Jan van Scorel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan van Scorel
Jan van Scorel by Anthonis Mor van Dashorst.jpg
Anthonis Mor, Jan van Scorel (1560)
Data i miejsce urodzenia 1 sierpnia 1495, Schoorl
Data i miejsce śmierci 6 grudnia 1562, Utrecht
Narodowość niderlandzka
Dziedzina sztuki malarstwo
Styl renesans
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Maria Magdalena (1529)
Portret żony artysty (1529)
Cesarz August i Sybilla z Tibur (1520-30)
Chrzest Chrystusa (ok. 1530)
Lukrecja (1535)
Pomnik Jana van Scorela w Schoorl

Jan van Scorel[1] (ur. 1 sierpnia 1495 w Schoorl k. Alkmaaru, zm. 6 grudnia 1562 w Utrechcie) - niderlandzki malarz, rysownik i grafik okresu późnego renesansu.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Jego nauczycielami byli kolejno: Cornelis Cornelisz. Buys w Alkmarze, od 1512 Jacob Cornelisz. van Oostsanen w Amsterdamie i w 1517 Jan Gossaert w Utrechcie.

W 1524 wyruszył w długą podróż po Europie, zatrzymując się w Spirze, Strasburgu, Bazylei i Norymberdze (gdzie spotkał się z Albrechtem Dürerem). Z Wenecji pielgrzymował poprzez Cypr, Rodos i Kretę do Jerozolimy. W 1522 pochodzący z Utrechtu papież Hadrian VI mianował go następcą Rafaela na stanowisku konserwatora papieskiej kolekcji sztuki antycznej. Prowadził też pracownię w Watykanie, wykonując m.in. portrety papieża.

W 1524 osiadł w Utrechcie, gdzie został wikariuszem w kościele św. Jana, a w 1528 - kanonikiem przy kościele Mariackim. W l. 1527-30 działał w Haarlemie, organizując warsztat artystyczny, w którym powstał m.in. Ołtarz Ukrzyżowania. W 1530 ponownie powrócił do Utrechtu, gdzie również prowadził pracownię, wykonując wraz z uczniami m.in. liczne kopie własnych dzieł. Z żoną Agatą van Schoonhoven miał sześcioro dzieci. Był człowiekiem gruntownie wykształconym, poliglotą i utalentowanym muzykiem. Pochowany został kościele Najświętszej Marii Panny w Utrechcie.

Jego uczniami byli m.in. portrecista Anthonis Mor i manierysta Maerten van Heemskerck.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Tworzył przede wszystkim obrazy o tematyce religijnej, zwłaszcza ołtarzowe, oraz portrety. Projektował też witraże i oprawy uroczystości państwowych. Jego pierwszym znaczącym dziełem był Tryptyk Rodziny Marii (Ołtarz Frangipani) namalowany dla kościoła parafialnego w Obervellach w Karyntii. Wczesna twórczość artysty utrzymana jest w konwencji niderlandzkiej, jednak większość dzieł pozostawała pod silnym wpływem mistrzów włoskich, przede wszystkim Michała Anioła, Rafaela, Giorgionego i Agnola Bronzina. Był jednym z pierwszych przedstawicieli italianizmu wśród malarzy niderlandzkich XVI w., którzy odwoływali się do wzorów dojrzałego renesansu włoskiego. Teoretyk i historiograf sztuki Karel van Mander w swojej Księdze malarzy (1604) nazwał go „pionierem, który oświecił malarzy Północy”. Jego ołtarze formą i sposobem ujęcia postaci nawiązywały do renesansowych wzorów włoskich, jednak dekoracyjnością i ekspresją przedstawień reprezentowały manieryzm niderlandzki[2]. Był twórcą niderlandzkiego portretu zbiorowego, malując kilka serii portretów członków Bractwa Pielgrzymów Jerozolimskich. Zajmował się także architekturą i inżynierią. W 1549 sporządził plan portu Harderwijku. Uczestniczył w pracach przy budowie grobli Zijpe k. Alkmaru. Wiele dzieł Jana van Scorela zostało zniszczonych w 1566 przez zwolenników ikonoklazmu. Największa kolekcja jego obrazów znajduje się obecnie w Centraal Museum w Utrechcie.

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Tryptyk Rodziny Marii - 1519-20, Kościół św. Marcina, Obervellach (Karyntia)
  • Portret wenecjanina - 1520, olej na desce, 45 x 33,5 cm, Landesmuseum für Kunst und Kulturgeschichte, Oldenburg
  • Cesarz August i Sybilla z Tibur - 1520-30, olej na desce, 77 × 48,2 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Krajobraz z Tobiaszem i aniołem - 1521, 81,5 × 123,4 cm, Museum Kunstpalast, Düsseldorf
  • Portret trzydziestodwuletniego mężczyzny - 1521, olej na desce, 51 x 43 cm, Luwr, Paryż
  • Stygmatyzacja św. Franciszka - 1521, olej na desce, 69 x 54 cm, Galleria Palatina, Florencja
  • Papież Hadrian VI - ok. 1523, Centraal Museum, Utrecht
  • Ofiarowanie w świątyni - 1524-26, olej na desce, 114 x 85 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
  • Portret humanisty - 1520, olej na płótnie, 67 x 52 cm, Prado, Madryt
  • Dwunastu członków Bractwa Pielgrzymów Jerozolimskich - 1528-30, olej na desce, 114 × 275,7 cm, Frans Hals Museum, Haarlem
  • Wjazd Chrystusa do Jerozolimy - ok. 1526, olej na desce, 79 x 147 cm, Centraal Museum, Utrecht (część środkowa tryptyku)
  • Maria Magdalena - 1529, olej na desce, 67 x 77 cm, Rijksmuseum, Amsterdam
  • Portret Agaty van Schoonhoven, żony artysty - 1529, olej na desce, 37,5 × 26 cm, Galleria Doria Pamphilj, Rzym
  • Potop - ok. 1530, olej na desce, 109 x 178 cm, Prado, Madryt
  • Rut i Noemi - 1530-40, olej na desce, 58 x 70 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
  • Portret ucznia - 1531, olej na desce, 46,5 x 35 cm, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
  • Portret mężczyzny - ok. 1525-30, olej na desce, 65 x 44 cm, Gemäldegalerie, Berlin (część dyptyku)
  • Madonna z Dzieciątkiem - ok. 1525-30, olej na desce, 65 x 44 cm, Kartinnaja Galerija, Tambow (Rosja) (część dyptyku)
  • Lukrecja1535, olej na desce, 65 x 34 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Joris van Egmond, biskup Utrechtu - 1535-40, olej na desce, 57,2 × 80,8 cm, Rijksmuseum, Amsterdam
  • Głowa dziewczynki - 1530-35, olej na desce, 28,7 x 23,5 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
  • Opłakiwanie Chrystusa z donatorem - ok. 1535, olej na desce, 167,5 x 136,5 cm, Centraal Museum, Utrecht
  • Tryptyk z Ukrzyżowaniem - ok. 1535, Muzeum Catharijneconvent, Utrecht
  • Dawid i Goliat - ok. 1537-38, olej na desce, 108 x 155 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • Bitwa Konstantyna - 1540, 232 x 125 cm, Grote Kerk, Breda (lewe skrzydło ołtarza)
  • Adam i Ewa w raju - ok. 1540, olej na desce, 48 x 32 cm, Johnny van Haeften Gallery, Londyn
  • Ukamienowanie św. Szczepana - ok. 1540, 219 x 151 cm, Musée de la Chartreuse, Douai (część środkowa tryptyku)
  • Chrzest Chrystusa - ok. 1540, olej na desce, 80 x 80 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Pięciu członków Bractwa Pielgrzymów Jerozolimskich - ok. 1541, olej na desce, 78,5 x 164 cm, Centraal Museum, Utrecht
  • Św. Sebastian - 1542, olej na desce, 155 x 115 cm, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
  • Tryptyk Noli me tangere, z donatorami - ok. 1550, Museums and Art Gallery, Birmingham
  • Nawiedzenie - olej na desce, 50 x 50 cm, Lwowska Galeria Sztuki, Lwów
Dwunastu członków Bractwa Pielgrzymów Jerozolimskich. Autoportret artysty - trzeci od prawej

Przypisy

  1. Wym. Jan fan Schorel. Inne formy nazwiska: Schorel, Schoorl.
  2. B. Noworyta-Kuklińska, Scorel Jan van, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 17, Lublin 2012, kol. 1312.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Robert Genaille, Maciej Monkiewicz, Antoni Ziemba: Encyklopedia malarstwa flamandzkiego i holenderskiego, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe; Wydaw. Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-221-0686-6.
  • Wendy Beckett, 1000 arcydzieł, Warszawa: Arkady, 2001, ISBN 83-213-4218-3
  • Leksykon malarstwa od A do Z, Warszawa: Muza S.A., 1992, ISBN 83-7079-076-3
  • Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007, ISBN 978-3-8331-2131-9
  • Stefano Zuffi, Wielki słownik malarzy, t. 4, Warszawa: HPS, 2006, ISBN 83-60688-18-4

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]