Janko z Czarnkowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Janko z Czarnkowa
POL COA Nałęcz.svg
Nałęcz
Data urodzenia ok. 1320
Miejsce urodzenia Czarnków
Data śmierci 1386/1387
Miejsce śmierci Gniezno
Rodzice Bogumił − starosta czarnkowski
Administracja podkanclerz


Janko z Czarnkowa (łac. Jancone de Czarnekow) herbu Nałęcz (ur. około 1320 w Czarnkowie, zm. pomiędzy 26 grudnia 1386 a 24 kwietnia 1387[1] w Gnieźnie) – polski kronikarz, podkanclerzy koronny, archidiakon gnieźnieński.

Syn Bogumiła, starosty czarnkowskiego, komendanta straży broniącej ludność przed ciągłymi najazdami margrabiów brandenburskich. Prawdopodobnie pochodził z drobnego rycerstwa Wielkopolski lub klienteli monarszej. Studiował prawo, określano go jako iuris peritus. W roku 1352 rozpoczął karierę jako kanclerz biskupa szweryńskiego, Andrzeja z Wiślicy, w którego imieniu w roku 1355 posłował na dwór papieski do Awinionu. Osiągał kolejno godności kościelne począwszy od probostwa w Tarnowie, kanonii w Bützowie (Meklemburgia), później gnieźnieńskiej, włocławskiej, poznańskiej, krakowskiej a wreszcie w roku 1368 archidiakonat gnieźnieński. Uzyskał też liczne beneficja związane głównie z kapitułą gnieźnieńską i wrocławską.

Do Polski przybył w roku 1360, wiążąc się z kancelarią królewską Kazimierza Wielkiego, gdzie od 1366 do 1371 piastował stanowisko podkanclerzego. Dał się poznać jako człowiek energiczny i biegły dyplomata. Odegrał poważną rolę przy zakładaniu Akademii Krakowskiej, w tej sprawie posłował w 1363 do papieża Urbana V do Awinionu. Wkrótce stał się posiadaczem dobrze uposażonych prebend we wszystkich kapitułach katedralnych, a także dorabiając się sporego majątku, nabył gród Lubasz koło Czarnkowa.

Dobrze zapowiadającą się karierę zatrzymała śmierć Kazimierza Wielkiego. Janko popierał sukcesję Kaźka Słupskiego, przeciwko Ludwikowi Węgierskiemu. Był zajadłym wrogiem Andegawenów, wplątał się w spisek przeciw nim skierowany. Oskarżony o próbę wykradzenia z grobu Kazimierza Wielkiego insygniów funeralnych, został w roku 1371 skazany na banicję.

W roku 1375 powrócił do Polski na odzyskany archidiakonat gnieźnieński. W latach 1377-1386 pisał kronikę obejmującą okres 1370-1384, czasy, których był bezpośrednim świadkiem.

Imię Janka z Czarnkowa nosi Liceum Ogólnokształcące im. Janka z Czarnkowa w Czarnkowie.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Kronika, (pozbawiona początku i końca, obejmuje okres lat 1370-1384. Posiada cechy zarówno pamiętnika jak i antyandegaweńskiego pamfletu politycznego), powst. 1376-1384, wyd. F. W. Sommersberg Silesiacarum Rerum Scriptores, t. 2, Lipsk 1730; W. Mitzler de Kolof Historiarum Poloniae... collectio magna, t. 3, Warszawa 1776; J. Szlachtowski Monumenta Poloniae Historica, t. 2, 1872, (przekł. polski: J. Żerbiłło pt. Kronika Janka z Czarnkowa, Warszawa 1905), rękopisy (9 kopii) z XIV i XV wieku w bibliotekach w: Krakowie, Rzymie, Wrocławiu, Wilanowie i Królewcu

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikisource-logo.svg
Zobacz w Wikiźródłach teksty autorstwa Jana z Czarnkowa

Przypisy

  1. Piśmiennictwo Staropolskie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1964, s. 103.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 103-104