Jan Kapistran

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Święty
Jan Kapistran OFM
prezbiter
Wien.Stephansdom22.jpg
Data urodzenia 24 czerwca 1386
Capestrano, Abruzja
Data śmierci 23 października 1456
Ilok
Kościół/
wyznanie
rzymskokatolicki
Data kanonizacji 4 czerwca 1724
Rzym
przez Benedykta XIII
Wspomnienie 23 października
Atrybuty habit franciszkański, u stóp Turek
Patron prawników
Szczególne miejsca kultu kościoły franciszkańskie
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Jan Kapistran, wł. Giovanni da Capestrano (ur. 24 czerwca 1386 w Capestrano w Abruzji, zm. 23 października 1456 w mieście Uliak nad Dunajem) – franciszkanin obserwant (OFM), kaznodzieja, założyciel klasztorów Braci Mniejszych Obserwantów[a], święty Kościoła katolickiego.

Sam nadał sobie przydomek świętego żołnierza, gdy w wieku 70 lat, w 1456 poprowadził krucjatę przeciwko imperium osmańskiemu w czasie bitwy pod Belgradem. Jako święty katolicki został ogłoszony patronem prawników. Jego imieniem nazwany zostały dwie fundacje misji franciszkańskich w Ameryce Północnej: Mission San Juan Capistrano w Południowej Kalifornii oraz Mission San Juan Capistrano w San Antonio w Teksasie.

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Jak to miało miejsce w średniowieczu, św. Jan wziął swoje nazwisko od nazwy miejscowości, w której przyszedł na świat – Capestrano w diecezji Sulmona w Abruzji, w Królestwie Neapolu. Ojciec świętego przybył do Włoch z dworem andegaweńskim Ludwika I Andegaweńskiego, króla Neapolu. Jan z Kapistranu studiował prawo na uniwersytecie w Perugii uczestnicząc w wykładach Baldusa de Ubaldis. Był żonaty i piastował urzędy w miejskim magistracie. W 1412 król Neapolu Władysław Andegaweński mianował go gubernatorem Perugii, niespokojnego lenna papieskiego, które potrzebowało silnej ręki, by zaprowadzić w nim porządek. Gdy w 1416 wybuchł spór pomiędzy Perugią i Sigismondem Pandolfim Malatestą Jan z Kapistranu został wysłany jako ambasador, by uzgodnić warunki pokoju. Malatesta uwięził go jednak. W czasie pobytu w niewoli Jan postanowił oddalić swą małżonkę, z którą małżeństwo nigdy nie zostało skonsumowane. Rozpoczął również studiować teologię. Jako mistrza wybrał sobie franciszkanina świętego Bernardyna ze Sieny.

Brat mniejszy i kaznodzieja[edytuj | edytuj kod]

Jan z Kapistranu wdział habit franciszkański razem ze świętym Jakubem z Marchii 4 października 1416. Zaraz po wstąpieniu do zakonu odznaczał się ascetycznym zacięciem i ścisłym przestrzeganiem reguły Zakonu św. Franciszka. Otrzymawszy święcenia kapłańskie w 1420 poszedł w ślady swego duchowego mistrza św. Bernardyna ze Sieny, głosząc płomienne kazania w wielu miastach Półwyspu Apenińskiego. Jak inni znani kaznodzieje franciszkańscy ze szkoły ruchu odnowy zakonnej zapoczątkowanej przez Bernardyna ze Sieny Jan z Kapistranu był aktywny w zachodniej i środkowej Europie, goszcząc w Niemczech, Bawarii, Czechach, Austrii, na Węgrzech, w Chorwacji, na Śląsku i w Polsce. Nawet duże świątynie nie były w stanie pomieścić tłumów, które ciągnęły, by słuchać przemawiającego Jana. Udokumentowano kazanie w Brescii, którego słuchał tłum liczący 126000 wiernych.

Między 14 lutego a 27 kwietnia 1453 roku Kapistran przebywał we Wrocławiu jako "inkwizytor generalny"[1], gdzie wygłaszał po trzy kazania dziennie. Prawdopodobnie wygłaszał je po łacinie, które były tłumaczone na niemiecki i czeski. Jego kazania porywały ludzi do tego stopnia, że 22 lutego na Placu Solnym mieszczanie spalili na stosie takie zbytki jak lustra, maski, kości, karty do gry i szachy. Wrocławskie kazania Kapistrana, częściowo skierowane przeciwko Żydom i judaizmowi, doprowadziły do wygnania z miasta ludności żydowskiej i do spalenia na stosie 41 wrocławskich Żydów[2]. W trakcie pobytu Jana Kapistrana we Wrocławiu, grupę miejscowych Żydów oskarżono o kradzież i profanację konsekrowanych hostii. Oskarżonych aresztowano i postawiono przed trybunałem, na czele którego stanął sam Kapistran. Trybunał skazał 14 Żydów na śmierć przez ćwiartowanie, kolejnych 27 spalono na stosie[3]. Około 20 osób ochrzczono pod przymusem. Po porozumieniu z Władysławem, królem Czech i Węgier, Jan Kapistran nakazał wygnać pozostałych we Wrocławiu Żydów, przy czym dzieci do lat 7 zostały ochrzczone i przekazane chrześcijanom[4].

W 1453 roku na prośbę Zbigniewa Oleśnickiego i króla Kazimierza IV Jagiellończyka, przybył do Krakowa gdzie głosił kazania na Rynku Głównym i w kościele Mariackim wzywając do pokuty i naprawy życia[5]. W następstwie kaznodziejskiej działalności około 100 mieszkańców Krakowa zdeklarowało chęć wstąpienia do obserwanckiej gałęzi Zakonu Braci Mniejszych, dając początek nowej wspólnocie zakonnej. W 1454 roku powstał dla niej, dzięki kardynałowi Oleśnickiemu, który ofiarował miejsce pod Wawelem, klasztor i kościół pw. św. Bernardyna ze Sieny[6].

Ołtarz św. Jana Kapistrana z krakowskiego kość. oo. bernardynów na Stradomiu

.

Reformator[edytuj | edytuj kod]

Gdy Jan z Kapistranu nie głosił kazań, układał traktaty teologiczne przeciwko współczesnym mu herezjom. Ten okres życia świętego został bogato udokumentowany przez współczesnych mu biografów: Mikołaja z Fary, Krzysztofa Varese i Hieronima z Udine. Święty angażował się również u boku Bernardyna ze Sieny w przeprowadzaniu reformy swojego zakonu. Chodziło przede wszystkim o zmiany w ostrzejszym przestrzeganiu reguły i innych aktów prawnych wspólnoty minoryckiej. Jego propagowanie nabożeństwa do Najświętszego Imienia Jezus spotkało się z niezrozumieniem hierarchii kościelnej. Jan z Kapistranu został nawet oskarżony o herezję. W 1429 był razem z innymi franciszkanami przesłuchiwany przez specjalną ustanowioną w Rzymie komisję kardynalską. Święty Jan z Kapistranu był często wysyłany jako ambasador papieski przez papieży Eugeniusza IV i Mikołaja V. Do najbardziej znanych misji papieskich Jana z Kapistranu należą: misja do Mediolanu i Burgundii w charakterze legata papieskiego w 1439, do króla Francji w 1446, do Austrii w 1451. Jako nuncjusz apostolski odwiedził wszystkie części imperium potępiając ruch husycki. Głosił także kazania przeciwko Żydom na Sycylii, na Morawach, w Mołdawii i w Polsce.

Inkwizytor[edytuj | edytuj kod]

Od 1426 Jan Kapistran sprawował funkcję inkwizytora generalnego przeciwko fraticellim, heretyckiemu odłamowi zakonu franciszkanów, mającemu swe siedziby w Marchii Ankońskiej. W 1449 wraz z Jakubem z Marchii skazał na śmierć kilkunastu fraticellich w Fabriano[7]. W 1451, przed wyruszeniem na misję do Europy środkowej, jego mandat rozszerzono także na sekty wiklefitów i husytów, ale jego faktyczna działalność ograniczała się do kaznodziejstwa, m. in. ze względu na prohusyckie stanowisko króla Czech Jerzego z Podiebradów[8].

"Święty żołnierz"[edytuj | edytuj kod]

Po upadku Konstantynopola, gdy Mehmed II Zdobywca zagrażał Wiedniowi i Rzymowi, papież Kalikst III wysłał Jana z Kapistranu, by zorganizował krucjatę przeciwko muzułmanom. W 1454 udało mu się zebrać sporą armię i pomaszerował na Belgrad. W 1456 walcząc u boku Jana Hunyady'ego padł ofiarą zarazy. Zmarł w pobliżu Ilok 23 października 1456.

Kanonizacja[edytuj | edytuj kod]

Proces kanonizacyjny Jana Kapistrana został ukończony już za pontyfikatu Aleksandra VIII (1689–1691), jednak oficjalne ogłoszenie go świętym nastąpiło dopiero 4 czerwca 1724 za pontyfikatu Benedykta XIII[9]. Wspomnienie zostało oficjalnie wprowadzone do Martyrologium Rzymskiego w 1890. Świętego wspominano wówczas w kalendarzu liturgicznym Kościoła rzymskokatolickiego 28 marca. Po reformie w czasach papieża Pawła VI w 1969 wspomnienie przeniesiono na 23 października – dzień śmierci świętego franciszkanina.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. W Polsce franciszkański nurt obserwancki nosi zwyczajową nazwę bernardynów od pierwszego klasztoru i kościoła pod wezwaniem św. Bernardyna ze Sieny, na styku Stradomia z wawelskim wzgórzem.

Przypisy

  1. Norman Davies, Roger Moorthouse, Mikrokosmos, 2002, str. 152-153.
  2. Hanna Zaremska: Zmowa Żydów śląskich. W: Wojciech Brojer (red.): Źródło. Teksty o kulturze średniowiecza ofiarowane Bronisławowi Geremkowi.. Warszawa: Instytut Historii PAN, 2003, s. 135-165. ISBN 83-88909-14-2.
  3. Wojciech Kętrzyński: De persecutione Iudeaorum Vratislaviensium A. 1453. W: Monumenta Poloniae Historica. T. IV. Lwów: Akademia Umiejętności, 1884, s. 1-5. za: M. Szymański (tłum.): O prześladowaniu Żydów wrocławskich w roku 1453.. W: Joanna Tokarska-Bakir: Legendy o krwi. Antropologia przesądu.. Warszawa: WAB, 2008, s. 687-691. ISBN 9788374140225.
  4. Nicalaus de Fara: Vita clarissimi viri fratri Joannis de Capistrano. W: Acta sanctorum. T. 10. Cz. 58. Bruksela: 1861, s. 467. za: Joanna Tokarska-Bakir: Legendy o krwi.. Warszawa: WAB, 2008, s. 110-112. ISBN 9788374140225.
  5. Mirosław Daniluk, Jan Kapistran, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 7, str. 796-797.
  6. Św. Jan Kapistran - Bernardyni, zakon braci mniejszych - OFM
  7. H. Ch. Lea, History of the Inquisition of the Middle Ages, Nowy Jork - Londyn 1922, vol. III, s. 175-178; Fabriano Storica: cronologia XV sec.
  8. H. Ch. Lea, History of the Inquisition of the Middle Ages, Nowy Jork - Londyn 1922, vol. II, s. 546-551.
  9. Bulla kanonizacyjna została opublikowana w Bullarum, diplomatum et privilegiorum sanctorum Romanorum pontificum Taurinensis editio, Tom 22, Seb. Franco, H. Fory et Henrico Dalmazzo editoribus 1871, s. 31-36.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]