Jan Wnęk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomnik Jana Wnęka w Odporyszowie
Model lotów Wnęka

Jan Wnęk (ur. 28 sierpnia 1828, zm. 10 lipca 1869) – polski cieśla, rzeźbiarz ludowy, był może pionierem lotniarstwa.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Od dzieciństwa przejawiał zamiłowanie do rzeźbienia w drewnie i zainteresowanie latającymi ptakami. Na zlecenie proboszcza parafii w Odporyszowie, księdza Stanisława Morgensterna, Wnęk wykonał ponad 300 rzeźb z lipowego drewna dla ozdobienia kościoła w Odporyszowie.

W 1866 Jan Wnęk skonstruował pierwowzór lotni na kształt skrzydeł ptaka, ze szkieletu z drewna jesionowego, na którym rozpięte było cienkie płótno, impregnowane olejem lnianym. Skrzydła, nazwane „loty” lub „lota”, przypinane były do tułowia oraz nóg za pomocą uprzęży[1]. Prawdopodobnie lotnia miała prymitywne przyrządy sterownicze w postaci końcówek płatów uginanych za pomocą linek przymocowanych do nóg.

Pierwsze krótkie loty Wnęk miał odbyć ze wzgórza w Odporyszowie[2], niektóre źródła powątpiewają czy loty te naprawdę miały miejsce[1]. W czerwcu 1866 miał podczas odpustu na Zielone Świątki, Wnęk skoczyć na swoich skrzydłach z wieży kościoła w Odporyszowie o wysokości 45 metrów, położonego na wzniesieniu[2]. Jego przelot, śledzony przez licznie zgromadzony tłum, miał rzekomo długość około dwóch kilometrów. Wzmianka o tym znalazła się w krakowskim kalendarzu z 1867 roku[2] - informacje na ten temat pochodzą z oficjalnej strony internetowej muzeum Wnęka bez podania dokładnego źródła tej wiedzy.

W latach 1866-1869 Wnęk dokonywał podobno następnych lotów na swojej lotni z okazji świąt kościelnych, odpustów i jarmarków[2]. W trakcie swojego ostatniego lotu, podczas odpustu w Zielone Świątki 20 czerwca 1869, Jan Wnęk spadł z dużej wysokości na ziemię i doznał ciężkich obrażeń, na skutek których zmarł 10 lipca 1869 (według jednej z wersji, przyczyną upadku miało być celowe przecięcie uprzęży przez jego pomocnika)[2]. Niektóre źródła podają w wątpliwość sam fakt odbycia wcześniejszych lotów przez Wnęka i sugerują, że zakończony upadkiem skok był jedyną próbą lotów Wnęka[1].

Miał żonę Mariannę i troje dzieci.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W Muzeum Etnograficznym w Krakowie przechowywana jest część rzeźb Jana Wnęka i model będący próbą rekonstrukcji lotni. W listopadzie 2008 Fundacja Rozwoju Społecznego DEMOS wydała album „O Janie Wnęku, który ptakom pozazdrościł”.

Od 1991 w Odporyszowie istnieje Muzeum Jana Wnęka[3].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Andrzej Glass: Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939. s. 13.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Lotnik Wnęk (pol.). zabno.pl. [dostęp 2013-08-23].
  3. Odkrywanie Małopolski (pol.). Dziennik Polski, 2009-05-06. [dostęp 2009-05-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Glass: Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1976.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]