Jan Skylitzes

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Podniesienie cesarza na tarczy. Ilustracja z madryckiego rękopisu Kroniki Skylitzesa.

Jan Skylitzes (gr.: Ἰωάννης Σκυλίτζης, Iōannēs Skylitzēs) – kronikarz bizantyński z XI wieku. Autor Kroniki obejmującej dzieje Bizancjum w latach 811-1057.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Jan Skylitzes pochodził z azjatyckiego temu Thrakesion. Piastował wysokie urzędy dworskie: protowestiariosa i dowódcy gwardii przybocznej cesarza (drungários tes bígles). Nosił tytuł kuropalatesa. Wymieniał jako swego rówieśnika Michała Psellosa (1018-1096/97). W 1092 roku napisał traktat prawny poświęcony cesarzowi Aleksemu I Komnenowi[1].

Dzieło[edytuj | edytuj kod]

Skylitzes jest autorem Kroniki (Epitomé tes historías) obejmującej dzieje Bizancjum w latach 811-1057, od wstąpienia na tron cesarza Michała I Rangabeusza do końca panowania Michała VI. Panowanie Michała Rangabeusza stanowi wstęp do zasadniczego opowiadania, które zaczyna się od czasów Leona V Armeńczyka (813). Swoją Kronikę Skylitzes opracował jako kontynuację Kroniki Teofanesa Wyznawcy, o czym wspomina w przedmowie. Posiada ona strukturę typowej kroniki bizantyńskiej. Przedstawia rządy cesarzy rok po roku, na każdy rok poświęcając jeden rozdział[2].

Użycie ognia greckiego. Ilustracja z madryckiego rękopisu Kroniki Skylitzesa.

Kronika Skylitzesa jest z punktu widzenia historycznoliterackiego bardzo wartościowym źródłem dla poznania dziejów Bizancjum, a dla okresu 948-961 źródłem jedynym. Korzystnie odróżnia się od innych, raczej przeciętnych kronik tego okresu. Skylitzes na wstępie swego dzieła sam dał przegląd współczesnych mu prac historycznych. Wymienia dzieło Jerzego Synkellosa, jego kontynuatora Teofanesa Wyznawcę, później kolejno prace Michała Psellosa, Teodora Dafnopatesa, Niketasa Paflagończyka, Józefa Genesiosa, Leona Diakonosa, Teodora z Sebastii, Demetriosa z Kyzikos i Jana Lydosa. Pozytywnie ocenia tylko dwie pierwsze Synkellosa i Teofanesa. Pozostałym zarzuca powierzchowność i stronniczość. Dlatego jak pisze zdecydował się podjąć trud napisania dobrego podręcznika przy pomocy wielu ksiąg i ustnych przekazów uzyskanych od ludzi starszych[2]. Jego relacja napisana jest stylem potoczystym i ozdobnym, urozmaiconym cytowaniem epitafiów i wierszy[3].

Źródłami Skylitzesa były:

  1. Kontynuacja Teofanesa dla lat 813-944, przepisana niemal dosłownie. Drugą część księgi VI Kontynuacji Skylitzes opuścił uważając ją za dzieło Teodora Dafnopatesa. W zamian sięgnął do zaginionej pracy wykorzystanej również przez Leona Diakonosa
  2. Historia cesarzy Józefa Genesiosa dla okresu niepełnoletności Konstantyna VII i panowania Romana I
  3. samodzielnie zebrany materiał dla opisu rządów Konstantyna VII i Romana II
  4. Historia Michała Attaliatesa dla okresu cesarza Izaaka Komnena[3].

U schyłku 1057 roku Jerzy Kedren włączył niemal dosłownie przepisaną Kronikę Skylitzesa do drugiej części swojej Kroniki powszechnej (Synopsis historiké). Kronika powszechna Kedrena została wydana w 1839 roku przez J. Bekkera. Pełny tekst Kroniki Skylitzesa nadal spoczywa w rękopisach. Najstarszy rękopis pochodzi z XII wieku. Niektóre manuskrypty zawierają Kronikę uzupełnioną o 22 lata do drugiego roku panowania Nicefora Boniatatesa (1079). Uzupełnienie dokonane przez anonimowego autora jest nazywane Kontynuacją Skylitzesa. Stanowi ona wyciąg z dzieł Michała Attaliatesa i Jerzego Kedrena[4].

Przypisy

  1. O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. s. 187-189.
  2. 2,0 2,1 O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. s. 189.
  3. 3,0 3,1 O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. s. 190.
  4. O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. s. 189-190. G. Ostrogorski: Dzieje Bizancjum. s. 228.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]