Janusz Franciszek Radziwiłł

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Janusz Franciszek Radziwiłł
Janusz Franciszek Radziwiłł
Trąby
Trąby
Data urodzenia 3 września 1880
Miejsce urodzenia Berlin
Data śmierci 4 października 1967
Miejsce śmierci Warszawa
Rodzina Radziwiłł
Rodzice Ferdynand Radziwiłł
Pelagia Sapieżanka
Małżeństwo Anna Lubomirska
Dzieci Edmund Ferdynand Radziwiłł
Krystyna Maria Radziwiłł
Ludwik Ferdynand Radziwiłł[1]
Stanisław Albrecht Radziwiłł
Odznaczenia
Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji

Książę Janusz Franciszek Ksawery Józef Labre Bronisław Maria Radziwiłł herbu Trąby (ur. 3 września 1880 w Berlinie, zm. 4 października 1967 w Warszawie) – polski polityk konserwatywny, w latach 1935–1939 senator II Rzeczypospolitej, XIII ordynat na Ołyce, Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Kawalerów Maltańskich od 1926[2].

Brat Michała Radziwiłła Rudego, syn Ferdynanda Radziwiłła i Pelagii z Sapiehów. Właściciel licznych dóbr i budynków, m.in. ordynacji ołyckiej, pałacu w Nieborowie i majątku Szpanów na Wołyniu, które odziedziczył po Michale Radziwille, pałacu przy ul. Bielańskiej w Warszawie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Grób Janusza Radziwiłła na cmentarzu w Wilanowie

Uczeń Królewskiego Gimnazjum w Ostrowie, świadectwo dojrzałości otrzymał w Gimnazjum Carolineum w Osnabrück. Studiował prawo na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie oraz nauki przyrodniczo-ekonomiczne w Wyższej Szkole Leśnictwa w podberlińskim Eberswalde.

Podczas I wojny światowej znalazł się po rosyjskiej stronie frontu - w rodzinnym majątku na Wołyniu. Organizował pomoc dla uchodźców z Królestwa Polskiego. W 1918, jako zwolennik Rady Regencyjnej, wrócił do kraju i został członkiem powołanego przez nią rządu Jana Kantego Steczkowskiego. Sprawował funkcję dyrektora Departamentu Stanu. Odpowiadał za politykę zagraniczną, budował zalążki polskiej służby dyplomatycznej. W maju 1918 nieskutecznie negocjował z Niemcami w sprawie nierozbrajania dyslokowanego w twierdzy Bobrujsk I Korpusu Polskiego pod dowództwem gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego. Latem 1918 prowadził rozmowy dyplomatyczne na temat przyszłości Polski z cesarzem niemieckim Wilhelmem II (swoim kuzynem) i austriackim, Karolem I. Rozważano wówczas różne kandydatury (w razie restauracji monarchii) do korony polskiej. Nie zgodził się aby wysuwano jego kandydaturę, jako bliskiego kuzyna cesarza Wilhelma II, do korony Królestwa Litwy, w związku z tworzeniem po traktacie brzeskim państwa litewskiego, satelitarnego wobec Cesarstwa Niemieckiego.

Od lata 1920 ochotniczo służył, w randze podporucznika, w 8 Brygadzie Jazdy. Jeszcze w tym samym roku został zdemobilizowany. W 1922 stanął na czele polskiej delegacji na konferencję rozbrojeniową w Moskwie. W latach 1923–1926 przewodził Klubowi Społeczno-Politycznemu skupiającemu polityków z różnych frakcji, będących przeciwnikami endecji. W międzyczasie pełnił też funkcję baliwa (prezydenta) Polskiego Związku Kawalerów Maltańskich. Był też jednym z przywódców Stronnictwa Prawicy Narodowej.

Przewrót majowy otworzył mu drogę do przejęcia nieformalnego przywództwa wśród polskich konserwatystów. Był uczestnikiem spotkania w Nieświeżu, gdzie rozmawiali marszałek Józef Piłsudski i przedstawiciele ziemiaństwa. Poważany przez marszałka, w latach 1928–1935 był posłem na sejm (BBWR), a w latach 1935–1938 senatorem. Pracował w komisjach sejmowych, walczył o poprawność stosunków między państwem a Kościołem, krytykował wynaturzenia życia politycznego takie jak proces brzeski, obóz w Berezie Kartuskiej. Sprzeciwiał się zaostrzaniu cenzury. Nie zgadzał się z polityką Eugeniusza Kwiatkowskiego. W 1937 poparł Obóz Zjednoczenia Narodowego. W tym samym roku współtworzył Stronnictwo Zachowawcze. Prezes Towarzystwa Międzynarodowych i Krajowych Zawodów Konnych w Polsce.

20 września 1939 został, wraz z synem Edmundem, aresztowany przez NKWD. Osadzono go na Łubiance, gdzie był przesłuchiwany m.in. przez Ławrientija Berię. Zwolniono go po trzech miesiącach, po interwencji włoskiej rodziny królewskiej. Przełom lat 1939–1940 spędził w Warszawie. Za wiedzą Rządu RP na uchodźstwie wyjechał na początku 1940 do Berlina, aby interweniować w sprawie zmniejszenia skali represji hitlerowskich w Polsce. Przyjęty był przez Hermanna Göringa, jednak nawet osobista znajomość z marszałkiem Rzeszy (wspólnie polowali w Puszczy Rominckiej w latach międzywojennych) nie wpłynęła na zmianę polityki hitlerowskiej. Udzielał się w Stołecznym Komitecie Samopomocy Społecznej, współdziałał z Radą Główną Opiekuńczą i Delegaturą Rządu na Kraj (nie wstąpił w jej struktury dla większej skuteczności działania), interweniował w sprawie aresztowanych Polaków. Po wybuchu powstania warszawskiego aresztowany przez hitlerowców i uwięziony, wraz z żoną, w Moabicie. Niespodziewanie zwolniony już w październiku 1944, osiadł w Nieborowie.

21 styczniu 1945 ponownie został, wraz żoną i synem Edmundem, aresztowany przez NKWD. W 1947 zmarła w więzieniu w Krasnogorsku żona księcia, Anna. W październiku tego samego roku wraca do Warszawy, ale jeszcze przez trzy tygodnie od powrotu był przetrzymywany przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego[3]. Po uwolnieniu zamieszkał, wobec pozbawienia wszystkich dóbr, w skromnym mieszkaniu w Warszawie (najpierw na Saskiej Kępie, a później na Mokotowie). Wycofał się całkowicie z życia politycznego.

Pochowany został, najpierw, na cmentarzu przy kościele oo. Bernardynów w Warszawie, a w 1972 jego zwłoki przeniesiono do grobowca Radziwiłłów w Wilanowie. Co ciekawe władze komunistyczne wyprawiły mu oficjalny państwowy pogrzeb.

Pozostawił czworo dzieci. Jeden z jego synów, Stanisław Albrecht Radziwiłł, był mężem Caroline Lee Bouvier, a przez to szwagrem prezydenta Stanów Zjednoczonych Johna Fitzgeralda Kennedy'ego i Arystotelesa Onasisa.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Prapradziadkowie

Michał Hieronim Radziwiłł
(1744–1831)
∞ 1771
Helena Przezdziecka
(1753–1821)

August Ferdynand Hohenzollern
(1730–1813)
∞ 1755
Luiza Brandenburg-Schwedt
(1738–1820)

Jan Nepomucen von Clary und Aldringen
(1753-1826)
∞ 1775
Maria Leopoldyna de Ligne
(1757-1830)

Jan Rudolf Chotek von Chotkowa und Wognin
(1749-1824)
∞ 1772
Maria Sydonia von Clary und Aldringen
(1748-1824)

Franciszek Ksawery Sapieha
(ok. 1747-1808)
∞ 1768
Teresa Suffczyńska
(ok. 1744–1827)

Stanisław Szczęsny Potocki
(1753–1805)
∞ 1774
Józefina Amalia Mniszech
(1752–1798)

Józef Ignacy Tyszkiewicz
(1724–1815)
∞ przed 1761
Maria Anna Galimska

Benedykt Karp
(ur. ok. 1751)
∞ przed 1777
Marcelina Puzyna
(ur. ok. 1753)

Pradziadkowie

Antoni Henryk Radziwiłł
(1775–1832)
∞ 1796
Fryderyka Dorota Ludwika von Hohenzollern
(1770–1836)

Karol Józef von Clary und Aldringen
(1777–1831)
∞ 1802
Alojzja Chotek von Chotkowa und Wognin
(1777–1864)

Paweł Sapieha
(1781–1855)
∞ 1806
Pelagia Róża Potocka
(1775–1846)

Michał Tyszkiewicz
(1761–1839 albo 1842)

Joanna Karp
(1777–1816)

Dziadkowie

Bogusław Fryderyk Radziwiłł (1809–1873)
∞ 1832
Leontyna Gabriela von Clary und Aldringen (1811–1890)

Leon Sapieha (1811–1884)
∞ 1841
Joanna Tyszkiewicz (1816–1873)

Rodzice

Ferdynand Radziwiłł (1834–1926)
∞ 1864
Pelagia Sapieha (1844–1929)

Janusz Franciszek Radziwiłł (1880–1967)

Patrylinealna linia pokrewieństwa[edytuj | edytuj kod]

Janusz Franciszek Radziwiłł był w 15. pokoleniu potomkiem Syrpucia, legendarnego założyciela rodu Radziwiłłów. Radziwiłł był też m.in. potomkiem wielkiego księcia litewskiego Giedymina, poprzez pokrewieństwo z szeregiem rodów książęcych wywodzących się od jego synów, w tym Czartoryskich i Wiśniowieckich. Poprzez swojego dziadka, Bogusława Fryderyka, był także potomkiem niemieckiego rodu Hohenzollernów, w tym króla Prus Fryderyka Wilhelma I. Poprzez Hohenzollernów, także innych europejskich rodów królewskich, Welfów (w tym króla brytyjskiego Jerzego I, co daje jego potomkom prawo do sukcesji tronu brytyjskiego), Wettynów czy Habsburgów.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Wspomnienia, Warszawa 2001

Przypisy

  1. http://metryki.genealodzy.pl/metryka.php?ar=11&zs=0311d&sy=1911&kt=1&plik=35-37.jpg, Nieborów, akt urodzenia nr. 35/1911
  2. Paweł Czerwiński, Zakon Maltański i stosunki jego z Polską na przestrzeni dziejów, s. 171
  3. Anna Herbich Dziewczyny z Powstania, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 162-169.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jarosław Biernaczyk, Janusz Franciszek Radziwiłł, w: Alma Mater Ostroviensis – Księga Pamięci – Non Omnis Moriar, tom X, Ostrów Wielkopolski 2003
  • Jarosław Durka, Janusz Radziwiłł 1880-1967. Biografia polityczna, Warszawa 2011, Oficyna Wydawnicza RYTM ISBN 978-83-7399-465-2