Janikowo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejsca o tej nazwie.
Janikowo
Gmach Urzędu Miejskiego w Janikowie
Gmach Urzędu Miejskiego w Janikowie
Herb
Herb Janikowa
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat inowrocławski
Gmina Janikowo
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 23 marca 1472
Prawa miejskie 7 lipca 1962
Burmistrz Andrzej Brzeziński
Powierzchnia 9,51 km²
Wysokość 87,7-95 m n.p.m.
Populacja (30.VI.2013)
• liczba ludności
• gęstość

9 107[1]
958 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 52
Kod pocztowy 88-160
Tablice rejestracyjne CIN
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Janikowo
Janikowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Janikowo
Janikowo
Ziemia 52°45′N 18°06′E/52,750000 18,100000Na mapach: 52°45′N 18°06′E/52,750000 18,100000
TERC
(TERYT)
6040507054
Urząd miejski
ul. Przemysłowa 6
88-160 Janikowo
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Janikowo w Wikisłowniku
Strona internetowa

Janikowo (niem. Amsee) – miasto w woj. kujawsko-pomorskim, w powiecie inowrocławskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego. Od 1999 roku miasto jest siedzibą gminy Janikowo.

Leży na pograniczu trzech polskich regionów etniczno-kulturowych: Kujaw, Wielkopolski oraz Pałuk.

Według danych z 30 czerwca 2013 roku miasto ma 9107 mieszkańców[2].

Janikowo jest miastem typowo przemysłowym. Znajdują się tu: Sodowy Kombinat Chemiczny "Janikosoda"[3], fabryka mebli "Janipol", warzelnia soli oraz Cukrownia "Janikowo". Mieści się tu wiele sklepów sieciowych i banków oraz targowisko.

Duże znaczenie dla miasta ma też turystyka, która rozwija się dzięki bliskości dużego jeziora, a także nowoczesnych obiektów rekreacyjnych i sportowych[4][5]. Miasto jest lokalnym ośrodkiem kultury i sportu. Działają tu chór oraz grupa teatralna, a swoją siedzibę ma Międzynarodowe Centrum Promocji Dialogu.

Miasto położone nad Jeziorem Pakoskim oraz w rozwidleniu rzeki Noteć. W związku z tym ze wszystkich stron jest otoczone wodą i terenami podmokłymi. Dzięki temu Janikowo na Kujawach zyskało miano miasta na wyspie[6].

Zlokalizowana jest tutaj międzynarodowa, kolejowa stacja rozrządowa. Jest to jedna z największych stacji kolejowych w województwie oraz na linii kolejowej nr 353, czyli z Poznania do granicy z Federacją Rosyjską. Zlokalizowanych jest tu kilka bocznic do zakładów przemysłowych, place ładunkowe oraz rampy wyładowcze. Ze stacji kursują regularne pociągi towarowe do Rosji, Czech, Niemiec oraz w relacjach krajowych, szczególnie do portów bałtyckich i dalej do Argentyny i Arabii Saudyjskiej. Ruch na bocznicach obsługuje spółka Transoda[7][8][9].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Janikowo jest nazwą typu dzierżawczego, utworzoną od imienia "Janik" za pomocą przyrostka -owo. Nazwa osobowa "Janik" jest zdrobniałą formą imienia "Jan". Na przestrzeni dziejów w źródłach pisanych pojawiały się nazwy: Janycowo (1510/1511), Janykowo (1519), Jankowo (1576), Janków (1578), Janikowo (1584, 1776), sporadycznie Jankowo[10].

Niemiecka nazwa miasta (Amsee), w dosłownym tłumaczeniu, oznacza "przy jeziorze", dlatego też w czasie zaborów i okupacji wśród Polaków Janikowo nazywano Przyjezierze[10].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Noteć w okolicach Janikowa

Miasto położone jest na Kujawach. Mieści się na Równinie Inowrocławskiej, w północno-wschodniej części Pojezierza Wielkopolskiego. Rzeźba terenu jest lekko pofałdowana. Gleby w tej okolicy to najżyźniejsze czarnoziemy. Na zachód od Janikowa przebiega umowna granica między Wielkopolską, a Kujawami. Janikowo położne jest na ważnym, międzynarodowym szlaku kolejowym (linia kolejowa nr 353 – Poznań Wschód - Skandawa).

Wody

Janikowo leży nad Jeziorem Pakoskim i rzeką Noteć, która opływa je od północy. Kilka kilometrów na północ od miasta znajduje się duża zapora wodna. Została wybudowana w latach 70. XX wieku, aby chronić tereny położone niżej przed powodzią. Efektem wybudowania tamy jest spiętrzenie jeziora o około 3–4 metry. W granicach miasta znajdują się dwa mosty (kolejowy i drogowy), które spinają obydwa brzegi jeziora. Dla umożliwienia żeglugi jezioro jest w odpowiednich miejscach pogłębione. Warto zwrócić uwagę na to, że w okolicach północnej granicy miasta, na dwóch wyspach zlokalizowane są słupy 7-kilometrowej kolei linowej transportującej kamień wapienny z Piechcina do kombinatu chemicznego w Janikowie.

Przyroda i zieleń miejska

W odległości kilku kilometrów na zachód od miasta znajduje się kompleks lasów mierucińskich, należący do Leśnictwa Mierucinek. Brzegi jeziora zostały zadrzewione i przystosowane dla potrzeb turystów i wędkarzy. Park miejski znajduje się przy ulicy Głównej. Po za nim w mieście są jeszcze parki przy dwóch zespołach pałacowych: przy ulicy Kasprowicza i Łącznej. Występują tu rzadkie odmiany modrzewiu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki Janikowa i zabory[edytuj | edytuj kod]

  • Wiemy, że na początku I w. p.n.e. do około 40 r. n.e. wzdłuż jeziora osiedlili się Celtowie. Istniało tu pięć punktów osadniczych. Ludność ta zajmowała się głównie hodowlą zwierząt i prymitywnym rolnictwem. W czasach wczesnego średniowiecza znajdował się tutaj gród.[11]

Pierwsza źródłowa wzmianka o Janikowie pochodzi z 23 marca 1472 roku – wtedy to król Kazimierz IV Jagiellończyk poświadczył dokument, który stwierdzał, że Bogusz z Ostrowa nadaje wieś Janikowo bratu Władysławowi.

W wyniku I rozbioru Polski, Janikowo i Kujawy zachodnie przeszły pod panowanie pruskie. Gleby tego rejonu sprzyjały uprawie buraków cukrowych, toteż w 1875 roku z inicjatywy doktora Zygmunta Wilkońskiego powstała pierwsza na Kujawach cukrownia "Janikowo". W czasie zaboru (pruskiego) i w latach okupacji 1939-1945 nosiło nazwę Amsee. Na początku XX wieku w szkole doszło do strajku szkolnego. Trwał on od 22 października 1906 roku do 27 czerwca 1907 roku. W latach 1872-1873 doprowadzono do miasta kolej.

W lutym 1908 roku Cukrownia "Janikowo" uległa pożarowi, z którym nie mogła się uporać janikowska straż pożarna. Do pomocy, specjalnym pociągiem przybyły wozy strażackie z Bydgoszczy i Inowrocławia. Jeszcze tego samego roku cukrownie odbudowano i przy okazji zmodernizowano[12].

W czasie I wojny światowej zginęło 9 mieszkańców Janikowa.

Powstanie wielkopolskie[edytuj | edytuj kod]

Pomnik ku czci Powstańców Wielkopolskich walczących na Kujawach

Mieszkańcy Janikowa na przełomie 1918 i 1919 roku przystąpili do zrywu powstańczego, którego celem było przyłączenie Wielkopolski i Kujaw do odradzającej się po zaborach Polski. Dokładnie 4 stycznia 1919 roku doszło w Janikowie do starć między oddziałami powstańczymi, a Niemcami. Walki toczyły się o most kolejowy w kierunku Mogilna. Po krótkiej obronie wojska niemieckie skapitulowały[13]. W walkach wyróżnił się Ludwik Gajewski, który potem został komendantem Straży Ludowej na okręg janikowski.

Pierwszy dowódca powstania wielkopolskiego – gen. Stanisław Taczak przez wiele lat mieszkał w Janikowie. Jego imię nosi obwodnica miasta. Dla uhonorowania powstańców w mieście znajduje się ulica Powstańców Wielkopolskich, a także pomnik ku ich czci. Z miastem związany był także jeden z dowódców por. Paweł Cyms[14].

Lata międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowe Centrum Promocji Dialogu w Janikowie, w latach międzywojennych szkoła

W latach międzywojennych Janikowo było znanym na Kujawach ośrodkiem wypoczynkowym. Było tak za sprawą bliskości jeziora i zieleni. Przez cały ten okres działała i rozwijała się cukrownia. Janikowo słynęło też z targowiska.

Według pierwotnych planów, powstałych przed wybuchem II wojny światowej, główna linia obrony przed III Rzeszą miała być obsadzona przez Armię "Poznań" dowodzoną przez gen. Tadeusza Kutrzebę i miała przebiegać na odcinku Gołańcz-Żnin-Barcin-Pakość-Janikowo-Strzelno-Kruszwica-Gopło-Warta[15]. W sierpniu 1939 roku w Janikowie pojawiło się Wojsko Polskie. Oddziały stacjonowały w lesie nad jeziorem (od obecnej ulicy Słonecznej do ulicy Łącznej). W zabytkowym pałacyku na terenie dzisiejszej fili Instytutu Doświadczalnego (dawniej RSP "Zgoda") znajdował się sztab. Po żniwach w miejscu gdzie obecnie znajdują się Zakłady Sodowe wybudowano w krótkim czasie wojskowe lotnisko zapasowe i umocniono tereny wzdłuż jeziora. Pod koniec sierpnia, w nocy polskie oddziały oddaliły się w nieznanym kierunku, pozostawiając przygotowany do walki teren[16].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Tablica ku czci zabitych w nalocie na Janikowo

W Janikowie na początku września 1939 pojawili się uchodźcy, którzy przybyli z Bydgoszczy (Wojsko Polskie w Bydgoszczy urządziło represje dla ludności niemieckiej po tym jak nasiliły się ataki partyzanckie ze strony hitlerowców, dlatego część mieszkańców opuściła Bydgoszcz bojąc się odwetu po wkroczeniu Niemców). Wielu schroniło się w szkole (niedaleko od kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Janikowie)[16]. 2 września 1939 roku Niemcy zbombardowali tereny w okolicach cukrowni i dworca kolejowego w Janikowie. W nalocie zginęło 5 osób. Krótko po zrzuceniu bomb przez niemieckie samoloty Junkers Ju 87 do akcji wkroczyło polskie lotnictwo, któremu udało się strącić jeden z samolotów, jednak niemieckiemu pilotowi udało się dociągnąć maszyną za linie Wermachtu. Siły niemieckie zajęły miasto 9 września 1939 roku w godzinach porannych[17]. W ramach Intelligenzaktion po wkroczeniu Wermachtu zamordowano dyrektora janikowskiej szkoły Jana Wojciechowskiego i nauczyciela Adolfa Prez.[18]. Władze okupacyjne znów zmieniły nazwę Janikowo na Amsee (tak jak w czasie zaborów).

Jesienią 1941 roku został utworzony Żydowski Obóz Pracy Przymusowej w Janikowie (niem. Zwangs-Arbeitslager fur Juden in Amsee). Znajdował się on na terenie obecnych działek pracowników cukrowni (obecnie przy ul. 1 Maja). Były tam dwa baraki przeznaczone dla więźniów i barak administracyjny. Całość była ogrodzona płotem z siatki drucianej. Kierownikiem obozu był Volksdeutsch Alfred Malinowski, a od 1942 roku Robert Pacholski, który prawdopodobnie pochodził z Berlina. W obozie w Janikowie uwięziono 300 mężczyzn z Koła, Gostynina, Gębina, Służewa i Łodzi. Byli oni zatrudnieni przy naprawie torów kolejowych. Kilka tygodni po utworzeniu obozu zbiegło ośmiu więźniów. Po ich schwytaniu zostali oni powieszeni na terenie obozu. W czasie zimy na przełomie 1941 i 1942 roku wskutek wycieńczenia ciężką pracą, przeziębienia i gruźlicy zmarło około osiemdziesięciu Żydów. Zostali oni pochowani na cmentarzu miejskim w Janikowie przy ul. Przyjeziernej. Z relacji ustnej wiadomo, że ciała Żydów przysypywano płytko ziemią, a wystające spod ziemi części ciała potajemnie zasypywali Polacy. W tym samym czasie przeprowadzono wśród więźniów selekcje, w wyniku której około 40 osób uznano za niezdolne do pracy i wywieziono do Węgierc. Tam zostali oni rozstrzelani[19].

16 stycznia 1945 roku do Janikowa wkroczyła Armia Czerwona. W czasie odwrotu Niemców zniszczony został dworzec kolejowy (nowy wybudowano w latach 60. XX wieku).

Polska Rzeczpospolita Ludowa[edytuj | edytuj kod]

W kilka tygodni po wkroczeniu armii radzieckiej Janikowo odzyskało dawną nazwę. W późniejszym czasie władze objęła Gromadzka Rada Narodowa w Janikowie.

W 1957 roku został uruchomiony największy (jak na tamte czasy) zakład przemysłowy Janikowa – kombinat sodowy (obecnie Janikowskie Zakłady Sodowe „Janikosoda” SA, należące do chemicznej grupy kapitałowej „Ciech” SA), które wykorzystują sól lub solankę z kopalni w Przyjmie pod Mogilnem i Wapnie z Piechcina oraz wodę z jeziora Pakoskiego. Zakład produkuje m.in. sodę ciężką i lekką, sól spożywczą, przemysłową i jodowaną[20]. Uroczystego otwarcia w dniu 4 listopada 1957 roku dokonał wicepremier Zenon Nowak.

Ulokowanie kombinatu sodowego w Janikowie, na bardzo dobrych glebach (a nie np. w pobliskich Mątwach, gdzie fabryka sody istnieje od XIX wieku), powodujące zaprzestanie rolniczego użytkowania ziem bardzo wysokiej klasy (z powodu zajęcia ich przez składowiska odpadów), bywa, obok podkrakowskiej Nowej Huty podawane jako przykład odgórnej państwowej decyzji lokalizacyjnej sprzecznej z obiektywnymi przesłankami[21].

Od 1 stycznia 1959 do uzyskania praw miejskich 7 lipca 1962 roku Janikowo było osiedlem typu miejskiego[22]. W 1962 roku premier Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej – Józef Cyrankiewicz nadał Janikowu prawa miejskie. Gromadzką Radę Narodową przemianowano na Miejską Radę Narodową.

18 lutego 1983 roku pociąg pospieszny relacji Wrocław GłównyGdynia Główna najechał na wysokim nasypie, przed stacją Janikowo, na stojące na szlaku wagony towarowe, które pozostawił tam rozerwany i ruszający wcześniej spod semafora wjazdowego pociąg towarowy. Lokomotywa po najechaniu na wagony towarowe została wyrzucona z torów, pociąg uległ rozerwaniu, lokomotywa wpadła do Jeziora Pakoskiego, a wagony wykoleiły się, ale nie spadły z nasypu. W wypadku zginęły 3 osoby oraz 19 zostało rannych[23].

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Obecnie to prawie 10-tysięczne miasto, w którym znajdują się duże zakłady przemysłowe, z których największe to: Fabryka Mebli Janipol, JZS "Janikosoda", warzelnia soli oraz Cukrownia "Janikowo".

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Jana Chrzciciela
Kościół św. Jana Chrzciciela w Janikowie

Murowany kościół wybudowany w 1460 roku w stylu gotyckim. Jego fundatorem był wojewoda inowrocławski Bogusław z Oporowa z rodu Sulimów. W XIX wieku kościół rozbudowano o zakrystię i wieżę. W kościele znajdowały się: mszał pergaminowy, druk moguncki z 1483 roku oraz dokument erekcyjny. Niestety, te dokumenty nie zachowały się do dnia dzisiejszego. Prezbiterium zwieńczone jest sklepieniem. Znajduje się w nim barokowy ołtarz główny, a na początku nawy głównej dwa boczne wykonane w tym samym stylu. W nawie głównej znajduje się chór, na którym umieszczone są zabytkowe, niemieckie organy z początku XX wieku. W wieży znajdował się dawniej dzwon z 1515 roku, który został przekazany do muzeum sztuki sakralnej w Żninie. Jest to jeden z niewielu kościół z tamtego okresu, w tej części Polski, w którym nie ma zachowanej symetrii. Każda ściana jest inna, a między nimi nie ma kątów prostych. W związku na rzadkość takiego budownictwa sakralnego zajęcia w tym miejscu odbywają studenci archeologii, konserwacji zabytków i historii z całego kraju. Zlokalizowany przy ulicy Przyjeziernej.

Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Janikowie

Najstarsza część kościoła to dawna kaplica pracowników cukrowni z lat 30. XX wieku. W latach 70. XX wieku w związku z rozwojem demograficznym miasta zapadła decyzja o rozbudowie kaplicy do rangi kościoła. Wybudowano wieżę i drugą nawę. Główna ściana prezbiterium wyłożona jest dużą, unikalną mozaiką z 75 000 kawałków przedstawiającą wizerunek Jezusa Chrystusa. Kościół składa się z dwóch naw. Znajdują się tu trzy ołtarze, jeden główny i dwa boczne. W kościele znajdują się organy 7-głosowe z jedną klawiaturą, trakturą gry i trakturą rejestrów pneumatycznymi. Kontuar instrumentu jest wolnostojący, jest usytuowany bokiem do ołtarza.

Kościół ewangelicki
Kościół ewangelicki (obecnie Zbór Kościoła Ewangelicznego w RP w Janikowie)

Budynek powstał w 1912 roku jako zbór dla ludności niemieckiej, wyznania protestanckiego, która zamieszkiwała Janikowo. Po II Wojnie Światowej budynek przestał pełnić funkcje sakralne i przekształcono go w magazyn. W latach późniejszych zbór popadł w ruinę. Tutaj do 1945 roku, znajdowały się oryginalnie organy, które obecnie znajdują się w kościele św. Jana Chrzciciela w Janikowie. Dopiero w 2007 roku budynek przejął Kościół Ewangelicznych Chrześcijan w RP, który dzięki sponsorom (również z zagranicy) wyremontował budynek i doprowadził go do pierwotnego stanu. Obecnie jest w pełni używany do celów sakralnych przez wiernych wyznania protestanckiego[24].

Plebania z XIX wieku

Budynek plebani znajduje się przy ulicy Przyjeziernej i należy do parafii pw. św. Jana Chrzciciela. Zbudowana pod koniec XIX wieku. Do II Wojny Światowej była to siedziba proboszczów. W czasie okupacji niemieckiej mieszkali tu niemieccy osadnicy. W 1945 roku budynek wrócił do pierwotnego przeznaczenia i pełni je do dzisiaj. W latach 80. XX wieku została wyremontowana i przystosowana do potrzeb ruchu oazowego "Światło Życie".

Pałac przy ulicy Łącznej
XIX-wieczny pałac w dzielnicy Ostrowo

Pałac został wybudowany w drugiej połowie XIX wieku dla miejscowych posiadaczy ziemskich: rodziny Mittelstaedtów. Pałac eklektyczny o cechach gotyckich i renesansowych. Jest to budynek parterowy z mieszkalnym poddaszem, nakryty dwuspadowym dachem. Ozdobą budowli jest piętrowy ryzalit oraz trzykondygnacyjna narożna wieża zwieńczona ażurową loggią. Frontową stronę dworu akcentuje owalny podjazd oraz kolumnowy ganek. Park z 1. poł. XIX w. o powierzchni około 2 ha. W latach 50. XX wieku znajdował się tu sklep, a potem mieszkania socjalne. Obecnie w rękach prywatnych[25].

XIX-wieczny pałac przy ulicy Kasprowicza

Wybudowany pod koniec XIX wieku dla dyrektora janikowskiej cukrowni. W czasach PRL-u przez pewien okres znajdował się tu szpital miejski. Obecnie zamieszkują w nim osoby prywatne.

Zabudowania cukrowni z XIX wieku oraz infrastruktura towarzysząca

Część zabudowy obecnej Cukrowni "Janikowo" została zbudowana w XIX wieku. Budynki są utrzymywane i używane do dzisiaj. Zabytkowe domy mieszkalne, budynki użyteczności publicznej i osiedla pracownicze z XIX wieku w okolicach Dworca PKP i Cukrowni. Wszystkie zachowane w dobrym stanie i dalej używane do celów, dla których zostały stworzone.

Most kolejowy z XIX wieku

Położony nad Jeziorem Pakoskim, równolegle do ulicy Powstańców Wielkopolskich, przy drodze w kierunku Mogilna. Zbudowany w 1872 roku. Przebiega przez niego międzynarodowa linia kolejowa. W tym miejscu toczyły się walki podczas powstania wielkopolskiego. Stan obiektu jest bardzo dobry, ponieważ dzięki swej ważnej lokalizacji dla przemysłu podlega częstej kontroli ze strony inżynierów PKP.

Pomniki i miejsca pamięci[edytuj | edytuj kod]

Tablica przy jednym z kościołów
  • Pomnik ku czci Powstańców Wielkopolskich walczących na Kujawach (ul. 1-go maja)
  • Pomnik ku czci ofiar zbrodni hitlerowskich na terenie Janikowa (ul. Przyjezierna-Cmentarz)
  • Pomnik ku czci ofiar niemieckiego nalotu na Janikowo 2.IX.1939 oraz dwóch pracowników cukrowni zabitych przez Gestapo (ul. Topolowa)
  • Tablica ku czci Stanisława Wojciechowskigo – dyrektora janikowskiej szkoły, zamordowanego w lasach gniewkowskich przez Niemców w 1939 roku (ul. 1-go maja)
  • Tablica upamiętniająca gen. Stanisława Taczaka. Znajduje się na domu, w którym kiedyś mieszkał (ul. Powstańców Wielkopolskich)
  • Dąb pamięci ku czci ofiar zbrodni katyńskiej (ul. Szkolna – teren Szkoły Podstawowej)
  • Aleja 50 dębów wraz z tablicą pamiątkową ufundowana w październiku 2012 roku z okazji jubileuszu 50-lecia nadania miastu Janikowo praw miejskich (ul. bp. Michała Kozala)

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Janikowskie Zakłady Sodowe "Janikosoda"-Soda Polska Ciech S.A. (widok na główną portiernię)
Biurowiec zakładów sodowych

W grudniu 2007 roku na terenie miasta według danych Głównego Urzędu Statystycznego istniało w Janikowie 821 podmiotów gospodarki narodowej zarejestrowanych w rejestrze REGON. Na sektor prywatny składało się 760 podmiotów gospodarczych a na sektor publiczny 61 podmiotów gospodarczych. Główne gałęzie przemysłu w mieście to chemiczny, meblarski oraz spożywczy.

Przemysł

Największe zakłady przemysłowe to:

  • Zakłady meblarskie "Janipol" - meble z janikowskiej fabryki eksportowane są głównie na zachód Europy (przeważnie Niemcy).
  • Janikowskie Zakłady Sodowe "Janikosoda", Soda Polska Ciech - soda tutaj produkowana trafia do większości krajów Europy oraz Arabii Saudyjskiej, Argentyny oraz na rynek krajowy.
  • Cukrownia "Janikowo" K.S.C. S.A. - obecnie magazynuje i paczkuje się tutaj cukier. Istnieją plany dotyczące modernizacji cukrowni i przystosowania jej do produkcji spożywczej jednak nie związanej z cukrownictwem.
  • Warzelnia Soli (należąca do Ciechu) - warzelnia soli jest producentem rozprowadzanej w całym kraju, przeznaczonej do spożycia "Soli Kujawskiej".
Handel i usługi

Znajduje się tu nowoczesne targowisko. Miasto jest siedzibą Piastowskiego Banku Spółdzielczego. Znajdują się tu sklepy sieciowe: 2 sklepy Polomarket, Biedronka, Żabka, Avans, Partner AGD RTV, Rossmann[26] [27]. Banki działające w Janikowie: SGB-Bank S.A.-dwie placówki, Alior Bank, Bank Pocztowy, Bank Zachodni WBK, PKO Bank Polski[28].

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Drogi
  • droga wojewódzka nr 255: Pakość – Strzelno, która przebiega równolegle, kilkadziesiąt metrów poza zachodnią granicą miasta wyznaczoną na jeziorze pakoskim.

Autobusy komunikacji miejskiej kursują w wybrane dni roku np. w dzień Wszystkich Świętych. Linia łączy takie dzielnice jak os. Wilkońskiego, Centrum, Stare Janikowo i Ostrowo. W dni kursowania przejazd jest darmowy.

Do Janikowa można dojechać autobusami prywatnych przewoźników, a także PKS.

Od 2011 roku Janikowo ma obwodnicę[29]. W 2012 roku obwodnica zyskała imię słynnego Janikowianina, pierwszego dowódcy Powstania Wielkopolskiego Generała Stanisława Taczaka[30].

Koleje
Information icon.svg Osobny artykuł: Janikowo (stacja kolejowa).

Znajduje się tu duży dworzec towarowy. Stacja intensywnie pracuje w odbiorze i nadaniu wagonów za sprawą dwóch bocznic do zakładów przemysłowych: cukrowni i kombinatu chemicznego. Mieści się tu oddział spółki Transoda. Zatrzymują się tu również pociągi pasażerskie, najczęsciej posiadające kategorię Regio. Kilkadziesiąt lat temu istniało połączenie kolejowe z Pakością, lecz zostało ono rozebrane.

W Janikowie znajduje się czynna towarowa kolej linowa Janikowo – Piechcin, która transportuje kamień z Piechcina do Zakładów Sodowych[31].

Istniała również kolej wąskotorowa należąca do tutejszej cukrowni.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Budynek Szkoły Podstawowej nr 3
  • Przedszkola
    • Przedszkole Miejskie nr 1 – ul. Słoneczna 31
    • Przedszkole Miejskie nr 2 – ul. Miła 11
  • Szkoły podstawowe
    • SP Janikowo nr 1 – ul. Szkolna 1, klasy IV–VI
    • SP Janikowo nr 3 – ul. Kozala 3, klasy I–III
  • Gimnazja
    • Gimnazjum Janikowo – ul. Główna 6 (dawniej SP nr 2)
  • Szkoły Ponadgimnazjalne
    • Zespół Szkół Prestige
    • Liceum Albert
  • Szkoła Wyższa
    • Uniwersytet Trzeciego Wieku Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy Filii w Janikowie – ul. Przemysłowa 6[32]

Historia szkolnictwa w Janikowie sięga przełomu XIX i XX wieku. Wtedy to wybudowano pierwszą szkołę naprzeciw obecnego dworca kolejowego. Na początku XX wieku janikowska szkoła przyłączyła się do strajku przeciw germanizacji i w obronie nauczania w języku polskim. Po wkroczeniu wojsk niemieckich we wrześniu 1939 roku zamordowano dyrektora i nauczycieli. W tym okresie powstała również szkoła w Janikowie-Ostrowie (zlikwidowana lata siedemdziesiąte XX wieku). W nowo wybudowanym po wojnie budynku obok starej szkoły rozpoczęły się zajęcia. Szkoła nosiła numer 1. Po otrzymaniu przez Janikowo praw miejskich wybudowano SP numer 2 przy ul. Głównej, a w latach 90. SP numer 3 przy ul. Kozala. Po reformie szkolnictwa przeprowadzonej przez Jerzego Buzka SP nr 2 przemianowano na gimnazjum. W SP nr 3 uczą się dzieci klas od I do III (kształcenie zintegrowane), a w SP nr 1 dzieci klas od IV do VI.[33]

Osoby związane z Janikowem[edytuj | edytuj kod]

Abdullah ibn Abd al-Aziz as-Saud – honorowy obywatel miasta
  • gen. Stanisław Taczak – pierwszy dowódca Powstania Wielkopolskiego. Z powodu represji władz komunistycznych przeprowadził się do Janikowa, gdzie do emerytury pracował w Cukrowni Janikowo.
  • kpt. Jerzy Pszenny – w latach 1960–1968 kapitan polskiego statku transatlantyckiego MS Batory. Najmłodszy polski dowódca tego typu jednostki.
  • Eugeniusz Kłopotek – dyrektor zakładu doświadczalnego w Kołudzie Wielkiej. Poseł na Sejm RP z ramienia PSL.
  • Henryk Czaman – artysta grafik, ilustrator i pedagog. W 1934 roku zamieszkał na terenie Ostrowa, obecnej dzielnicy Janikowa. Podczas hitlerowskiej okupacji pracował w janikowskiej cukrowni. Jego imię nosi Towarzystwo Przyjaciół Janikowa.
  • Marian Kaiser – reprezentant Polski na żużlu, drużynowy mistrz świata z 1961 i indywidualny mistrz polski z 1957 roku. Wychowanek Stali Gorzów.
  • Paweł Cyms – oficer Wojska Polskiego, jeden z dowódców powstania wielkopolskiego. Miał duży wkład w oswobodzenie ziemi kujawskiej. Jego wnuk, pan Rafał Cyms, który działa na rzecz pamięci o powstaniu wielkopolskim do dziś mieszka w Janikowie.
  • Zygmunt Wilkoński – założyciel Cukrowni "Janikowo" i Uzdrowiska Solanki Inowrocławskie.
  • ks. Andrzej Stawicki – wieloletni proboszcz parafii pw. NSPJ w Janikowie. Dzięki swoim wyrazistym poglądom był autorytetem dla mieszkańców miasta w czasach PRL-u. Jego imię od 2012 roku nosi jedno ze skrzyżowań w mieście.
  • Jan Wojciechowski - Od 1 XI 1913 roku kierownik szkoły w Janikowie. Należał do PPS. Pełnił wiele funkcji i był zrzeszony w wielu organizacjach m.in. ZNP, Związku Powstańców Wielkopolskich, ZHP, LOPP, Lidze Morskiej. Aresztowany przez Niemców w październiku 1939 roku. Osadzony w areszcie w Inowrocławiu. Zamordowany przez niemieckie Gestapo 1 XI 1939 roku.
  • Adolf Prez - nauczyciel w janikowskiej szkole. Należał do Związku Nauczycielstwa Polskiego. Zamordowany przez Niemców w nocy z 1 na 2 XI 1939 roku.
  • Kazimierz Wlekliński - Główny księgowy cukrowni "Janikowo" w latach międzywojennych. Zamordowany przez Niemców w inowrocławskim więzieniu 24 X 1939 roku.
  • Abdullah ibn Abd al-Aziz as-Saud – honorowy obywatel miasta; fundator operacji rozdzielenia sióstr syjamskich z Janikowa (Darii i Olgi Kołacz).

Sport[edytuj | edytuj kod]

Tadeusz Haręza jest wielokrotnym medalistą janikowskich zawodów[34]
Kluby sportowe

Na terenie miasta znajdują się następujące kluby sportowe:

  • Unia Janikowo – piłka nożna[35]
  • MKS „Basket” Janikowo – koszykówka (III liga)
  • KŻ „Kormoran” Janikowo – żeglarstwo[36]
  • LKS „Zefir” Janikowo – warcaby, tenis stołowy
  • Motosquad Janikowo - sporty motorowe

W mieście działa też kilka klubów zajmujących się różnymi rodzajami sztuk walki.

Obiekty sportowe

W mieście istnieje kryta pływalnia „Wodnik” oraz dwa boiska „Orlik 2012” i „Biały Orlik” (lodowisko), stadion miejski, a także hala widowiskowo-sportowa[37].

Imprezy sportowe
  • Do 2007 roku i po przerwie od 2012 roku są tu rozgrywane zawody motorowodne w klasie F-500 (wodna Formuła1)[34]
  • Coroczne regaty o błękitną wstęgę Jeziora Pakoskiego
  • Turniej piłkarski z okazji dnia chemika
  • Miejsko-gminny turniej Ludowych Zespołów Sportowych
  • Miejska Liga Piłki Halowej
  • Liga Orlika
  • Coroczny festyn sportowy "Unia Stawia na Rodzinę"[38]

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Kościoły[edytuj | edytuj kod]

Największy z janikowskich kościołów – pw. bł. bp. Michała Kozala

Rzymskokatolickie

Protestanckie

Świadkowie Jehowy

  • Wspólnota w Janikowie
Katolicyzm [39]

Katolicy to najbardziej liczna grupa wyznaniowa w mieście. Geneza budowy kościołów i tworzenia parafii na terenach wchodzących obecnie w granice administracyjne Janikowa sięga XV wieku. Wtedy to mieszkańcy terenów, które obecnie stanowią miasto musieli udawać się na msze do bardziej oddalonych kościołów np. do parafii w Kościelcu. Było to dużym problemem, gdyż Janikowo i kilka innych wsi jest położone na wyspie w rozwidleniu Noteci. W okresie podtopień tutejsi katolicy mieli trudności z dotarciem na nabożeństwo. Sprawą zainteresował się wojewoda inowrocławski, którym był Bogusław z Oporowa. Za zgodą biskupa włocławskiego (ówczesny podział administracyjny kościoła) ufundował on kościół pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela w Janikowie-Ostrowie. Parafię erygowano w 1444 roku. Początkowo znajdował się tu kościół drewniany, jednak popadł w ruinę. Wymusiło to budowę kościoła murowanego. Powstał on w 1460 roku. W późniejszych okresach był rozbudowywany. Kolejnym impulsem do budowy nowej świątyni było powstanie cukrowni w Janikowie w 1875 roku i napływ nowych mieszkańców.

Barokowy boczny ołtarz z XVIII wieku w Kościele pw. Jana Chrzciciela w Janikowie

Początkowo wybudowano kaplicę przy ul. Szkolnej, która zaspokajała potrzeby miejscowych katolików. Po II wojnie światowej w Janikowie powstał jeden z największych kombinatów chemicznych w Polsce. Ponowny napływ ludności wymusił w latach 70. XX wieku rozbudowę kaplicy przy ul. Szkolnej do rangi kościoła parafialnego pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa oraz erygowania następnej parafii (w 1987 roku) pod wezwaniem błogosławionego Michała Kozala biskupa i męczennika. W ten sposób ukształtował się podział miasta na trzy katolickie parafie działające do dzisiaj. Ponad to w Janikowie znajdują się relikwie św. Maksymiliana Marii Kolbego. Parafia leży w Archidiecezji gnieźnieńskiej. W Janikowie na stałe posługę pełni pięciu księży diecezjalnych.

Protestantyzm

Początki wspólnoty protestanckiej w Janikowie sięgają XIX wieku. Wiązało się to z budową linii kolejowej i cukrowni, a to przyczyniło się do przybycia w te strony wielu Niemców, którzy w większości byli protestantami. Wspólnota rozwijała się szybko również wśród Polaków co doprowadziło do budowy zboru, który poświęcono w 1912 roku. Życie religijne toczyło się tu do II wojny światowej. W okresie PRL-u protestanci i ich świątynie były kojarzone z Niemcami, a więc i okupantem co powodowało niechęć i wymusiło zamknięcie zboru. Dopiero na początku XX wieku ewangelicy ponownie rozpoczęli życie religijne w mieście. Odbudowano zbór, który przez 40 lat pełnił funkcje magazynu. Obecnie w Janikowie na stałe posługę pełni jeden pastor, a wspólnota w większości składa się z Polaków.

Inne

W mieście działają również Świadkowie Jehowy. Prowadzą charakterystyczną dla nich działalność ewangelizacyjną, odwiedzając mieszkańców miasta. Duży wpływa na religie w mieście ma to, że największy wzrost ludności Janikowo odnotowało w okresie komunizmu. W związku z tym, że w tamtym okresie władza starała się zlaicyzować społeczeństwo duży procent obywateli miasta stanowią ateiści.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Fasada Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury

W Janikowie działa Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury (ul. Przemysłowa)[40]. Co roku są organizowane imprezy masowe z okazji Dni Janikowa, Dnia Dziecka oraz Dnia Chemika. Janikowo jest jedynym miastem po Inowrocławiu, które kultywuje zwyczaj "kujawskiej kozy". Zgodnie ze zwyczajem, w ostatki, po okolicy chodzi kolorowy orszak zwany kozą – ma on pożegnać karnawał. Działają tu dwie publiczne biblioteki oraz Międzynarodowe Centrum Promocji Dialogu[41]. Działa kino Manhattan, chór i grupa teatralna.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Budynek Ośrodka Sportu i Rekreacji w Janikowie

W mieście istnieje kilka kwater i hotel Nad Jeziorem. W parafii pw. Jana Chrzciciela przy ul. Przyjeziernej znajduje się diecezjalny ośrodek oazowy Ruchu Światło-Życie. Główną atrakcją turystyczną miasta są rejsy statkiem wycieczkowym „Janek” po Jeziorze Pakoskim Północnym. Znajduje się tu wiele ścieżek rowerowych oraz terenów do aktywnego wypoczynku. W okresie wakacyjnym działa plaża miejska wraz ze strzeżonym kąpieliskiem, wypożyczalnia sprzętu wodnego oraz wyznaczony teren dla jazdy skuterów wodnych.

Media[edytuj | edytuj kod]

Prasa

Informacje dotyczące miasta są przekazywane przez lokalne gazety. W szczególności przez dostępne w całym województwie tytuły, takie jak: Gazeta Pomorska i Express Bydgoski[42].

Radio

W mieście działa kilka stacji internetowych. Cykliczne audycje i informacje m.in. o Janikowie przekazywane są przez Polskie Radio Pomorza i Kujaw[43].

Telewizja

Janikowo posiada własną kablową telewizję Jan-Sat, w której prezentowane są wydarzenia mające miejsce w mieście oraz gminie. Janikowo jest objęte zasięgiem TVP Bydgoszcz. Informacje docierają po przez regionalny program "Zbliżenia" do 2 000 000 mieszkańców Kujaw i Pomorza[44].

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Budynek Zakładowej Straży Pożarnej (obecny widok od strony Zakładów Sodowych)
Information icon.svg Osobny artykuł: Straż Pożarna w Janikowie.

Na terenie Janikowa znajdują się:

Rodzaj Służby Służba Jednostki Adres
Ratownicza Zakładowa Straż Pożarna Jednostka Operacyjno-Techniczna "Janikosoda" ul. Przemysłowa 30
Ratownicza Pogotowie Ratunkowe Stacja Pogotowia Ratunkowego ul. Główna 35d
Ratownicza Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Stacja Ratownictwa Wodnego WOPR w Janikowie ul. Główna 41
Porządkowa Policja Komenda Policji ul. Przemysłowa 6
Porządkowa Straż Ochrony Kolei Posterunek Straży Ochrony Kolei ul. 1 maja 7

Monitoring miejski obejmuje swoim zasięgiem 80% powierzchni miasta.

Współpraca międzynarodowa gimnazjum[edytuj | edytuj kod]

Gimnazjum w Janikowie

Współpraca międzynarodowa z innymi miastami za granicą jest prowadzona przez Gimnazjum w Janikowie w ramach programu LLP Comenius „Uczenie się przez całe życie”[45].

W latach 2011–2013 partnerami janikowskiego gimnazjum są szkoły w:

Przynależność administracyjna i władze miasta[edytuj | edytuj kod]

Historyczna przynależność polityczno–administracyjna Janikowa
Okres Państwo Zwierzchność Jednostka administracyjna
1818-1919 Królestwo Prus Królestwo Prus Prowincja poznańska, powiat inowrocławski
1919-1939 Polska Rzeczpospolita Polska województwo poznańskie, powiat inowrocławski
1939-1945 III Rzesza okupacja niemiecka/III Rzesza Kraj Warty, Rejencja inowrocławska
1939-1945 Flaga PPP.svg Polskie Państwo Podziemne Okręg Poznań AK, Samodzielny Obwód Mogilno AK
1945-1950 Polska Rzeczpospolita Polska województwo bydgoskie, powiat inowrocławski
1950-1952 województwo bydgoskie, powiat inowrocławski
1952-1975 Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo bydgoskie, powiat inowrocławski
1975-1989 województwo bydgoskie, rejon mogileński
1989-1998 Rzeczpospolita Polska
od 1999 województwo kujawsko-pomorskie, powiat inowrocławski, gmina Janikowo


W roku 1998 w czasie reformy administracyjnej doszło do sporu w jakim powiecie (mogileńskim czy inowrocławskim) ma się znajdować Janikowo. W tamtym czasie Urząd Skarbowy dla Janikowa oraz inne ważne instytucje miały swoją siedzibę w Mogilnie. Rada Miejska w Janikowie i burmistrz, specjalną uchwałą wyrazili chęć przystąpienia do powiatu mogileńskiego. Mimo to Janikowo, przy sprzeciwie władz samorządowych, włączono do powiatu inowrocławskiego.

Obecnym burmistrzem jest Andrzej Brzeziński, który pozostaje nieprzerwanie na stanowisku od 1990 roku. Zastępcą burmistrza jest Jacek Duma. Przewodniczącym Rady Miejskiej jest Roman Jaszcz.

W Janikowie działają lokalne struktury partii politycznych: Prawo i Sprawiedliwość (Komitet terenowy w Janikowie), Sojusz Lewicy Demokratycznej, Platforma Obywatelska, Polskie Stronnictwo Ludowe, Samoobrona RP[46].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/L_ludnosc_stan_struktura_30-06-2013.pdf
  2. http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/L_ludnosc_stan_struktura_30-06-2013.pdf
  3. http://www.sodapolskaciech.pl/PL/Spolka/Strony/ZakladProdukcyjnyJANIKOSODA.aspx
  4. http://www.janikowo.com.pl/asp/pl_start.asp?typ=14&sub=9&menu=55&strona=1
  5. http://www.janikowo.com.pl/asp/pl_start.asp?typ=14&sub=10&subsub=21&menu=53&strona=1
  6. "Historia parafii pw. św. Jana Chrzciciela w Janikowie-Ostrowie" ISBN 978-83-61708-56-8
  7. http://www.transoda.com.pl/o_nas.html
  8. http://www.pkp-cargo.pl/
  9. http://semaforek.kolej.org.pl/wiki/index.php/Janikowo
  10. 10,0 10,1 "Historia parafii pw. św. Jana Chrzciciela w Janikowie-Ostrowie" ISBN 978-83-61708-56-8
  11. "Historia parafii pw. św. Jana Chrzciciela w Janikowie-Ostrowie" ISBN 978-83-61708-56-8
  12. "Historia Cukrownictwa w Janikowie" – TPJ, Janikowo2010
  13. portalkujawski.pl
  14. express.bydgoski.pl
  15. woloszanski.com
  16. 16,0 16,1 Publikacja TPJ "Wspomnienia Anny Pawłowskiej" – pamiętnik nauczycielki z Janikowa
  17. "Historia Cukrownictwa w Janikowie" TPJ Janikowo 2010 ISBN 978-83-962167-0-3
  18. Ludzie zasłużeni dla kultury i społeczności Janikowa
  19. janikowo.com.pl
  20. ciech.com
  21. D. Szymańska: Urbanizacja na świecie, ISBN 978-83-01-15127-0, s. 108
  22. Osiedle utworzone 1 stycznia 1959 według Dz. U. z 1959 r. Nr 6, poz. 37
  23. grzegorz-petka.pl
  24. http://www.kech.bydgoszcz.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=17&Itemid=20
  25. http://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/1223/
  26. http://www.polomarket.pl/nasze_sklepy_id_5.html?w=2
  27. http://www.rossnet.pl/Drogerie/kujawsko-pomorskie,Janikowo,4
  28. http://www.piastowskibs.com.pl/
  29. janikowo.com.pl
  30. pomorska.pl
  31. stowarzyszeniebastion.com
  32. Uniwersytet Trzeciego Wieku (pol.). u3w.byd.pl. [dostęp 2012-07-02].
  33. "Historia szkolnictwa podstawowego w Janikowie" TPJ Janikowo 2010
  34. 34,0 34,1 Zawody Motorowodne w Janikowie – Serwis Informacyjny
  35. MLKS Unia Janikowo – serwis oficjalny. Aktualności, wyniki, mecze, tabele i statystyki
  36. Klub żeglarski "Kormoran" – 1957-2008
  37. Hala widowiskowo sportowa (pol.). janikowo.com.pl. [dostęp 2012-02-14].
  38. http://ksuniajanikowo.futbolowo.pl/
  39. "Historia parafii pw. św. Jana Chrzciciela w Janikowie-Ostrowie" ISBN 978-83-61708-56-8
  40. mgok.janikowo.com
  41. Międzynarodowe Centrum Promocji Dialogu
  42. http://www.pomorska.pl/apps/pbcs.dll/frontpage
  43. http://www.radiopik.pl/55,24,janikowo
  44. http://www.tvp.pl/bydgoszcz/informacja/zblizenia
  45. Gimnazjum w Janikowie, dział:projekty międzynarodowe
  46. http://www.pis.bydgoszcz.pl/entry/259

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]