Janornis

Janornis
Yanornis martini
Zhou i Zhang, 2001
Rekonstrukcja wyglądu za życia
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Ornithurae
Rząd	Yanornithiformes
Rodzina	Songlingornithidae
Rodzaj	Janornis

Janornis (Yanornis martini syn. Archaeovolans) – wczesnokredowy ptak, blisko spokrewniony z przodkami dzisiejszych przedstawicieli tej gromady. Jak dotąd do rodzaju Yanornis zaliczono tylko jeden gatunek – Y. martini. Nazwa rodzajowa rodzajowa tego dinozaura pochodzi od chińskiej dynastii Yan i greckiego słowa ornis – ptak , a epitet gatunkowy honoruje Larry'ego D. Martina.

Od 2004 r. odkryto pięć jego okazów. Wszystkie one zostały odkryte w formacji Jiufotang przy Chaoyang w zachodniej części prowincji Liaoning w Chinach. Wiek tej formacji jest niepewny, ale wielu badaczy szacuje go na wczesny alb ok. 125-120 milionów lat. Był wielkości dużego gołębia i posiadał 10 zębów w szczęce górnej i 20 w dolnej (żuchwie). Potrafił dobrze latać o czym świadczy kość życzeń (furcula) wygięta w kształcie litery ,,U" oraz szybko biegać. Było to zwierzę rybożerne. Jego przystosowania do tej diety, upodabniające go do należącego do Enantiornithes longipteryksa wynikają z konwergencji. Natomiast jego zęby i kość życzeń przypominają te występujące u innego przedstawiciela tej grupy – rodzaju Aberratiodontus. Nieobecność kości przedczołowej i nie-diapsydowa czaszka świadczą o przynależności janornisa do Ornithurae – grupy do której należy też między innymi przodek dzisiejszych ptaków. Jego łopatka i kość krucza nadają skrzydłom podstawowy kształt i budowę, spotykaną u współczesnych ptaków i umożliwiają mocne wymachy skrzydeł w górę i w dół. Janornis był jak świadczą te cechy dobrym lotnikiem, zbliżonym pod tym względem do przedstawicieli Enantiornithes, w odróżnieniu od prymitywniejszych ptaków jak Confuciusornis czy Archaeopteryx, które mogły wymachiwać skrzydłami w ograniczony sposób. Mostek janornisa jest dłuższy niż szerszy i za życia podtrzymywał potężne mięśnie skrzydeł.

Taksonomia i systematyka

Górna część ciała "archeoraptora"- słynnego fałszerstwa paleontologicznego pochodziła od janornisa, tymczasem ogon od dromezaura mikroraptora, a stopy i kończyny tylne od nieznanego zwierzęcia. Wkrótce po wykazaniu, że "archeoraptor" jest fałszerstwem, na podstawie nowego okazu Zhang i Zhou opisali janornisa. Tymczasem Czerkas i Xu w 2002 wydali publikację Feathered Dinosaurs and the Origin of Flight, w której opisali górną cześć ciała "archeoraptora" jako Archaeovolans repatriatus. Ponieważ nazwa Yanornis jest starsza ma priorytet, a archeowolansa uważa się obecnie za jej młodszy synonim.

Przeprowadzone w 2006 badania wykazały, że Yanornis, Yixianornis i Songlingornis tworzą monofiletyczny klad. Został on opisany pod nazwą Songlingornithidae, gdyż pierwszym jego opisanym przedstawicielem był Songlingornis. Ową rodzinę zaliczano do rzędu Yanornithiformes, odrębnego od innych wczesnych ptaków jak Gansus. Jednak niektórzy uważają, że Yanornis i Songlingornis są synonimami, jednak nie jest to pogląd powszechnie akceptowany.

Bibliografia

1. Yanornis martini na TheropodDataBase
2. Clarke, Julia A.; Zhou, Zhonghe & Zhang, Fucheng (2006): Insight into the evolution of avian flight from a new clade of Early Cretaceous ornithurines from China and the morphology of Yixianornis grabaui. Journal of Anatomy 208 (3):287-308. doi:10.1111/j.1469-7580.2006.00534.x PDF fulltext Electronic Appendix
3. Gong, Enpu; Hou, Lianhai & Wang, Lixia (2004) Enantiornithine Bird with Diapsidian Skull and Its Dental Development in the Early Cretaceous in Liaoning, China. Acta Geologica Sinica 78(1): 1-7.
4. Senter, Phil (2006): Scapular orientation in theropods and basal birds, and the origin of flapping flight. Acta Palaeontologica Polonica 51(2): 305–313.
5. Zhou, Zhonghe & Zhang, Fucheng (2001): Two new ornithurine birds from the Early Cretaceous of western Liaoning, China. Chinese Science Bulletin 46 (15): 1258-1264.
6. Zhou, Zhonghe; Clarke, Julia A. & Zhang, Fucheng (2002): Archaeoraptor's better half. Nature 420:285. doi:10.1038/420285a (HTML abstract)
7. Zhou, Zhonghe; Clarke, Julia A.; Zhang, Fucheng & Wings, O. (2004): Gastroliths in Yanornis: an indication of the earliest radical diet-switching and gizzard plasticity in the lineage leading to living birds?. Naturwissenschaften 91:571-574.