Jan Gerhard

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Jan Gerhard, właśc. Wiktor Lew Bardach (ur. 17 stycznia 1921 we Lwowie, zm. 20 sierpnia 1971 w Warszawie) – pułkownik Ludowego Wojska Polskiego pochodzenia żydowskiego, uczestnik francuskiego ruchu oporu, pisarz, dziennikarz i publicysta. Od 1969 poseł PZPR na Sejm PRL V kadencji z okręgu z siedzibą w Krośnie.

Grób płk. Gerharda na Wojskowych Powązkach

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ukończył III Państwowe Liceum i Gimnazjum im. Króla Stefana Batorego we Lwowie. Przed wojną był członkiem prawicowej organizacji syjonistycznej Bejtar. Od 1940 r. w wojsku polskim we Francji. W okresie wojny uczestnik francuskiego ruchu oporu. W latach 1945–1952, żołnierz Wojska Polskiego. Był m.in. dowódcą 34 Pułku Piechoty. W tej funkcji 28 marca 1947 r. uczestniczył w inspekcji wojskowej w Bieszczadach, podczas której śmierć poniósł generał Karol Świerczewski[1][2]. Następnie brał udział w Akcji "Wisła" w Bieszczadach. Według świadków z 34 Budziszyńskiego pułku piechoty Gerhard zlecił np. wykonanie publicznej egzekucji ciężko rannego UPA-owca ujawnionego w czasie akcji przesiedleńczej na wozie ewakuowanej rodziny ukraińskiej. Z jego rozkazu zlikwidowano też na miejscu bez sądu innych ujętych członków UPA[3].

29 września 1952 r. aresztowany przez GZI MON pod fałszywym zarzutem udziału, z inspiracji wywiadu francuskiego, w spisku na życie gen. Świerczewskiego. Zwolniony w 1954 r.

W kolejnych latach był redaktorem naczelnym tygodnika "Forum", w latach 1965–1968 był kierownikiem literackim zespołu filmowego "Rytm". Napisał m.in. powieść dokumentalną Łuny w Bieszczadach, na motywach której został zrealizowany film Ogniomistrz Kaleń w reżyserii Ewy i Czesława Petelskich, oraz szereg studiów politycznych, przede wszystkim dotyczących Charles'a de Gaulle'a (wydane pod tytułem Czas generała); ponadto: Grenadierzy (1957), Wojna i ja (1958), Zoolityka (1965), Francuzi (1965), Nie ma El Dorado, Wielkie intermezzo.

Prawdopodobnie w końcu 1970 roku powołano komisję mającą na celu sprawdzenie okoliczności śmierci generała Świerczewskiego i w konsekwencji na przełomie 1970/71 komisja rozpoczęła badania. Komisją miał kierować Marian Naszkowski, a jednym z jej członków miał być Jan Gerhard. Raport komisji (jeśli nawet powstał) nie ujrzał światła dziennego. Najpierw nieznani sprawcy dokonali włamania do domu Naszkowskiego i z jego sejfu zabrano tylko raport o okolicznościach śmierci generała Waltera, pomimo że były tam kosztowności, a później w dziwnych okolicznościach zmarł sam Jan Gerhard.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Gdy 20 sierpnia 1971 Gerhard - ówcześnie redaktor naczelny Forum - nie zjawił się jak zwykle w pracy, a jego żona i córka były za granicą, po południu sekretarka zawiadomiła milicję. Milicjanci odkryli, że Gerhard zginął zasztyletowany w swoim warszawskim mieszkaniu, a ponieważ w lokalu pozostały pieniądze i wiele cennych rzeczy, wydawało się, że sprawa miała charakter polityczny. Zbrodnia wywołała duże poruszenie w całym kraju. Jedna z hipotez śledztwa dotyczyła porachunów z burzliwej przeszłości denata. Z mieszkania zostały zabrane m.in. czeki podróżne, które następnie zostały puszczone w obieg i umożliwiły dotarcie do zabójcy. O morderstwo oskarżony został narzeczony córki, student architektury Zygmunt Garbacki oraz jego kompan Marian Wojtasik. Według oficjalnego śledztwa powodem zbrodni był cel rabunkowy. Niekiedy podaje się, że Garbacki zabił Gerharda, swojego kochanka, w afekcie[4]. Proces wzbudził duże emocje, a na salę rozpraw sprzedawano bilety wstępu. Obaj sprawcy zostali skazani na kary śmierci, a wyroki wykonano[5].

Odznaczony m.in. Krzyżami Kawalerskim i Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Orderem Srebrnym Virtuti MIlitari, Krzyżami Walecznych i Partyzanckim[6]. W 1966 roku otrzymał nagrodę państwową II. stopnia.[7]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
  • Łuny w Bieszczadach, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980 (wydanie XI)
  • Autopamflet, Czytelnik, Warszawa 1971
  • Berlin - 1945, Wydawnictwo MON, Warszawa 1970
  • Wielkie intermezzo, Wydawnictwo MON, Warszawa 1970 (wydanie II)
  • Żołnierze i dyplomaci, Wydawnictwo MON, Warszawa 1970 (wydanie II)
  • Niecierpliwość, Wydawnictwo MON, Warszawa 1967 (wydanie III)
  • Charles de Gaulle, tom I i II, Książka i Wiedza, Warszawa 1973
  • Francuzi, Czytelnik, Warszawa 1965
  • Czas Generała, Wydawnictwo MON, Warszawa 1965 (wydanie II)
  • Grenadierzy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1957
  • Wojna i ja, Wydawnictwo MON, Warszawa 1958
  • Zoolityka, Wydawnictwo MON, Warszawa 1965

Przypisy

  1. Zbigniew Jantoń: VIII. Śmierć generała Karola Świerczewskiego. [dostęp 2013-04-30].
  2. Włodzimierz Kalicki: 28 marca 1947 r. Zamiast chleba - generał. Gazeta Wyborcza, 2012-04-01. [dostęp 2013-04-30].
  3. Grzegorz Motyka, Kryptonim Bieszczady, w: "Polityka" nr 34 (2617), s. 70
  4. Damian Gajda, HIV, kara śmierci i seks w kiblu: jak kochali geje w PRL-u?, 31.07.2012, portal Onet.pl Kultura [dostęp 2012-08-01]
  5. Tygodnik Dobry Tydzień, nr. 5 (14) 26 stycznia 2015, s. 44
  6. "Kurier Polski", nr 196 z 23 sierpnia 1971, s. 2 (nekrolog)
  7. Nowiny Rzeszowskie, nr 170 (5306), 20 lipca 1966, s. 2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zabójstwo z premedytacją, Warszawa, 1987.