Jan Himilsbach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan Himilsbach
Jan Himilsbach
Data
i miejsce urodzenia
listopad/grudzień[1] 1931
Mińsk Mazowiecki
Data
i miejsce śmierci
11 listopada 1988
Warszawa
Zawód aktor, kamieniarz, górnik, ślusarz, pisarz
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Jan Himilsbach w Wikicytatach
Grób Jana Himilsbacha na cmentarzu na Wólce

Jan Himilsbach (ur. listopad/grudzień[1] 1931 w Mińsku Mazowieckim, zm. 11 listopada 1988 w Warszawie) – polski aktor niezawodowy, pisarz i scenarzysta, z zawodu kamieniarz.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Życiorys Jana Himilsbacha pełen jest niejasności, niezgodności i sprzecznych ze sobą faktów. Przyczyn takiego stanu rzeczy było wiele, a on sam nie tylko nie starał się wyjaśniać wątpliwości, a dodatkowo, z premedytacją, osobiście wprowadzał zamęt w swej biografii. Udzielił przez całe swoje życie około siedmiuset wywiadów, za każdym razem opowieści o sobie wzbogacając o nowe wątki. Uzasadniał to, zgodnie ze swoją logiką, mówiąc no bo ile razy można pieprzyć wciąż jedno i to samo. Absurdalną datę swych urodzin, czyli – według oficjalnej metryki – 31 listopada kwitował słowami: jeden dzień w tą, jeden dzień w tamtą, co za różnica. Siebie i całe swoje życie traktował z podobnym dystansem i przymrużeniem oka[2].

Ciekawą kwestią jest pochodzenie Himilsbacha: wielu osobom powiedział, że jego prawdziwi rodzice zginęli w czasie II wojny światowej oraz że jako żydowskie dziecko przeżył ukrywając się na cmentarzu. Historia ta znana była m.in. środowisku skupionemu wokół sióstr zakonnych z Lasek pod Warszawą, gdzie Himilsbach często przyjeżdżał. Jej potwierdzeniem jest akt chrztu Himilsbacha z 1943, odnaleziony w Mińsku Mazowieckim przez Stanisława Manturzewskiego i brzmiący następująco:

"Działo się w Mińsku, dnia dwudziestego ósmego kwietnia, tysiąc dziewięćset czterdziestego trzeciego roku, o godzinie dziewiątej. Stawiła się Marianna Berkman, lat czterdzieści dziewięć mająca, przy mężu, z Mińska, w obecności Jana Płochockiego, robotnika i Jadwigi Frąckiewicz, przy mężu, obydwojga pełnoletnich, z Mińska i okazała dziecię płci męskiej, oświadczając, iż takowe urodziło się w Mińsku, dnia trzydziestego pierwszego listopada, roku tysiąc dziewięćset trzydziestego pierwszego, o godzinie szesnastej z Marianny Himilsbach, lat trzydzieści pięć wówczas mającej, niezamężnej, robotnicy nieżyjącej. Dziecięciu temu na chrzcie świętym w dniu dzisiejszym nadane zostało imię Jan, a rodzicami jego chrzestnymi byli: Jan Płochocki i Jadwiga Frąckiewicz. Akt ten stawającej i świadkom przeczytawszy, łącznie z nimi podpisaliśmy: ks. Józef Brodała, Maryianna Berkman, Płochocki Jan, Frąckiewicz".

Najbardziej prawdopodobne fakty z życia Jana Himilsbacha można wyłowić z jego własnych opowiadań. Urodził się on w biednej rodzinie i dorastał w otoczeniu ludzi z marginesu – ich właśnie utrwalał później w swych opowiadaniach i takie role zazwyczaj przyznawano mu w filmach. W 1947, mając 16 lat, trafił najpierw do więzienia, a potem do zakładu poprawczego, gdzie poznał zasady kamieniarstwa. Następnie za dobre sprawowanie został wraz z kilkoma kolegami oddelegowany do kamieniołomów w Strzegomiu, gdzie zaczął przyuczać się do zawodu kamieniarza. To tam nauczył się czytać książki. Dalsze jego losy są niejasne. Czasem mówił, że pracował jako grabarz na cmentarzu w Mińsku Mazowieckim; inna wersja głosiła, że skończył szkołę górniczą, wyjechał na Górny Śląsk i pracował jako górnik rębacz w KWK „Boże Dary” w Kostuchnie[3]. W ciągu swojego życia, zanim rozpoczął karierę literacką, pracował jeszcze jako piekarz, ślusarz i palacz kotłowy na statkach. Tę ostatnią pracę podjął m.in. w 1951, po przyjeździe z Gdańska do Warszawy, gdzie zatrudnił się w żegludze śródlądowej na Wiśle. Był członkiem PZPR. W międzyczasie uczył się na Uniwersyteckim Studium Przygotowawczym, później w Wieczorowym Uniwersytecie Marksizmu-Leninizmu przy Komitecie Wojewódzkim PZPR w Warszawie. Od 1956 na wiele lat podjął pracę jako kamieniarz na warszawskich Powązkach, co pozwoliło mu na udzielenie pomocy przy uzyskaniu miejsca na tym cmentarzu dla Marka Hłaski w roku 1975[4] (wcześniej publicznie opowiadał się za sprowadzeniem ciała Marka Hłaski do Polski[4], był też inicjatorem tego przedsięwzięcia i wykuł napis na jego płycie nagrobnej[3]. Zmarł 11 listopada 1988 w melinie na ulicy Górnośląskiej w Warszawie, czego świadkiem był jego przyjaciel, aktor Zdzisław "Bene" Rychter[5].

Himilsbach był bohaterem szeregu anegdot, niejednokrotnie przez niego samego wymyślonych. Zasłynął również jako autor specyficznych złotych myśli[6].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Jego debiut literacki przypada na 1951, kiedy to opublikował swój pierwszy wiersz. W 1959 debiutował jako prozaik. Wydał trzy tomy opowiadań:

Po śmierci pisarza wydano:

  • 2002 Zatopione skały i inne monidła
  • 2002 Łzy sołtysa i inne opowiadania
  • 2003 Raj na ziemi i inne historie
  • 2004 Moja oszałamiająca kariera
  • 2005 Opowiadania zebrane

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Himilsbach jako aktor nie był za życia doceniany[potrzebne źródło]. Dopiero po śmierci grono znawców filmu doceniło jego samorodny talent. Jego najbardziej znaną rolą jest gra w filmie Rejs, a w nim dialog z inżynierem Mamoniem. Himilsbach obsadzany był jednak zazwyczaj w rolach epizodycznych, najczęściej grał ludzi z marginesu, ze względu na chrypliwy głos i charakterystyczny wygląd.

Role filmowe[edytuj | edytuj kod]

Filmy na podstawie jego scenariuszy[edytuj | edytuj kod]

Filmy dokumentalne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Poppek, Rejs na krzywy ryj... czyli Jan Himilsbach i jego czasy, A, Liber oraz Vis-a-Vis/Etiuda, Kraków 2013.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • W styczniu 2013 nazwę rondo Jana Himilsbacha nadano skrzyżowaniu ulic na warszawskiej Woli, położonemu po zachodniej stronie alei Jana Pawła II pomiędzy rondem Zgrupowania AK „Radosław” w Warszawie a ulicą Ludwika Rydygiera[7].
  • Od 2008 w Mińsku Mazowieckim, rodzinnym mieście Jana Himilsbacha, organizowany jest festiwal poświęcony jego twórczości. Podczas festiwalu wręczana jest najlepszemu aktorowi niezawodowemu, wybranemu w głosowaniu esemesowym nagroda "Monidło". W 2008 otrzymał ją Henryk Gołębiewski, a w 2009 Zbigniew Buczkowski. Festiwal organizuje TVP Warszawa oraz miasto Mińsk Mazowiecki.
  • Przyjaciel Himilsbacha Zdzisław "Bene" Rychter założył Stowarzyszenie Niekonwencjonalnych Postaci Filmowych "GĘBA" imienia Jana Himilsbacha[8].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Data widniejąca w dokumentach (31 listopada 1931) nie występuje w kalendarzu
  2. Niektórzy twierdzą, że za pomyłkę odpowiada ojciec aktora, który po intensywnym świętowaniu narodzin syna nie mógł sobie przypomnieć właściwej daty: http://film.onet.pl/zwiastuny/0,70372,2,,322,fotonews.html
  3. 3,0 3,1 Anna Poppek: Rejs na krzywy ryj... czyli Jan Himilsbach i jego czasy. Wyd. I. Kraków: A, Liber oraz Vis-a-Vis/Etiuda, 2013, s. 33-36, 126. ISBN 978-83-916554-5-0.
  4. 4,0 4,1 Barbara Stanisławczyk: Miłosne gry Marka Hłaski. Wyd. II. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2010, s. 104-105. ISBN 978-83-7510-387-8.
  5. Artur Krasicki: Bene Rychter: przepraszam, czy tu biją?. film.onet.pl, 2010. [dostęp 2012-05-13]. [link zarchiwizowany przez web.archive.org]
  6. Przypisuje się mu autorstwo powiedzeń: "stary rzęch", "inna broszka", "wnuki Koryntu". http://film.onet.pl/zwiastuny/0,70372,6,,322,fotonews.html
  7. Uchwała nr XLIX/1417/2013 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 17 stycznia 2013 r. w sprawie nadania nazw skrzyżowaniom ulic w Dzielnicach Śródmieście i Wola m.st. Warszawy. edziennik.mazowieckie.pl, Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego 2013 nr 1521. [dostęp 2014-05-30].
  8. Naturalny wyraz twarzy (pol.). teatry.art.pl. [dostęp 2010-11-11].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]