Jan z Damaszku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Święty
Jan z Damaszku
يوحنا الدمشقي
doktor Kościoła
prezbiter
święty mnich
Obrońca obrazów
SanGiovanniDamasceno.jpg
Data urodzenia ok. 675
Damaszek
Data śmierci ok. 749
Mar Saba
Kościół/
wyznanie
katolicki, prawosławny
Wspomnienie 4 grudnia (kat.)
4 grudnia (praw. liturgia według kal. jul.)
17 grudnia (praw. według kal. greg.)
Atrybuty księga, pióro pisarskie, zwój
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Jan z Damaszku, Jan Damasceński, ar. يوحنا الدمشقي, Yuḥannā Al Demashqi, gr. Ιωάννης Δαμασκήνος Iôannês Damaskênos, cs. Prepodobnyj Ioann Damaskin (ur. ok. 675 w Damaszku, zm. ok. 749 w Mar Saba) – teolog, filozof, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego (święty mnich, prepodobnyj), jeden z najwybitniejszych pisarzy chrześcijańskich, doktor Kościoła.

Żywot świętego[edytuj | edytuj kod]

Jan urodził się w bogatej rodzinie mającej ogromne wpływy w Damaszku. Dziadek świętego, Mansur, poddał miasto Halidowi ibn al-Walidowi w 635 roku. Ojciec, Sarjun ibn Mansur (Sergiusz), był odpowiedzialny za finanse kalifa Abd al Malika (685-705). Jan także pełnił tę funkcję aż do zwolnienia wielu chrześcijańskich urzędników przez kolejnego islamskiego władcę. Jan przeniósł się do klasztoru świętego Saby i wkrótce został wyświęcony na kapłana przez patriarchę jerozolimskiego Jana V (705-735).

Podejmował polemikę z nestorianami, jakobitami, monoteletami i islamem. Stanowczo przeciwstawiał się ikonoklazmowi. Twierdził iż sam wizerunek nie jest przedmiotem adoracji a zakazy przedstawiania istot żywych zawarte w Starym Testamencie zostały unieważnione przez Nowy Testament. Zajmował się także kontemplacją i możliwością poznania rzeczy duchowych. W jednym z dzieł pisał: „Ponieważ mamy podwójną naturę, będąc złożeni z duszy i ciała, nie możemy dotrzeć do rzeczy duchowych w oderwaniu od cielesnych. W ten sposób poprzez kontemplację cielesną dochodzimy do kontemplacji duchowej.” Święty oraz jego nauczanie wywarło ogromny wpływ na cesarzową Irenę, która na soborze nicejskim II w 787, przywróciła kult obrazów.

Świętemu Janowi przypisuje się autorstwo Kanonu Paschalnego – uroczystego hymnu wychwalającego zmartwychwstanie Chrystusa, śpiewanego podczas nocnego nabożeństwa paschalnego (Jutrznia paschalna) w rycie bizantyjskim, m.in. w Kościele prawosławnym i greckokatolickim.

Kult[edytuj | edytuj kod]

Św. Jan z Damaszku na ikonie w St Nicholas Russian Orthodox Church (Dallas).

Jan z Damaszku był ostatnim wielkim ojcem Kościoła wschodniego.

W 1890 roku papież Leon XIII ogłosił go doktorem Kościoła.

Dzień obchodów[edytuj | edytuj kod]

Wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 4 grudnia.

Cerkiew prawosławna wspomina świętego mnicha 4/17 grudnia[1], tj. 17 grudnia według kalendarza gregoriańskiego.

Patronat[edytuj | edytuj kod]

Wierni modlą się do niego o pomoc w nauce śpiewu cerkiewnego oraz poprawnego i uduchowionego czytania pism religijnych. Jest też orędownikiem osób z paraliżem rąk.

Ikonografia[edytuj | edytuj kod]

W zachodniej ikonografii św. Jan przedstawiany jest w chwili, kiedy anioł uzdrawia go, przykładając rękę, którą – według legendy – odciął mu cesarz bizantyjski Leon.

Atrybutem świętego jest księga i pióro pisarskie.

W ikonografii wschodniej, święty przedstawiany jest jako stary mężczyzna z długą siwą brodą mający na sobie czarne mnisze szaty. Na niektórych wyobrażeniach na głowie ma turban. Zawsze prawą rękę ma uniesioną w błogosławieństwie, a w lewej trzyma zwój, na którym widnieją słowa poświęcone Matce Bożej. Św. Jan jest jedną z głównych postaci na ikonach „Soboru Przenajświętszej Bogarodzicy”, gdzie trzyma zwój z napisem: „O Tobie raduje się wszelkie stworzenie”.

Przekłady w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

  • Wykład szczegółowy wiary prawdziwej, przeł. Andrzej Bober w: idem, Antologia patrystyczna, Kraków 1965, str. 304-306
  • Kanon na Dzień Pański Zmartwychwstania, przeł. M. Bednarz w: Andrzej Bober, Antologia patrystyczna, Kraków 1965, str. 544-549
  • Wykład wiary prawdziwej, przeł. Bronisław Wojkowski, Warszawa 1969
  • Kazania na Wniebowzięcie N.M.P. w: Kazania i homilie na święta Pańskie i Maryjne, red. L. Gładyszewski, Lublin 1976, str. 273-296
  • Homilia II na wniebowzięcie N.M.P. (PG, 96, 733-753), „Kronika Diecezji Sandomierskiej” 71 (1978), str. 119-128, str. 217-222, 72 (1979), str. 29-33
  • Homilia na Narodzenie NMP, tłum. Wojciech Kania w: Ojcowie Kościoła greccy i syryjscy. Teksty o Matce Bożej, Niepokalanów 1981, str. 220-230
  • Homilie na Wniebowzięcie NMP I–III, tłum. Wojciech Kania w: Ojcowie Kościoła greccy i syryjscy. Teksty o Matce Bożej, Niepokalanów 1981, str. 231-264
  • Cześć oddawana obrazom w: Pierre Patrick Verbraken, Marek Starowieyski, Ojcowie Kościoła. Panorama patrystyczna, Warszawa 1991, str. 243-246
  • Cześć oddawana obrazom, Kazanie na wniebowzięcie, Wyznanie wiary, przeł. B. Wojkosch w: Szczepan Pieszczoch, Patrologia, tom 2: Ojcowie mówią, Gniezno 1994, str. 246-249
  • I Mowa obronna przeciw tym, którzy odrzucają święte obrazy, przeł. M. Dylewska w: „Vox Patrum” t. 36-37/1999, str. 497-515
  • II Mowa przeciw tym, którzy odrzucają święte obrazy, przeł. M. Dylewska w: „Vox Patrum” t. 48/2005, str. 377-391
  • III Mowa obronna przeciw tym, którzy odrzucają święte obrazy, przeł. M. Dylewska w: „Vox Patrum” t. 53-54/2009, str. 638-652
  • Dialektyka albo rozdziały filozoficzne. O herezjach, przeł. Anna Zhyrkova, „Źródła Myśli Teologicznej” 59, Kraków 2011

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]