Jan Krenz (dyrygent)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy kompozytora i dyrygenta. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Jan Krenz
Jan Krenz Polish conductor.jpg
Imię i nazwisko Jan Krenz
Data i miejsce urodzenia 14 lipca 1926
Włocławek
Instrument fortepian
Gatunek muzyka poważna
Zawód kompozytor, dyrygent
Aktywność od 1947
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy II klasy Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" Order Ecce Homo

Jan Krenz (ur. 14 lipca 1926 we Włocławku) – polski kompozytor i dyrygent.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Gry na fortepianie uczył się początkowo u Stanisława Raube w Warszawie. W okresie okupacji niemieckiej był uczniem Zbigniewa Drzewieckiego (fortepian) i Kazimierza Sikorskiego (kompozycja). W 1943 na koncercie konspiracyjnym w Warszawie wykonano jego Kwartet smyczkowy.

Studia muzyczne ukończył z odznaczeniem w 1947 roku w klasie dyrygentury Kazimierza Wiłkomirskiego i klasie kompozycji Kazimierza Sikorskiego w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Łodzi.

Jako dyrygent zadebiutował 1946 w Łodzi, prezentując m.in. własną Toccatę na fortepian i orkiestrę smyczkową (1943, utwór wycofany przez Krenza). W latach 1947-1949 był drugim dyrygentem w Państwowej Filharmonii w Poznaniu; w tym samym czasie w Operze Poznańskiej wystawił Uprowadzenie z seraju Mozarta. Od 1950 koncertował regularnie za granicą. Od 1949 do 1951 asystent Grzegorza Fitelberga, dyrektora katowickiej orkiestry Polskiego Radia. W latach 1953–1968 dyrygent i dyrektor Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach. Wielokrotnie występował z Wielką Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia za granicą, m.in. w 1963 odbył, najdłuższe w dziejach polskich zespołów, 4-miesięczne tournée przez ZSRR, Mongolię, Chiny, Japonię po Nową Zelandię i Australię, dając w sumie 55 koncertów.

W 1967 został pierwszym dyrygentem, a w 1968 także dyrektorem artystycznym Teatru Wielkiego w Warszawie. Jego działalność w tej placówce (do 1973) zaznaczyła się m.in. premierami Borysa Godunowa M. Musorgskiego, Elektry R. Straussa i Otella G. Verdiego.

W latach 1968-1973 prowadził także orkiestrę radia duńskiego w Kopenhadze i współpracował z radiem holenderskim w Hilversum (1983–1985), a także z orkiestrą Yomiuri Nippon Symphony Orchestra w Tokio. W latach 1979-1982 pełnił także funkcję Generalmusikdirektor miasta Bonn, prowadząc orkiestrę Beethovenhalle oraz przedstawienia operowe (m.in. 1979 Lulu A. Berga i Straszny dwór Moniuszki z polski wykonawcami). W latach 1983-1985 współpracował z radiem holenderskim w Hilversum. Gościnnie dyrygował we wszystkich ważniejszych ośrodkach muzycznych, występował m.in. z Berliner Philharmoniker, Staatskapelle Dresden, orkiestrą Filharmoniczną w Leningradzie, Tonhalle w Zurychu, Orchestra delia Scala w Mediolanie, Royal Concertgebouw w Amsterdamie oraz z orkiestrami londyńskimi, a także w Stanach Zjednoczonych z Detroit Symphony Orchestra i New York Brooklyn Symphony Orchestra. Uczestniczył regularnie w Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień oraz w festiwalach m.in. w Edynburgu, Bergen, Pradze, Montreux, Osace, Wiedniu. Krenz często dyryguje gościnnie orkiestrą FN oraz zespołem Sinfonia Varsovia, z którym odbył kilka zagranicznych tournées.

Nagrania płytowe Krenz wykonał m.in. dla firm PN, Philips, Supraphon, Olympia, Lyssna, obejmują one utwory kompozytorów polski (Chopin, Moniuszko, Paderewski, Szymanowski, Lutosławski, Serocki, Baird, Górecki, Szabelski), muzykę klasyczną i romantyczną, dzieła czołowych przedstawicieli współczesności. Za nagrania płytowe otrzymał liczne międzynarodowe nagrody. Ponadto współpracował z PRiTV w Warszawie prowadząc np. w latach 70-ych cykl audycji telewizyjnych Słowo i muzyka, a 1990-1991 cykl audycji radiowych poświęconych polski kompozytorom.

W 2007 był bohaterem Festiwalu Kompozytorów Polskich w Bielsku-Białej (obok Karola Szymanowskiego).

Zofia Helman w Encyklopedii muzycznej PWM napisała o nim:

Quote-alpha.png
działalność i osiągnięcia artystyczne postawiły go w rzędzie czołowych współczesnych mistrzów batuty (...) Obdarzony talentem kreacyjnym, nadaje wykonywanym dziełom piętno swej osobowości, nie wykraczając jednak poza intencje kompozytora, lecz raczej je uwydatniając. W interpretacji Krenza wirtuozowska precyzja wykonania i przemyślenie szczegółów konstrukcji utworu idą w parze ze zmysłem muzycznej dramaturgii, podkreśleniem jakości emocjonalnych dzieła oraz znakomitym wyczuciem stylów[1].

Autor muzyki do filmów Andrzeja Munka Kolejarskie słowo, Błękitny Krzyż, Niedzielny Poranek, Eroica i Zezowate szczęście oraz do filmu Andrzeja Wajdy Kanał.

Wraz z Tadeuszem Bairdem i Kazimierzem Serockim stworzył w 1949 Grupę 49, która stawiała sobie za cel wprowadzenie do polskiej muzyki zasad socrealizmu.

5 października 2005 podczas uroczystości w krakowskim magistracie został uhonorowany przez ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis[2].

Utwory (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • I kwartet smyczkowy (1943)
  • Tryptyk na głos i fortepian (1946)
  • Symfonia nr 1 (1947–1949)
  • Serenada klasyczna na małą orkiestrę (1950)
  • Dwie śpiewki (smutna i wesoła) na chór a cappella (1950)
  • Kwartet na flet, obój, klarnet i fagot (1950)
  • Taniec symfoniczny na orkiestrę (1951)
  • Serenada wiejska na małą orkiestrę (1951)
  • Rapsodia na orkiestrę smyczkową, ksylofon, tam-tam, kotły i czelestę (1952)
  • Concertino na fortepian i małą orkiestrę (1952)
  • Musica per clarinetto solo (1958)
  • Capriccio na 24 instrumenty (1961–1962)
  • Messa breve per coro e campane (1982)
  • Maski – tryptyk symfoniczny na orkiestrę (1982–1985)
  • Musica da camera (Quartetto No. 3) per quartetto d’archi (1983)
  • Sonatina per due violini soli (1986)
  • Epitaphion na orkiestrę (1989–1990)
  • Symfonia nr 2 (quasi una fantasia) (1989–1992)
  • Sinfonietta per fiati (1994–1995)
  • Impromptu pour violoncelle (1997)
  • Tristan in memoriam. Postludium per quartetto d’archi (1997)
  • Aria i Perpetuum Mobile na orkiestrę (2004)
  • Uwertura na orkiestrę symfoniczną (2005)
  • Requiem na baryton solo, chór mieszany i orkiestrę (2007)

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

  • Złoty Krzyż Zasługi (1952)[3]
  • Nagroda Państwowa II stopnia (1955)
  • Nagroda muzyczna miasta Katowic (1957)
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki III stopnia w dziedzinie muzyki (1963)
  • Nagroda Związku Kompozytorów Polskich (1968)
  • Nagroda Państwowa I stopnia (1971)
  • Order Sztandaru Pracy II klasy (1971)
  • Złota Odznaka Za zasługi dla Warszawy (1972)
  • Nagroda Państwowa I stopnia (1972)[4]
  • Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji (1979)
  • Diamentowa Batuta – nagroda honorowa z okazji 70-lecia Polskiego Radia (1995)
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za rok 1998, za dorobek artystyczny w dziedzinie muzyki (1999)
  • Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis (2005)
  • Order Ecce Homo (2009)
  • Koryfeusz Muzyki Polskiej za całokształt twórczości (2011)
  • Dwukrotnie nagroda Złotego Orfeusza za wykonania na Warszawskiej Jesieni

Przypisy

  1. Zofia Helman: Krenz Jan. W: Elżbieta Dziębowska: Encyklopedia muzyczna PWM. T. 5: klł część biograficzna. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1997, s. 204. ISBN 978-83-224-3303-4. OCLC 164821167.
  2. Medal Gloria Artis dla twórców i działaczy kultury. wiadomosci.wp.pl, 5 października 2005. [dostęp 2013-01-05].
  3. M.P. z 1952 r. Nr 70, poz. 1078, pkt 67.
  4. Dziennik Polski, rok XXVIII, nr 172 (8835), s. 3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]