dwóch latach przerwał je, by objąć po zgonie ojca władzę w Księstwie Wołogoskim pod regencją matki i stryja Barnima IX Pobożnego a także krewnych, tj. księcia saskiego na Gotha Jana Fryderyka II oraz Wolfganga, księcia anhalckiego na Köthen[2]. Następnie książę przez dwa lata przebywał na dworze cesarza w Wiedniu, po czym w 1567 objął samodzielne rządy w Księstwie Wołogoskim wraz z bratem Bogusławem XIII. W wyniku zrzeczenia się 4 kwietnia 1569 przez stryja Barnima IX Pobożnego Księstwa Szczecińskiego Jan Fryderyk objął je i panował w nim aż do śmierci, ponieważ także w podziale z 23 lipca 1569 przypadło mu ono w udziale[6][4]. W 1574 zrezygnował z biskupstwa kamieńskiego, przekazując je najmłodszemu z braci – Kazimierzowi VII[2].

W 1570 był gospodarzem wielkiego kongresu pokojowego w Szczecinie, który zakończył I wojnę północną z udziałem Polski, Danii, miast hanzeatyckich, Szwecji i Rosji; skutecznie wystąpił w imieniu cesarza jako pośrednik w rokowaniach[5]. Jednak koszty kongresu i krach finansowy spowodowany bankructwem w 1572 wielkiego domu bankowego Loitzów zrujnowały księstwo[4]. Jednym z wierzycieli, którzy nie spłacali długu, była Polska[7]. Mimo to w latach 1575-1577 Jan Fryderyk m.in. przebudował w renesansowym stylu Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie i Słupsku[5][4]. Był znanym mecenasem nauki. Utrzymywał bliskie kontakty z Polską[8].

Jan Fryderyk zmarł po długiej chorobie, trwającej od 1593, 9 lutego 1600 w Wołogoszczy, dokąd przybył pod koniec stycznia. Ciało zostało przewiezione do Szczecina 13/14 lutego 1600 i złożone w grobie, w kościele zamkowym pod wezwaniem św. Ottona 15 marca 1600[2][9][10]. Księstwo Szczecińskie w trudnej sytuacji finansowej przejął brat Barnim X Młodszy[11].

Plany małżeńskie. Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Początkowo (około 1560/1561) zamierzano na dworze polskim wydać za ówczesnego księcia wołogoskiego najmłodszą z sióstr Zygmunta II AugustaKatarzynę, co mogłoby ułatwić objęcie przez Gryfitę tronu polskiego po śmierci ostatniego Jagiellona. Jednak wobec niemożności uzgodnienia wspólnego stanowiska (strona polska wymagała od władcy pomorskiego udzielenia jej pożyczki, strona pomorska zaś godziła się ją dać jedynie pod zastaw dóbr w Prusach Królewskich) do finalizacji rozmów nie doszło[12].

Ostatecznie Jan Fryderyk, po konsultacjach z bratem Bogusławem XIII 5 kwietnia 1569 i podpisaniu układu małżeńskiego oraz zaręczynowego 5 czerwca tegoż roku w Zechlinie, ożenił się 17 lutego 1577 na zamku szczecińskim z młodszą o prawie 19 lat Erdmutą, córką Jana Jerzego, elektora brandenburskiego i Sabiny, margrabianki na Ansbach. Małżeństwo to było bezpotomne, a stosunki między małżonkami nie układały się najlepiej, co zdaje się potwierdzać naturalne potomstwo księcia[12].

Z nieznanej z imienia konkubiny miał jedno, poświadczone źródłowo dziecko, tj.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Jerzy I pomorski
ur. 11 IV 1493
zm. na przeł. 9/10 V 1531
Amelia palatyńska
ur. 25 VII 1490
zm. 6 I 1525
Jan
ur. ?
zm. ?
Małgorzata (Anhalt)
ur. ?
zm. ?
         
     
  Filip I wołogoski
ur. 14/15 VII 1515
zm. 14 II 1560
Maria saska
ur. 15 XII 1516
zm. w okr. 5–7 I 1583
     
   
1
Erdmuta
ur. 26 VI 1561
zm. 13 XI 1623
OO   17 II 1577
Jan Fryderyk
(ur. 27 VIII 1542, zm. 9 II 1600)
2
NN konkubina
ur. ?
zm. ?
                   
           2        
   
NN, córka
 ur. najp. ok. 1585
 zm. ?
 


List królowej Anglii Elżbiety do księcia szczecińskiego Jana Fryderyka w sprawie zatrzymania okrętów pomorskich 15 maja 1590 roku (ze zbiorów Archiwum Państwowego w Szczecinie)

Przypisy

  1. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 449-450.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 449.
  3. J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 235.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 v. Bülow: Johann Friedrich, Herzog von Pommern-Stettin (niem.). [dostęp 2012-04-05].
  5. 5,0 5,1 5,2 K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 113
  6. U. Scheil: Barnim IX. (XI.) Herzog von Pommern-Stettin (niem.). [dostęp 2012-04-05].
  7. J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 238.
  8. J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 236, 238.
  9. J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 237.
  10. W starszej literaturze przedmiotu podawana jest również data dzienna pochówku, tj. 17 lutego. Za: v. Bülow: Johann Friedrich, Herzog von Pommern-Stettin (niem.). [dostęp 2012-04-05].
  11. K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 55, J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 90.
  12. 12,0 12,1 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 450.
  13. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 465.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

Opracowania online[edytuj | edytuj kod]

Literatura dodatkowa (opracowania)[edytuj | edytuj kod]

Literatura dodatkowa (online)[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik Następca
Filip I Książę wołogoski
1560(1567)-1569
wraz z Bogusławem XIII
Bogusław XIII
Barnim IX Pobożny Książę szczeciński
1569-1600
Barnim X Młodszy
Poprzednik
Marcin Weiher
Template-Bishop.svg Biskup Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego
1557-1573
Template-Bishop.svg Następca
Kazimierz VII