Japonizm w sztuce Zachodu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Japońszczyzna)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Japoński mostek w Giverny
Japoński mostek w Giverny
Autor Claude Monet
Rok wykonania 1900
Technika wykonania olej na płótnie
Rozmiar 89,9 cm × 101 cm
Muzeum Art Institute of Chicago

Japonizm w sztuce Zachodu lub w skrócie japonizm[1] (fr. japonisme; ang. japonism; ja. ジャポニスム japonisumu) – termin oznaczający wpływ sztuki i kultury japońskiej na sztukę Zachodu w drugiej połowie XIX wieku.

Znaczenie słowa „japonizm”[edytuj | edytuj kod]

Słowo japonisme lub japonism – w znaczeniu wpływu sztuki japońskiej na sztukę Zachodu – zostało użyte po raz pierwszy w 1872 r. przez dwóch francuskich krytyków sztuki: Jules'a Claretie (1840–1913) w jego książce L’Art francais en 1872[2] oraz (także jako japanism) przez Philippe'a Burty[3] (1830–1890) w Japonisme III. La Renaissance littéraire et artistique.

Zbliżone znaczenie ma, pochodzące również z francuskiego, słowo japonaiserie (ja. ジャポネズリー japonezurī), które pojawiło się wcześniej i oznaczało ogólne zainteresowanie Japonią i wyrobami z tego kraju[4]. Zostało ono utworzone na wzór słowa chinoiserie znanego w Europie od XVII wieku[5].

Początki „japonizmu” w Europie[edytuj | edytuj kod]

W wyniku restrykcyjnej polityki samoizolacji (sakoku), prowadzonej przez władający Japonią ród Tokugawa, przed 1854 rokiem handel zagraniczny i wszelkie kontakty z Europą były dozwolone wyłącznie poprzez holenderską faktorię na małej wysepce Dejima w zatoce Nagasaki. Do Europy napływały głównie wyroby artystyczne i rzemieślnicze: z porcelany, laki, wachlarze i drzeworyty.

Wymuszony przez Stany Zjednoczone traktat z Kanagawy (a następnie kolejne kraje) zakończył ten ponad dwustuletni okres zamknięcia i rozpoczęła się wymiana towarów z Zachodem. Japonia uzyskała w ten sposób m.in. możliwość szerokiego zaprezentowania swojej sztuki i rzemiosła na międzynarodowych wystawach w różnych krajach. Oryginalność dzieł japońskich mistrzów wzbudziła ogromne zainteresowanie i wywarła wpływ na sztukę Zachodu. Do pierwszych wielbicieli i promotorów zalicza się Siegfrieda Binga, który otworzył w Paryżu sklep z przedmiotami japońskimi i zaczął wydawać periodyk o nazwie "Le Japon artistique" oraz malarzy: Vincenta van Gogha (1853-90) i Henri de Toulouse-Lautreca (1864-1901)[6].

Obrazy przemijającego świata (ukiyo-e)[edytuj | edytuj kod]

Ogromny wpływ na sztukę europejską, a zwłaszcza na malarstwo miały japońskie drzeworyty ukiyo-e z XVIII i XIX wieku, które obrazowały życie Japonii, ale także pokazały inny punkt widzenia na konstruowanie obrazu i techniki malarskie. Artyści, jak: Édouard Manet, Edgar Degas, Claude Monet, Vincent van Gogh rozpoczęli ich kolekcjonowanie. Vincent i jego młodszy brat Theo zgromadzili pokaźną kolekcję tego typu dzieł sztuki, obecnie eksponowaną w Muzeum Vincenta van Gogha w Amsterdamie[7].

W liście do Theo z 5 czerwca 1888 r. Vincent zauważył:

„Co do pobytu na południu, nawet jeżeli tu jest drożej – spójrz, tu się kocha japońskie malarstwo, tu się doświadcza jego wpływu – to łączy wszystkich impresjonistów – i to bez jeżdżenia do Japonii, innymi słowy, ekwiwalent Japonii jest tu, na południu. Tak więc myślę, że przyszłość nowej sztuki leży przede wszystkim na południu.”[8]

Miesiąc później napisał:

„Sztuka japońska upada w swojej ojczyźnie, a ożywa na nowo wśród impresjonistów francuskich.”[9]

Japonizm w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Anna Bilińska - Kobieta z japońską parasolką (1885)
Olga Boznańska - Japonka (1889)

Wpływ japońskiej sztuki jest widoczny w twórczości wielu polskich malarzy[10] XIX i XX w. Mieli oni kontakty z twórcami i szkołami europejskimi m.in. w Paryżu i Monachium. Należeli do nich m.in.: Leon Wyczółkowski[11], Olga Boznańska, Józef Pankiewicz, Julian Fałat, Anna Bilińska-Bohdanowiczowa[12], Stanisław Wyspiański[13].

Polski kolekcjoner[edytuj | edytuj kod]

Pod wielkim wpływem japonizmu był polski ziemianin, krytyk i kolekcjoner sztuki, Feliks "Manggha" Jasieński. Z kolei jego pasja rozszerzyła się na jego przyjaciół malarzy i skłoniła ich do zainteresowania się „egzotycznym” malarstwem i odmiennym widzeniem świata przez Japończyków.

W 1920 r. Jasieński podarował swoje zbiory Muzeum Narodowemu w Krakowie. Przekazał ok. 15 tys. eksponatów, w tym ok. 6,5 tys. o tematyce japońskiej.

Pod koniec lat 80. XX wieku, reżyser filmowy, Andrzej Wajda, przeznaczył swoją nagrodę od miasta Kioto na wybudowanie Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej "Manggha" w Krakowie. Umieszczono w nim zbiory Jasieńskiego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Japonizm (pol.). Słownik Języka Polskiego. [dostęp 2015-02-13].
  2. Japonisme (ang.). Van Gogh Gallery, 2013. [dostęp 2015-02-15].
  3. Japonisme: European Artists and the Allure of Japan. Herbert F. Johnson Museum of Art, Cornell University, 2015. [dostęp 2015-02-15].
  4. カタカナ新語辞典. Tokyo: Gakken, 2003, s. 265.
  5. Chinoiserie (ang.). Free Dictionary by Farlex. [dostęp 2015-02-15].
  6. Japonisme (ang.). The British Museum. [dostęp 2015-02-12].
  7. Van Gogh Museum: Japanese prints. Catalogue of the Van Gogh Museum’s collection (ang.). [dostęp 2011-03-26].
  8. Van Gogh Museum, Amsterdam: To Theo van Gogh. Arles, on or about Tuesday, 5 June 1888. (fr.). [dostęp 2011-03-26].  Cytat: Pour ce qui est de rester dans le midi, meme si c’est plus cher – Voyons, on aime la peinture Japonaise, on en a subi l’influence – tous les impressionistes ont ca en commun – et on n’irait pas au Japon c. à d. ce qui est l’equivalent du Japon, le midi.– Je crois donc qu’encore après tout l’avenir de l’art nouveau est dans le midi.
  9. Van Gogh Museum, Amsterdam: To Theo van Gogh. Arles, Sunday, 15 July 1888. (fr.). [dostęp 2011-03-26].  Cytat: "L’art japonais en decadence dans sa patrie reprend racine dans les artistes Francais impressionistes."
  10. O Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha (pol.). Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie. [dostęp 2015-02-13].
  11. Wyczół w Japonii (pol.). Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie. [dostęp 2015-02-13].
  12. Anna Bilińska - Kobieta (pol.). Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie. [dostęp 2015-02-13].
  13. Anna Król: „Japońskie” krajobrazy Stanisława Wyspiańskiego (pol.). Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, 2007. [dostęp 2015-02-15]. s. 185-193.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]