Janusz Zajdel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Janusz A. Zajdel
Janusz A Zajdel.jpg
Imiona i nazwisko Janusz Andrzej Zajdel
Data i miejsce urodzenia 15 sierpnia 1938
Warszawa
Data i miejsce śmierci 19 lipca 1985
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Styl fantastyka socjologiczna
Ważne dzieła Limes inferior
Paradyzja
Wyjście z cienia
Cała prawda o planecie Ksi
Wikicytaty Janusz A. Zajdel w Wikicytatach

Janusz Andrzej Zajdel (ur. 15 sierpnia 1938 w Warszawie, zm. 19 lipca 1985 w Warszawie) – polski pisarz, autor fantastyki naukowej, prekursor nurtu fantastyki socjologicznej w Polsce.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ukończył fizykę na Uniwersytecie Warszawskim i przez wiele lat pracował w Centralnym Laboratorium Ochrony Radiologicznej, gdzie na początku lat 80. był współzałożycielem komisji zakładowej NSZZ „Solidarność”. Był aktywnym członkiem ZAiKSu stanowczo sprzeciwiając się łamaniu praw autorskich[1].

Specjalista w zakresie fizyki jądrowej. Autor artykułów, broszur, skryptów i książek popularnonaukowych.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Jako autor fantastyki debiutował na łamach czasopisma „Młody Technik” opowiadaniem Tau Wieloryba w 1961 roku[2]. Opublikował 83 opowiadania w różnych czasopismach. Jego początkowe utwory były wierne klasycznej konwencji science-fiction. Opisywał w nich kontakty z obcymi cywilizacjami, loty kosmiczne, dziwne wynalazki. Głównym jego osiągnięciem była jednak seria powieści socjologiczno-politycznych, z których pierwszą był wydany w roku 1980 Cylinder van Troffa. Zajdel przedstawiał w nich i badał społeczeństwa totalitarne, ograniczone, kontrolowane.

Faktycznie twórczość powieściowa Zajdla to utwory o charakterze dystopii, dowodzące niemożliwości stworzenia społeczności doskonałej przez narzucone odgórnie reguły. Bez trudu można doszukać się też odnośników do współczesnej mu rzeczywistości, co pozwala nawet uznać je za powieści polityczne w fantastycznym kamuflażu[3]. Najpopularniejsza chyba z jego powieści – Limes inferior ukazuje Ziemię, której narzucono "jedyny słuszny" system i która jest pod stałym nadzorem "Wielkiego Brata". W sposób jednoznaczny odwoływał się do antyutopii, np. Orwella – jeden z bohaterów Paradyzji nosi nazwisko Nikor Orley Huxwell (anagram: Orwell + Huxley, klasycy antyutopii).

Działalność Zajdla stanowiła inspirację dla wielu fantastów młodszych generacji i zrodziła cały nurt fantastyki socjologicznej w Polsce (np. Maciej Parowski, Marek Oramus, Andrzej Krzepkowski). Jego utwory przekładane były na białoruski, bułgarski, czeski, esperanto, fiński, niemiecki, rosyjski, angielski, słoweński i węgierski. Był działaczem międzynarodowego fandomu science fiction i członkiem World SF.

Zajdel zmarł w trakcie prac nad swoją kolejną powieścią, Drugie spojrzenie na planetę Ksi, która miała być kontynuacją Całej prawdy o planecie Ksi.

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

W roku 1973 otrzymał odznakę Magnum Trophaeum za wieloletnią współpracę z „Młodym Technikiem”. W roku 1980 został laureatem nagrody Ministra Kultury i Sztuki za powieść Cylinder van Troffa. W roku 1984 otrzymał Złotą Sepulkę za Wyjście z cienia.

Zajdel zmarł w roku 1985 na raka płuc i pośmiertnie otrzymał Nagrodę Fandomu Polskiego za powieść Paradyzja. Nagroda ta od 1986 roku nazwana została jego imieniem. Wręcza ją tradycyjnie Jadwiga Zajdel, żona pisarza.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zbiory opowiadań[edytuj | edytuj kod]

Wydane pośmiertnie[edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Wydane pośmiertnie[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • Izotopy promieniotwórcze (IW CRZZ, 1973)
  • Wybrane zagadnienia z fizyki jądrowej (współaut. Bożena Gostkowska, Ośrodek Informacji o Energii Jądrowej, 1975)
  • Promieniowanie jonizujące (PAN, NOT, 1976)
  • Ogólne zasady ochrony przed promieniowaniem jonizującym (współaut. Tadeusz Majle, PZWL, 1976)
  • Bezpieczeństwo i higiena pracy przy użytkowaniu promieniowania jonizującego (Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Mechaników Polskich, 1975)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Lech Jęczmyk: Cylinder van Troffa - Posłowie. Warszawa: superNOWA, 2008, s. 235-240. ISBN 978-83-7578-003-1.
  2. oprac. Jadwiga Zajdel: Bibliografia twórczości Janusza A. Zajdla (z przekładami). W: Janusz Zajdel: List pożegnalny. Warszawa: Wydawnictwo Alfa, 1989, s. 195. ISBN 83-7001-189-6.
  3. Rzeczpospolita Marek Oramus "Nowe mapy piekła"