Jan z Damaszku

Święty Jan z Damaszku
يوحنا الدمشقي
doktor Kościoła prezbiter święty mnich
Data urodzenia	ok. 675 Damaszek
Data śmierci	ok. 749 Mar Saba
Kościół/ wyznanie	katolicki, prawosławny
Wspomnienie	4 grudnia (kat.) 4 grudnia (praw. liturgia według kal. jul.) 17 grudnia (praw. według kal. greg.)
Atrybuty	księga, pióro pisarskie, zwój
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Jan z Damaszku, Jan Damasceński, ar. يوحنا الدمشقي, Yuḥannā Al Demashqi, gr. Ιωάννης Δαμασκήνος Iôannês Damaskênos, cs. Prepodobnyj Ioann Damaskin (ur. ok. 675 w Damaszku, zm. ok. 749 w Mar Saba) – teolog, filozof, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego (święty mnich, prepodobnyj), jeden z najwybitniejszych pisarzy chrześcijańskich, doktor Kościoła.

Żywot świętego

Jan urodził się w bogatej rodzinie mającej ogromne wpływy w Damaszku. Dziadek świętego, Mansur, poddał miasto Halidowi ibn al-Walidowi w 635 roku. Ojciec, Sarjun ibn Mansur (Sergiusz), był odpowiedzialny za finanse kalifa Abd al Malika (685-705). Jan także pełnił tę funkcję aż do zwolnienia wielu chrześcijańskich urzędników przez kolejnego islamskiego władcę. Jan przeniósł się do klasztoru świętego Saby i wkrótce został wyświęcony na kapłana przez patriarchę jerozolimskiego Jana V (705-735).

Podejmował polemikę z nestorianami, jakobitami, monoteletami i islamem. Stanowczo przeciwstawiał się ikonoklazmowi. Twierdził iż sam wizerunek nie jest przedmiotem adoracji a zakazy przedstawiania istot żywych zawarte w Starym Testamencie zostały unieważnione przez Nowy Testament. Zajmował się także kontemplacją i możliwością poznania rzeczy duchowych. W jednym z dzieł pisał: „Ponieważ mamy podwójną naturę, będąc złożeni z duszy i ciała, nie możemy dotrzeć do rzeczy duchowych w oderwaniu od cielesnych. W ten sposób poprzez kontemplację cielesną dochodzimy do kontemplacji duchowej.” Święty oraz jego nauczanie wywarło ogromny wpływ na cesarzową Irenę, która na soborze nicejskim II w 787, przywróciła kult obrazów.

Świętemu Janowi przypisuje się autorstwo Kanonu Paschalnego – uroczystego hymnu wychwalającego zmartwychwstanie Chrystusa, śpiewanego podczas nocnego nabożeństwa paschalnego (Jutrznia paschalna) w rycie bizantyjskim, m.in. w Kościele prawosławnym i greckokatolickim.

Dzieła (przekłady polskie)

• Kanon na Dzień Pański Zmartwychwstania, przeł. M. Bednarz w: Andrzej Bober, Antologia patrystyczna, Kraków 1965, str. 544-549
• Wykład wiary prawdziwej, przeł. Bronisław Wojkowski, Warszawa 1969
• Homilia na Narodzenie NMP, tłum. Wojciech Kania w: Oj­cowie Kościoła greccy i syryjscy. Teksty o Matce Bożej, Niepokalanów 1981, str. 220-230
• Homilie na Wniebowzięcie NMP I–III, tłum. Wojciech Kania w: Oj­cowie Kościoła greccy i syryjscy. Teksty o Matce Bożej, Niepokalanów 1981, str. 231-264
• I Mowa obronna przeciw tym, którzy odrzucają święte obrazy, wstęp i przekład M. Dylewska w: „Vox Patrum” t. 36-37/1999, str. 497-515
• Dialektyka albo rozdziały filozoficzne. O herezjach, przekł. i oprac. Anna Zhyrkova, „Źródła Myśli Teologicznej” 59, Kraków 2011

Kult

Św. Jan z Damaszku na ikonie w St Nicholas Russian Orthodox Church (Dallas).

Jan z Damaszku był ostatnim wielkim ojcem Kościoła wschodniego.

W 1890 roku papież Leon XIII ogłosił go doktorem Kościoła.

Dzień obchodów

Wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 4 grudnia.

Cerkiew prawosławna wspomina świętego mnicha 4/17 grudnia, tj. 17 grudnia według kalendarza gregoriańskiego.

Patronat

Wierni modlą się do niego o pomoc w nauce śpiewu cerkiewnego oraz poprawnego i uduchowionego czytania pism religijnych. Jest też orędownikiem osób z paraliżem rąk.

Ikonografia

W zachodniej ikonografii św. Jan przedstawiany jest w chwili, kiedy anioł uzdrawia go, przykładając rękę, którą – według legendy – odciął mu cesarz bizantyjski Leon.

Atrybutem świętego jest księga i pióro pisarskie.

W ikonografii wschodniej, święty przedstawiany jest jako stary mężczyzna z długą siwą brodą mający na sobie czarne mnisze szaty. Na niektórych wyobrażeniach na głowie ma turban. Zawsze prawą rękę ma uniesioną w błogosławieństwie, a w lewej trzyma zwój, na którym widnieją słowa poświęcone Matce Bożej. Św. Jan jest jedną z głównych postaci na ikonach „Soboru Przenajświętszej Bogarodzicy”, gdzie trzyma zwój z napisem: „O Tobie raduje się wszelkie stworzenie”.

Zobacz też

• kult świętych
• modlitwa za wstawiennictwem świętego
• patrystyka
• święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
• święci prawosławni

Bibliografia

• Święty Jan Damasceński, prezbiter i doktor Kościoła na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 06.12.2009]
• prep. Jan z Damaszku na cerkiew.pl (opr. Jarosław Charkiewicz)