Jan Gerhard

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Jan Gerhard, właśc. Wiktor Lew Bardach (ur. 17 stycznia 1921 we Lwowie, zm. 20 sierpnia 1971 w Warszawie) – pułkownik Ludowego Wojska Polskiego pochodzenia żydowskiego, uczestnik francuskiego ruchu oporu, pisarz, dziennikarz i publicysta. Od 1969 poseł PZPR na Sejm PRL V kadencji z okręgu z siedzibą w Krośnie.

grób płk. Gerharda na Wojskowych Powązkach

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ukończył III Państwowe Liceum i Gimnazjum im. Króla Stefana Batorego we Lwowie. Przed wojną był członkiem prawicowej organizacji syjonistycznej Bejtar. Od 1940 r. w wojsku polskim we Francji. W okresie wojny uczestnik francuskiego ruchu oporu. W latach 1945–1952, żołnierz Wojska Polskiego. Był m.in. dowódcą 34 Pułku Piechoty. W tej funkcji 28 marca 1947 r. uczestniczył w inspekcji wojskowej w Bieszczadach, podczas której śmierć poniósł generał Karol Świerczewski[1][2]. Następnie brał udział w Akcji "Wisła" w Bieszczadach. Według świadków z 34 Budziszyńskiego pułku piechoty Gerhard zlecił np. wykonanie publicznej egzekucji ciężko rannego UPA-owca ujawnionego w czasie akcji przesiedleńczej na wozie ewakuowanej rodziny ukraińskiej. Z jego rozkazu zlikwidowano też na miejscu bez sądu innych ujętych członków UPA[3].

29 września 1952 r. aresztowany przez GZI MON pod fałszywym zarzutem udziału, z inspiracji wywiadu francuskiego, w spisku na życie gen. Świerczewskiego. Zwolniony w 1954 r.

W kolejnych latach był redaktorem naczelnym tygodnika "Forum", w latach 1965–1968 był kierownikiem literackim zespołu filmowego "Rytm". Napisał m.in. powieść dokumentalną Łuny w Bieszczadach, na motywach której został zrealizowany film Ogniomistrz Kaleń w reżyserii Ewy i Czesława Petelskich, oraz szereg studiów politycznych, przede wszystkim dotyczących Charles'a de Gaulle'a (wydane pod tytułem Czas generała); ponadto: Grenadierzy (1957), Wojna i ja (1958), Zoolityka (1965), Francuzi (1965), Nie ma El Dorado, Wielkie intermezzo.

Prawdopodobnie w końcu 1970 roku powołano komisję mającą na celu sprawdzenie okoliczności śmierci generała Świerczewskiego i w konsekwencji na przełomie 1970/71 komisja rozpoczęła badania. Komisją miał kierować Marian Naszkowski, a jednym z jej członków miał być Jan Gerhard. Raport komisji (jeśli nawet powstał) nie ujrzał światła dziennego. Najpierw nieznani sprawcy dokonali włamania do domu Naszkowskiego i z jego sejfu zabrano tylko raport o okolicznościach śmierci generała Waltera, pomimo że były tam kosztowności, a później w dziwnych okolicznościach zginął sam Jan Gerhard. Zginął zasztyletowany w swoim warszawskim mieszkaniu, o morderstwo oskarżony został narzeczony córki, Zygmunt Garbacki, według oficjalnego śledztwa powodem zbrodni był cel rabunkowy. Niekiedy podaje się, że Garbacki zabił Gerharda, swojego kochanka, w afekcie[4].

Odznaczony m.in. Krzyżami Kawalerskim i Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Orderem Srebrnym Virtuti MIlitari, Krzyżami Walecznych i Partyzanckim[5]. W 1966 roku otrzymał nagrodę państwową II. stopnia.[6]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
  • Łuny w Bieszczadach, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980 (wydanie XI)
  • Autopamflet, Czytelnik, Warszawa 1971
  • Berlin - 1945, Wydawnictwo MON, Warszawa 1970
  • Wielkie intermezzo, Wydawnictwo MON, Warszawa 1970 (wydanie II)
  • Żołnierze i dyplomaci, Wydawnictwo MON, Warszawa 1970 (wydanie II)
  • Niecierpliwość, Wydawnictwo MON, Warszawa 1967 (wydanie III)
  • Charles de Gaulle, tom I i II, Książka i Wiedza, Warszawa 1973
  • Francuzi, Czytelnik, Warszawa 1965

Przypisy

  1. Zbigniew Jantoń: VIII. Śmierć generała Karola Świerczewskiego. [dostęp 2013-04-30].
  2. Włodzimierz Kalicki: 28 marca 1947 r. Zamiast chleba - generał. Gazeta Wyborcza, 2012-04-01. [dostęp 2013-04-30].
  3. Grzegorz Motyka, Kryptonim Bieszczady, w: "Polityka" nr 34 (2617), s. 70
  4. Damian Gajda, HIV, kara śmierci i seks w kiblu: jak kochali geje w PRL-u?, 31.07.2012, portal Onet.pl Kultura [dostęp 2012-08-01]
  5. "Kurier Polski", nr 196 z 23 sierpnia 1971, s. 2 (nekrolog)
  6. Nowiny Rzeszowskie, nr 170 (5306), 20 lipca 1966, s. 2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zabójstwo z premedytacją, Warszawa, 1987.