Jan Gall

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan Karol Gall
Gall Jan, Aleksander Rajchan i Chor Echo, 1905 2.jpg
Chór „Echo” z dyrygentem Janem Gallem (siedzi w środku), 1905
Data i miejsce urodzenia 18 sierpnia 1859
Warszawa
Data i miejsce śmierci 30 października 1912
Lwów
Gatunek muzyka poważna
Zawód kompozytor
dyrygent
pedagog
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Jan Karol Gall (ur. 18 sierpnia 1856 w Warszawie, zm. 30 października 1912 we Lwowie[1]) – polski kompozytor, dyrygent, pedagog i krytyk muzyczny; znany głównie jako autor pieśni solowych i chóralnych.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Studia fortepianowe oraz w dziedzinie teorii muzyki[2] pobierał Jan Karol Gall w krakowskiej Szkole Towarzystwa Muzycznego „Muza”, wśród jego nauczycieli znajdowali się J. Blaschke i Kazimierz Hofman[1]. Edukację muzyczną kontynuował u Franza Krenna w Konserwatorium Wiedeńskim oraz u Josepha Gabriela Rheinbergera w Monachium[2]. W latach 1879–81 przebywał w Krakowie[2], gdzie 19 marca 1879 miał miejsce jego debiut kompozytorski[1] – podczas inauguracyjnego koncertu niedawno powstałego tamtejszego Chóru Akademickiego w sali Redutowej Teatru Starego zaprezentowano dwie jego pieśni: W gaiku i Pieśń leśną[3]. W 1882 roku prowadził chór w Lipsku, a w Weimarze poznał Franciszka Liszta[2]. W 1883 pobierał nauki śpiewu u Francesco Lampertiego w Mediolanie[2]. W 1884 roku został dyrektorem lwowskiego Towarzystwa Muzycznego, pełniąc tę funkcję do roku 1888[1]. W 1888 przebywał krótko w Dreznie i w Lipsku[2], a następnie przeniósł się do Krakowa. Od 1890 roku wykładał w Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie, najpierw historię muzyki, a następnie w latach 1891–1895 śpiew solowy i teorię muzyki[1]. W 1895 był profesorem śpiewu i dyrygentem we Wrocławiu[2]. Od 1896 do końca życia mieszkał we Lwowie, gdzie prowadził chór „Echo-Macierz” jako dyrygent i kierownik artystyczny[1]. Zmarł w roku 1912, pochowano go na Cmentarzu Łyczakowskim.

Żoną Jana Karola Galla była Maria z Wójcikiewiczów (w młodości śpiewaczka), a synem – reżyser teatralny i scenograf Iwo Gall (ur. 1890, zm. 1959)[4].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Jan Karol Gall był kompozytorem głównie popularnych pieśni, napisał w sumie około 400 pieśni chóralnych i 90 solowych[1], m.in. Dziewczę z buzią jak malina (do słów Mariana Gawalewicza będących tłumaczeniem wiersza Henryka Heinego[1]), Gdybym był młodszy, dziewczyno (do słów Adama Asnyka i jemu dedykowane[5]), Czarowna cicha noc majowa[6] oraz kolędę Mizerna cicha (do słów Teofila Lenartowicza[7]). Był także autorem opracowań chóralnych pieśni ludowych oraz utworów Stanisława Moniuszki, m.in. Pieśń rycerska (Czy w razie, czy w zwadzie)[8], Piosnka żołnierza[9], Pieśń wieczorna[10]. Skomponował również operę Barkarola (1884)[6], operę komiczną Viola opartą na twórczości Szekspira[11], kantaty oraz miniatury fortepianowe[6].

Wiele jego utworów opublikował krakowski księgarz i wydawca Stanisław Andrzej Krzyżanowski[1].

Gall działał także jako krytyk muzyczny, jego recenzje ukazywały się m.in. na łamach krakowskiej „Nowej Reformy” w latach 1883–1888[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Encyklopedia Krakowa. Warszawa – Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 226. ISBN 83-01-13325-2.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Gall, Jan Karol (Johann) (niem.). Oesterreichisches Musiklexikon Online, 2010-03-22. [dostęp 2013-03-03].
  3. Józef Życzkowski: Gaudeamus igitur... : dzieje Krakowskiego Chóru Akademickiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1977, s. 12, seria: Cracoviana Seria 2, Ludzie i Wydarzenia.
  4. Marek Makowski: Pamięci Iwo Galla (pol.). www.ajd.czest.pl. [dostęp 2013-03-03].
  5. Gdybym był młodszy (pol.). www.bibliotekapiosenki.pl. [dostęp 2013-03-03].
  6. 6,0 6,1 6,2 Gall Jan Karol (pol.). www.rmfclassic.pl. [dostęp 2013-03-03].
  7. Mizerna cicha stajenka (pol.). www.bibliotekapiosenki.pl. [dostęp 2013-03-03].
  8. J. Życzkowski, op.cit. str. 27
  9. J. Życzkowski, op.cit. str. 74
  10. J. Życzkowski, op.cit. str. 218
  11. Gall Jan Karol (pol.). www.bibliotekapiosenki.pl. [dostęp 2013-03-03].


Źródła[edytuj | edytuj kod]