Jan Kaczmarek (minister)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Marian Kaczmarek
Data i miejsce urodzenia 2 lutego 1920
Pabianice
Data i miejsce śmierci 18 października 2011
Paryż
Minister nauki, szkolnictwa wyższego i techniki
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Okres urzędowania od 29 marca 1972
do 17 grudnia 1974
Poprzednik Henryk Jabłoński (jako minister oświaty i szkolnictwa wyższego)
Następca Sylwester Kaliski
Poseł IX kadencji Sejmu PRL
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Okres urzędowania od 13 października 1985
do 3 czerwca 1989

Jan Marian Kaczmarek (ur. 2 lutego 1920 w Pabianicach, zm. 18 października 2011 w Paryżu) – polski inżynier, prof. dr hab., rektor Politechniki Krakowskiej, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk, poseł na Sejm PRL VI i IX kadencji, minister nauki szkolnictwa wyższego i techniki w rządzie Piotra Jaroszewicza, Honorowy Obywatel Pabianic.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i lata wojenne[edytuj | edytuj kod]

Jeden z dwojga synów Władysława Kaczmarka Zofii z domu Wiedeńskiej. Ukończył Szkołę Podstawową nr 3 i Państwowe Gimnazjum im. Jędrzeja Śniadeckiego w Pabianicach. Równolegle z nauką gimnazjalną uzyskał uprawnienia pilota szybowcowego (1936) i motorowego (1937). 18 maja 1938 zdał egzamin maturalny. Wkrótce po rozpoczęciu studiów na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej został skierowany do Szkoły Podchorążych Rezerwy Lotnictwa w Radomiu-Sadkowie (filii „Szkoły Orląt” w Dęblinie) celem odbycia obowiązkowej służby wojskowej. Również jako pilot walczył w kampanii wrześniowej w 1939. W latach 1940–1945 działał w ruchu oporu: ZWZ na Litwie, a później AK w Generalnym Gubernatorstwie.

Okres krakowski[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu wojny studiował budowę i eksploatację maszyn na Wydziale Technologii Lotniczej Akademii Górniczo–Hutniczej w Krakowie, gdzie 8 grudnia 1948 uzyskał tytuł magistra inżyniera. W latach 1957–1968 był dyrektorem krakowskiego Instytutu Obróbki Skrawaniem, w którym stworzył cztery zakłady doświadczalne (w Krakowie, Wadowicach, Rzeszowie i Radomiu). Pracował jako nauczyciel akademicki w Katedrze Obróbki Metali Politechniki Krakowskiej, której został kierownikiem. Doktorat obronił w 1958, a habilitację w 1962. W tym samym roku otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. W 1965 został członkiem korespondencyjnym PAN. W latach 1966–1968 był prorektorem, a następnie rektorem Politechniki Krakowskiej.

Okres warszawski[edytuj | edytuj kod]

Grób Jana Mariana Kaczmarka na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, 23 czerwca 2012

Od 22 grudnia 1968 był przewodniczącym Komitetu Nauki i Techniki w rządach Józefa Cyrankiewicza – wprowadził system krajowych programów badawczo-rozwojowych, rozwijał kontakty nauki polskiej z nauką krajów ówczesnych krajów zachodnich. W 1971 został członkiem rzeczywistym PAN i podjął pracę w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN. Tytuł profesora zwyczajnego otrzymał w 1972. W latach 1972–1974 stanął na czele nowo utworzonego Ministerstwa Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki w randze ministra. Przez trzy kadencje (od 1972 do 1980) pełnił funkcję sekretarza naukowego Polskiej Akademii Nauk. Zajmował się m.in. budową i uruchomieniem polskiej stacji badawczej na Antarktydzie oraz programem rozbudowy Stacji Naukowych PAN w Paryżu, Rzymie, Wiedniu, Moskwie, Londynie i Madrycie). W latach 1972–1976 był przewodniczącym Rady Głównej Naczelnej Organizacji Technicznej, w okresie 1984–1990 jej prezesem, a od 2010 honorowym prezesem NOT[1]. W latach 1980–1987 był prezesem, a od 1998 honorowym prezesem Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich[1]. Równolegle, przez okres od 1978 do 1990, pozostawał na stanowisku kierownika Zakładu Układów Mechanicznych Instytutu Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie.

Zmarł w wieku 91 lat w Paryżu, gdzie przebywał na leczeniu. Został pochowany w asyście Kompanii Honorowej Wojska Polskiego w Alei Zasłużonych Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie[2].

Działalność społeczna i polityczna[edytuj | edytuj kod]

Należał do PZPR, w latach 1971–1975 był członkiem KC PZPR. Był radnym miejskim w radzie dzielnicy Kraków-Zwierzyniec. W latach 1972–1976 i 1985–1989 był posłem na Sejm. Brał udział w obradach Okrągłego Stołu w zespole do spraw gospodarki i polityki społecznej. Angażował się również w rodzinnym mieście w działalność Towarzystwa Przyjaciół Pabianic, którego honorowe członkostwo otrzymał w 1980.

Dorobek naukowy[edytuj | edytuj kod]

W swoich badaniach naukowych zajmował się technologią maszyn, teorią obróbki warstw wierzchnich metodą wiórową, ścierną i erozyjną, jak i technologiami implantacji laserowej oraz jonami gazów szlachetnych. Podręcznik Principles of Machining by Cutting, Abrasion and Erosion został określony przez National Academy of Engineering Stanów Zjednoczonych jako „mający wartość ponadczasową”. Poza tym był autorem ponad 14 monografii i książek oraz 200 publikacji w czasopismach krajowych i zagranicznych.

Opatentował 11 wynalazków, wykorzystywanych w praktyce.

Wypromował 29 doktoratów z zakresu nauk technicznych. 12 spośród jego uczniów zostało profesorami (w Polsce, USA i Kanadzie)

Wyróżnienia i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Doktoraty honoris causa[edytuj | edytuj kod]

Członkostwa akademii[edytuj | edytuj kod]

  • Polska Akademia Nauk (1965)
  • National Academy of Engineering, USA (1977) – jako pierwszy i dotąd jedyny Polak
  • Bulgarian Academy of Sciences (1977)
  • Belgian Royal Academy of Sciences Letters and Arts (1978)
  • Polska Akademia Umiejętności (1989)
  • Akademia Inżynierska w Polsce (1992 – członek czynny, 1999 – członek honorowy)
  • Central Europe Academy of Sciences and Arts (1998)
  • Honorary Scholar – International Institute of Applied Systems Analysis w Laxenburgu (1993)[3]

Medale akademickie[edytuj | edytuj kod]

  • Złoty Medal im. M. Drinova – Bułgarskiej Akademii Nauk (1969)
  • Medal Francji „Złote Palmy Akademickie” (1972)[1]
  • Medal im. Mikołaja Kopernika przyznawany przez Polską Akademię Nauk (1977)[3]

Odznaczenia państwowe[edytuj | edytuj kod]

Za całokształt działalności naukowej i technicznej otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Pabianice (2002).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Nekrolog na stronie NOT. [dostęp 2011-11-11].
  2. Nekrolog na portalu wyborcza.pl. [dostęp 2011-11-11].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 [Informacje na stronie PAN].
  4. Historia Politechniki Koszalińskiej. [dostęp 2011-10-22].
  5. Dziennik Polski, r. XXXVI,nr 159 (11215), s. 1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]