Jan Patočka
foto: Jindřich Přibík
Jan Patočka (ur. 1 czerwca 1907, zm. 13 marca 1977) – jeden z największych filozofów XX wieku, prekursor czeskiej fenomenologii, sygnatariusz i jeden z pierwszych rzeczników Karty 77.
Studiował w Pradze, Paryżu, Berlinie i Fryburgu Bryzgowijskim. Oddany przyjaciel i ostatni wielki uczeń Edmunda Husserla. Studiował także pod kierunkiem Martina Heideggera. Podczas studiów we Fryburgu zapoczątkował długoletnią przyjaźń z asystentem Husserla, Eugenem Finkiem.
Początek jego przełomowej filozofii jest widoczny od 1936 roku, gdy habilituje się pracą "Přirozený svět jako filosofický problém" (Świat naturalny jako problem filozoficzny). W pracach zajmował się przede wszystkim tematem "świata naturalnego", jego strukturą i pozycją człowieka. Rozwijał koncepcję Husserla w zakresie pojęć "historyczność", "techniczność", lecz z drugiej strony krytykował filozofię Heideggera, co doprowadziło go do krytyki Hannah Arendt.
W swych dziełach zaczął zajmować się egzystencją człowieka w odpowiedzi na egzystencjalizm Heideggera, zakładający "wrzucenie" bytu w świat. Ustanowił oryginalne twierdzenie "Trzech motywów ludzkiej egzystencji":
- otrzymywanie,
- reprodukcja,
- transcendencja.
Jan Patočka przetłumaczył także sporo dzieł filozoficznych Hegla i Schellinga.
Jego Eseje heretyckie w filozofii historii były jedną z inspiracji książki Jacques'a Derridy The Gift of Death. Innymi filozofami czerpiącymi z dorobku Jana Patočki byli Paul Ricoeur i Roman Jakobson, który napisali odpowiednio przedmowę i posłowie do francuskiego wydania "Esejów...". Tylko niewielka część dzieł filozofa mogła wyjść za jego życia w ojczyźnie. W latach 80. pięciotomowy zbiór dzieł wyszedł w Niemczech, dziesięć książek we Francji, później prace przetłumaczono na m.in. angielski, włoski, hiszpański, polski.
Obok Václava Havla i Jiřiego Hájka był jednym z rzeczników Karty 77 oraz autorem jej podstawowych tekstów programowych. Był także wykładowcą czeskiego odpowiednika podziemnego "uniwersytetu latającego".
W dniach poprzedzających śmierć, został poddany kilkudniowym, wyczerpującym przesłuchaniom przez Státní bezpečnost (StB), czechosłowacką tajną policję, z uwagi na swoje zaangażowanie w nielegalną działalność opozycyjną. Zmarł po 11-godzinnym przesłuchaniu na udar mózgu.
Jego brat, František Patočka (1904-1985) był mikrobiologiem i serologiem, również filozofem jest jego zięć Jan Sokol.
[edytuj] Dzieła
- Kim są Czesi? [Co jsou Češi?]
- Arystoteles, poprzednicy i następcy [Aristoteles, jeho předchůdci a dědicové]
- Świat naturalny jako problem filozoficzny [Přirozený svět jako filosofický problém]
- Troska duszy [Péče o duši]
- Przeciwstawny platonizm [Negativní platonismus]
- Wstęp do filozofii Husserla [Úvod do Husserlovy fenomenologie]
- Eseje heretyckie w filozofii historii [Kaciřské eseje o filosofii dějin]
