Janusz Zawodny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Janusz Zawodny
Miś
porucznik porucznik
Data i miejsce urodzenia 11 grudnia 1921
Warszawa
Polska Polska
Data i miejsce śmierci 8 kwietnia 2012
Brush Prairie
Stany Zjednoczone Stany Zjednoczone
Przebieg służby
Lata służby 1939-1948
Siły zbrojne Wojsko Polskie II RP (Obrona Narodowa)
Związek Walki Zbrojnej-Armia Krajowa
Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Jednostki 36 Pułk Piechoty Legii Akademickiej
Okręg Warszawa AK
12 Pułk Ułanów Podolskich
Stanowiska dowódca plutonu
Główne wojny i bitwy II wojna światowa (kampania wrześniowa, powstanie warszawskie)
Późniejsza praca politolog, wykładowca, pisarz, badacz historii
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi RP Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1940) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami Odznaka za Rany i Kontuzje dwukrotnie Medal Wojska (czterokrotnie) Medal Komisji Edukacji Narodowej
Janusz Zawodny
Data i miejsce urodzenia 11 grudnia 1921
Warszawa
Polska Polska
Data i miejsce śmierci 8 kwietnia 2012
Brush Prairie
Stany Zjednoczone Stany Zjednoczone
Miejsce spoczynku Cmentarz Wojskowy na Powązkach
Zawód politolog
Narodowość  Polska
Tytuł doktor
Alma Mater University of Iowa
Uczelnia Stanford University
Stanowisko wykładowca, kierownik katedry, dziekan
Pracodawca Princeton University, Stanford University, San Francisco State College, University of Pennsylvania i inne
Małżeństwo LaRae, z d. Koppit
Dzieci Roman Zawodny
Grób Janusza Kazimierza Zawodnego na Wojskowych Powązkach

Janusz Kazimierz Zawodny, ps. Miś (ur. 11 grudnia 1921 w Warszawie, zm. 8 kwietnia 2012 w Brush Prairie) – polski politolog i historyk, doktor nauk politycznych, profesor uniwersytecki. Oficer Wojska Polskiego, uczestnik walk podczas II wojny światowej. Badacz zbrodni katyńskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się jako syn Kazimierza i Wandy, z domu Pukk. Dzieciństwo i młodość spędził w rodzinnej Warszawie. Należał do Związku Strzeleckiego. Po wybuchu II wojny światowej ochotniczo zgłosił się do Wojska Polskiego. Został wcielony do 1 kompanii III batalionu Obrony Narodowej przy 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej i uczestniczył w kampanii wrześniowej. Po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939, wraz z żołnierzami we Włodzimierzu Wołyńskim dostał się do sowieckiej niewoli, po czym uciekł z miasta przed nadejściem NKWD. Dotarł do Warszawy i już w trakcie nastałej okupacji niemieckiej przystąpił do Związku Walki Zbrojnej przybierając pseudonim „Miś”. Następnie działał w Armii Krajowej.

Od sierpnia 1944 walczył w powstaniu warszawskim. W stopniu podporucznika[1] był dowódcą jednego z plutonów baonu AK "Łukasiński", a później zastępował dowódcę kompanii "Koszta" w zgrupowaniu "Sosna" na Starym Mieście. W walkach został dwukrotnie raniony. Po powstaniu trafił do obozu jenieckiego w Murnau pod zmienionym nazwiskiem "Turczyk", jako że od kwietnia 1944 był poszukiwany przez gestapo.

Po zakończeniu wojny i odzyskaniu wolności wstąpił do 12 Pułku Ułanów Podolskich w ramach 2 Korpusu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. W latach 1945–1948 pełnił funkcję dowódcy plutonu ciężkich samochodów pancernych. W Wielkiej Brytanii ukończył roczny kurs London School of Foreign Trade, po czym został zdemobilizowany w stopniu porucznika.

W 1948 wyjechał na emigrację do Stanów Zjednoczonych. Prowadził studia na Wydziale Nauk Politycznych na University of Iowa, jednocześnie pracując fizycznie na farmach. Po uzyskaniu tytułu magistra kontynuował studia na na Uniwersytecie Stanforda w Kalifornii. Otrzymał wówczas stypendium doktoranckie przyznane przez Fundację Forda. W 1955 uzyskał tytuł doktora za pracę pt. Grievance Procedures in Soviet Factories oraz otrzymał obywatelstwo amerykańskie. W latach 1955–1958 wykładał politologię na Princeton University, od 1958 jako asystent profesora (docent) prowadził wykłady na Wydziale Nauk Politycznych Uniwersytetu Stanforda i w San Francisco State College. W kolejnych latach kilkakrotnie otrzymywał stypendium. Od 1965 do 1975 wykładał jako profesor stosunki międzynarodowe na University of Pennsylvania w Filadelfii. Od 1975 do 1982 był kierownikiem katedry stosunków międzynarodowych w Claremont Graduate School i Pomona College (w tym drugim także jako dziekan). Ponadto był także wykładowcą na University of Oxford. W 1982 przeszedł na emeturę.

W latach 1979–1984, podczas prezydentury Jimmy'ego Cartera i Ronalda Reagana, pełnił funkcję konsultanta Rady Bezpieczeństwa Narodowego. Był członkiem Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Został członkiem Klubu Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari w Polsce (nr legitymacji 226).

Po wojnie był badaczem i kronikarzem zbrodni katyńskiej oraz powstania warszawskiego. Już podczas studiów w Iowa napisał pracę seminaryjną pt. O odpowiedzialności za zbrodnię katyńską. Jego wydana w 1962 książka Death in the Forest. The Story of the Katyn Forest Massacre (Śmierć w lesie. Historia mordu katyńskiego; wydanie polskie: Katyń, 1989), poświęcona zbrodni katyńskiej, była wielokrotnie wznawiana i wydawana w wielu krajach (Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja, Włochy, Norwegia, Polska)[2].

17 maja 2000 Janusz Zawodny uroczyście przekazał do Archiwum Akt Nowych zgromadzone przez siebie dokumenty i akta zbierane od 1942, których zbiór został nazwany „Akta Janusza Kazimierza Zawodnego”.

Zmarł 8 kwietnia 2012 w miejscowości Brush Prairie w hrabstwie Clark w stanie Waszyngton w Stanach Zjednoczonych[3]. W przeddzień 68 rocznicy wybuchu powstania warszawskiego, 31 lipca 2012 odbyła się msza św. pogrzebowa w katedrze polowej Wojska Polskiego w Warszawie[4], po czym prochy Janusza Zawodnego zostały pochowane na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[5][6][7].

Jego żoną była LaRae, z domu Koppit. Miał syna Romana Zawodnego[8].

Ordery, odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Polskie odznaczenia i ordery wojskowe oraz państwowe
Odznaczenia amerykańskie
Odznaki, wyróżnienia i nagrody

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Death in the Forest. The Story of the Katyn Forest Massacre (1962) [wydanie polskie: Katyń, 1989]
  • Guide to the Study of International Relations (1966)
  • Nothing but Honour. The Story of Warsaw Uprising, 1944 (1978)
  • Pamiętniki znalezione w Katyniu (1990)
  • Uczestnicy i świadkowie Powstania Warszawskiego. Wywiady (1994)
  • Powstanie Warszawskie w walce i dyplomacji (1994)
  • Motyl na śniegu (2004)

Przypisy

  1. Relacje i wspomnienia uczestników Powstania Warszawskiego – część 2. Relacja ppor. Janusza Zawodnego, ps. „Miś". armiakrajowa.home.pl. [dostęp 13 lipca 2014].
  2. Różne wydania książki "Death in the Forest" w katalogu Biblioteki Narodowej bn.org.pl [dostęp 2011-09-10]
  3. Janusz Kazimierz Zawodny (ang.). findagrave.com. [dostęp 13 lipca 2014].
  4. Msza Św. pogrzebowa płk prof. Janusza K. Zawodnego (1921-2012). - 31 lipca 2012 r.. katedrapolowa.pl. [dostęp 13 lipca 2014].
  5. Pogrzeb prof. Janusza Kazimierza Zawodnego – Warszawa, 31 lipca 2012. ipn.gov.pl. [dostęp 13 lipca 2014].
  6. Pogrzeb Prof. Janusza Zawodnego. udskior.gov.pl. [dostęp 13 lipca 2014].
  7. Monika Rogozińska: Obrońca prawdy o polskiej historii. Janusz Kazimierz Zawodny. rp.pl, 31 lipca 2012. [dostęp 31 lipca 2012].
  8. Janusz Kazimierz Zawodny. Obituary (ang.). obits.oregonlive.com. [dostęp 13 lipca 2014].
  9. M.P. z 1994 r. Nr , poz. 206
  10. Kustosze Pamięci Narodowej. dziennikpolski24.pl, 6 czerwca 2003. [dostęp 13 lipca 2014].
  11. Pierwsze nadanie Medalu Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej 8 kwietnia 2008 r., [w:] Zeszyty Katyńskie (nr 24), Warszawa 2008, str. 253–255

Źródła[edytuj | edytuj kod]