Jan Szczepański (socjolog)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Szczepański
Data i miejsce urodzenia 14 września 1913
Ustroń
Data i miejsce śmierci 16 kwietnia 2004
Warszawa
Poseł VIII kadencji Sejmu PRL
Przynależność polityczna poseł bezpartyjny
Okres urzędowania od 23 marca 1980
do 31 sierpnia 1985
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski
Tabliczka poświęcona Janowi Szczepańskiemu na budynku Muzeum Ustrońskiego

Jan Szczepański (ur. 14 września 1913 w Ustroniu, zm. 16 kwietnia 2004 w Warszawie) – polski socjolog, profesor Uniwersytetu Łódzkiego, Wojskowej Akademii Politycznej oraz członek Polskiej Akademii Nauk. Jego prace są poświęcone teorii i historii socjologii oraz badaniom nad przekształceniami struktury społecznej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jan Szczepański urodził się w 1913 w Ustroniu, miejscowości na Śląsku Cieszyńskim. Studiował i doktoryzował się na Uniwersytecie Poznańskim. Został tam starszym asystentem u Floriana Znanieckiego.

W latach 1945–1970 pracował na Uniwersytecie Łódzkim. W 1951 został profesorem tego uniwersytetu, a w latach 1952–1956 był jego rektorem.

Sygnatariusz Listu 34 oraz listu do The Times, zawierającego stwierdzenie, że w Polsce nie było represji i dyskredytującego Radio Wolna Europa.

W latach 1966–1970 był przewodniczącym Międzynarodowego Stowarzyszenia Socjologicznego (ISA). Przez wiele lat był też pracownikiem, a w latach 1968–1970 także dyrektorem Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.

W 1970 został członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk (członek korespondent od 1964), a od 1972 również American Academy of Arts and Sciences i Fińskiej Akademii Nauk i Literatury, od 1975 zaś amerykańskiej National Academy of Education.

W latach 1971–1980 był wiceprezesem PAN, a w latach 1971–1973 przewodniczącym Komitetu Ekspertów dla opracowania Raportu o Stanie Oświaty. W 1974 otrzymał nagrodę państwową I stopnia. W 1981 został współzałożycielem Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci, później był jego przewodniczącym i honorowym przewodniczącym.

Był posłem na Sejm PRL w latach 1957–1961 i 1972–1985 (II, VI, VII i VIII kadencji), członkiem Rady Państwa (1977–1982), przewodniczącym Rady Społeczno-Gospodarczej przy Sejmie PRL (1982–1985), jak również członkiem Rady ds. Ludzi Starszych, Inwalidów i Osób Niepełnosprawnych przy Radzie Ministrów (1982–1991). W 1974 wybrany w skład Zarządu Głównego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. W 1983 wybrany w skład Krajowej Rady Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej.

W latach 1988–1990 był członkiem Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa[1].

Jako członek Rady Państwa wstrzymał się od głosu przy głosowaniu w sprawie wprowadzenia stanu wojennego. W 1982 przeszedł na emeryturę. Członek Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa PRL Wojciechu Jaruzelskim.

Otrzymał doktoraty honoris causa następujących uczelni wyższych:

W 80. urodziny Rada Miasta przyznała mu pierwszy w historii tytuł Honorowego Obywatela Ustronia[5]. 2 listopada 1998 postanowieniem prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego „w uznaniu wybitnych zasług dla nauki polskiej, za działalność publiczną i społeczną” został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[6]. W kwietniu 2012 postawiono mu pomnik w centrum Ustronia przy Bibliotece Miejskiej – jest to monument przedstawiający profesora siedzącego na ławce i patrzącego w stronę przysiółka Brzezina na Zawodziu, tam gdzie przyszedł na świat[5].

Najważniejsze prace[edytuj | edytuj kod]

  • Inteligencja i społeczeństwo (1957)
  • Socjologia. Rozwój problematyki i metod (1961)
  • Elementarne pojęcia socjologii (1963)
  • Socjologiczne zagadnienia wyższego wykształcenia (1963)
  • Rozważania o Rzeczypospolitej (1971)
  • Raport o stanie oświaty (1973)
  • Zmiany społeczeństwa polskiego w procesie uprzemysłowienia (1974)
  • Sprawy ludzkie (1978)
  • Konsumpcja a rozwój człowieka (1981)
  • Polska wobec wyzwań przyszłości (1987)
  • O indywidualności (1988)
  • Polskie losy (1993)
  • Wizje naszego czasu (1995)

Przypisy

  1. Skład Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa 1988–2011 radaopwim.gov.pl [dostęp 2011-11-06].
  2. Doktorzy honoris causa UŁ. [dostęp 21 lutego 2011].
  3. Doktoraty HC. uw.edu.pl. [dostęp 21 lutego 2011].
  4. Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Śląskiego. [dostęp 21 lutego 2011].
  5. 5,0 5,1 Jan Cofałka. Wspomnienie: Profesor Jan Szczepański. „Gazeta Wyborcza”, 12 września 2013. 
  6. M.P. z 1999 r. Nr 10, poz. 131

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bogdan Snoch: Górnośląski Leksykon Biograficzny. Suplement do wydania drugiego. Katowice: Muzeum Śląskie, 2006, s. 109, 110. ISBN 83-60353-11-5.
  • Społeczeństwo i socjologia: księga poświęcona Profesorowi Janowi Szczepańskiemu. Wrocław: Ossolineum, 1985. ISBN 83-04-01747-4.
  • Jan Szczepański: humanista, uczony, państwowiec; księga wspomnień. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2005 ISBN 83-7059-731-9 (redaktor naukowy: Jolanta Kulpińska);
  • Profesor Jan Szczepański. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe, 2009 (seria: Sylwetki Łódzkich Uczonych; z. 92), (redaktor Jolanta Kulpińska).