Jan Piotr Norblin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Piotr Norblin
Jan piotr norblin autoportret.jpg
Jan Piotr Norblin, Autoportret
Imiona i nazwisko Jean-Pierre Norblin de La Gourdaine
Data i miejsce urodzenia 15 lipca 1745
Misy-sur-Yonne
Data i miejsce śmierci 23 lutego 1830
Paryż
Narodowość francuska
Dziedzina sztuki malarstwo
Styl rokoko
Autoportret Norblina jako malarza, 1778r.
Targ na Pradze 1791
"Wieszanie zdrajców"
Muzeum Narodowe, Warszawa

Jan Piotr Norblin de la Gourdaine (ur. 15 lipca 1745 w Misy-sur-Yonne, zm. 23 lutego 1830 w Paryżu, franc. Jean-Pierre Norblin de La Gourdaine ) – z pochodzenia Francuz, malarz, rysownik i grafik, w 1774 sprowadzony do Polski przez Czartoryskich. Jeden z najważniejszych malarzy okresu stanisławowskiego, uważany za ojca polskiego malarstwa rodzajowego.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Jan Piotr Norblin de la Gourdaine urodził się w Misy-sur-Yonne w Szampanii w mieszczańskiej rodzinie. Jego ojcem był Pierre Martin Norblin właściciel posiadłości La Gourdaine[1]. Malarz miał kilku synów: pierwszy z nich: Sébastien Louis Guillaume Norblin, był tak jak ojciec malarzem. Drugi zaś Louis Pierre Martin Norblin, wiolonczelistą, kolejny Aleksander Jan Norblin był brązownikiem. Syn tego ostatniego, Wincenty Norblin (1805-1872) był założycielem polskiej linii rodziny. Z niej wywodził się m.in. Stefan Norblin, polski plakacista, prawnuk artysty.[2]

Młodość i lata nauki[edytuj | edytuj kod]

W 1769 roku był studentem akademii Ecole Royale - Królewskiej Akademii Malarstwa i Rzeźby w Paryżu[3]. Po studiach u Francesca Casanovy w Paryżu podjął szereg krótkich podróży, w tym do Londynu gdzie spotkał swojego przyszłego mecenasa ks. Adama Kazimierza Czartoryskiego[4]. W 1774 roku udał się wraz z nim do Polski gdzie został nauczycielem rysunków jego dzieci. Przebywał w latach 1783-1785 i 1789-1790 w Arkadii koło Nieborowa, później na Puławach. W Polsce mieszkał przeszło trzydzieści lat i tu powstały wszystkie jego najwybitniejsze prace. Na potrzeby Czartoryskich malował pejzaże i scenki z życia dworskiego, na zamówienie króla Stanisława Poniatowskiego odtworzył na płótnie epizod z wojen kozackich. Prace jego cieszyły się wielkim uznaniem króla Stanisława Augusta, złożył akces do insurekcji kościuszkowskiej[5].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Pierwszymi znanymi pracami Norblina są trzy szkice przedstawiające paryską prochownię w Bastylii z roku 1760 wykonane przez artystę w wieku lat 15[6]. Po przyjeździe do Polski Norblin malował sceny rodzajowe, portrety, polskie sceny historyczne (bitwy), głównie jednak cenne są dla nas jego szkice rodzajowe (seria kostiumów polskich, Zbiór rozmaitych stroiów polskich/Costumes polonais 1817), przedstawiające życie wsi i miasteczek polskich przy końcu XVIII wieku. Z prac Norblina wymienić należy obrazy olejne: Jasełka polskie, Kabalarka, sceny w rodzaju Watteau (były w Galerii Stanisława Augusta), krajobrazy (widoki Arkadii, Łazienek) itd., dalej z dekoracji w Powązkach zachowane 3 wielkie krajobrazy parkowe z festynami. W Arkadii pod Nieborowem zachowała się freskowa dekoracja plafonu (Jutrzenka). Norblin był również rytownikiem. Znanych jest 94 płyt, przeważnie akwafort, przebija się w nich silnie wpływ Rembrandta. Przeważają sceny historyczne (Powołanie Przemysława na króla, Ofiarowanie korony Piastowi), portrety, typy polskie, studia głów i popiersi, krajobrazy wiejskie i kompozycje (Wynalezienie rysunku).

Najciekawsze jego prace z początkowego okresu twórczości w Polsce to rysunki rodzajowe, scenki z życia ulicy, tzw. typy uliczne, a także scenki o charakterze anegdotycznym zawarte w obszernym szkicowniku artysty. Istotnym osiągnięciem Norblina były ilustracje do Myszeidy Krasickiego. Najważniejszy okres twórczości artysty w Polsce przypada na czasy po Konstytucji 3 Maja, szczególnie insurekcji kościuszkowskiej. Norblin naszkicował moment przyjęcia słynnej konstytucji. Insurekcja warszawska zastała Norblina w stolicy i to jemu zawdzięcza kultura polska ilustracje tamtych wydarzeń (rysunki walk na Krakowskim Przedmieściu, wieszania zdrajców i in.). Zatrudniony oficjalnie w roli ilustratora powstania, Norblin (już także obywatel polski) naszkicował m.in. Obóz powstańców, Rzeź Pragi, a wspólnie z Orłowskim Bitwę pod Racławicami. W 1804 roku artysta opuścił Polskę, gdzie otrzymał szlachectwo i zamieszkał na stałe we Francji w Paryżu, gdzie malował sceny z Polski na podstawie przywiezionych szkiców, rysował sceny z życia francuskiej ulicy i z wojen napoleońskich.

Charakterystyka dzieł[edytuj | edytuj kod]

Zdaniem większości krytyków sztuki rysunki Norblina cechuje świetna kreska, wielki talent do obiektywnego oddania całości tematu. Charakterystyczne, że jego prace zwykle traciły po ich dopracowaniu, największą wartość artystyczną zachowując w formie pierwotnego szkicu. Tematyka prac Norblina i podejście do wybieranych przez niego tematów każą widzieć w nim moralistę i filozofa o raczej demokratycznych przekonaniach. Norblin wykształcił w Polsce grupę uczniów, tak jak on przede wszystkim wybitnych autorów scen rodzajowych, spośród których najważniejsi to Aleksander Orłowski, Michał Płoński i Jan Rustem.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Zygmunt Batowski, "Norblin", Lwów 1911
  2. Drzewo rodowe Norblinów. [dostęp 28.11.2012].
  3. Alicja Kępińska, "Jan Piotr Norblin, Ossolineum, Wrocław 1978
  4. Alicja Kępińska, "Jan Piotr Norblin, Ossolineum, Wrocław 1978
  5. Akty powstania Kościuszki, t. III, Wrocław-Kraków 1955, s. 244.
  6. J.M.. Michałowski, "U źródeł twórczości Jana Piotra Norblina", "Biuletyn Historii Sztuki", 1971 nr 2, s.118