Jar of Flies

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jar of Flies
Minialbum grupy Alice in Chains
Wydany 25 stycznia 1994
Nagrywany 7–14 września 1993 w London Bridge Studio, Seattle[1][2]
Gatunek rock akustyczny, blues rock, rock alternatywny
Długość 30:49
Wytwórnia Columbia
Producent Alice in Chains
Album po albumie
Single z albumu Jar of Flies
  1. No Excuses
    Wydany: 1994
  2. I Stay Away
    Wydany: 2 listopada 1994
  3. Don't Follow
    Wydany: 1994

Jar of Flies – trzeci minialbum amerykańskiej grupy muzycznej Alice in Chains, wydany 25 stycznia 1994. Wydawnictwo ukazało się nakładem wytwórni fonograficznej Columbia[1]. Jar of Flies uchodzi powszechnie za kontynuację akustycznego i melancholijnego brzmienia, zapoczątkowanego na minialbumie Sap z 1992, choć zawiera więcej partii gitar elektrycznych[3]. Wydawnictwo wypełniło łącznie siedem kompozycji, utrzymanych w stylistyce rocka alternatywnego i akustycznego oraz elementów blues rocka. Głównym autorem tekstów jest wokalista grupy Layne Staley, który napisał 4 z 7 kompozycji. Warstwa liryczna stworzona przez wokalistę, ma charakter dekadencki, melancholijny, mroczny, ponury, przygnębiający. Porusza takie wątki jak depresja, samobójstwo, samotność, smutek, śmierć, zdrada. Teksty Jerry’ego Cantrella w większej mierze odnoszą się do relacji interpersonalnych. Jar of Flies jest pierwszym wydawnictwem, na którym wystąpił nowy basista zespołu Mike Inez, który zastąpił na tym stanowisku Mike’a Starra w styczniu 1993. Materiał zawarty na wydawnictwie, został nagrany w przeciągu tygodnia w London Bridge Studio w Seattle[1][2]. Procesem produkcji zajął się sam zespół.

W momencie wydania, minialbum zadebiutował na szczycie amerykańskiego zestawienia Billboard 200[4], przechodząc tym samym do historii, jako pierwszy album wydany w formacie EP, który tego dokonał[5][6]. W roku 1995 minialbum uplasował się na 3. pozycji zestawienia „album roku” według brytyjskiego magazynu Raw[7]. W listopadzie 2011 Jar of Flies zajął 4. pozycję w zestawieniu „10 najlepszych gitarowych albumów 1994 roku” według amerykańskiego magazynu Guitar World[8].

Kontekst, nagrywanie[edytuj | edytuj kod]

24 kwietnia 1993 zespół zakończył amerykański etap trasy koncertowej Down in Your Hole Tour, promującej album Dirt[9]. Następnie od czerwca do sierpnia grupa występowała podczas amerykańskiej edycji festiwalu Lollapalooza[9]. W sierpniu muzycy powrócili do Seattle. Okazało się, że zostali oni eksmitowani ze swoich mieszkań za niepłacenie rachunków[6]. Grupa postanowiła przenieść się do studia London Bridge. Mając dużo wolnego czasu, kwartet rozpoczął komponowanie utworów. W jednym z wywiadów, Cantrell tak wspomniał zaistniałą sytuację:

Quote-alpha.png
Powiedzieliśmy wytwórni, że mamy setki kawałków. A potem weszliśmy do studia, popatrzyliśmy na siebie...Masz jakieś pomysły? Nie. Ty masz jakieś? Cóż, po prostu to zróbmy[6].

W przeciągu tygodnia, zespół zarejestrował w sumie siedem utworów, w tym jeden instrumentalny, który gitarzysta Jerry Cantrell skomponował w wieku 18 lat[10]. Nagrany materiał pierwotnie nie był przeznaczony do wydania, jednak przedstawicielom wytwórni nagrane utwory spodobały się i ostatecznie zdecydowano o wydaniu materiału w formie minialbumu[11]. Wokalista Layne Staley stwierdził, że zespół nic nie planował wydawać. Jedynym zamierzeniem było wejście do studia z gitarami akustycznymi i zobaczenie co się stanie. Muzyk stwierdził, że było to jedynie doświadczenie, gdzie czterech ludzi gra wspólnie muzykę[12]. Procesem produkcji płyty zajął się sam zespół. Był to pierwszy minialbum nagrany z nowym basistą – miejsce Mike’a Starra zajął Mike Inez, który współpracował wcześniej między innymi z Ozzy’m Osbourne’m[6][13]. Gitarzysta Jerry Cantrell w jednym z wywiadów stwierdził, że był to pierwszy raz, kiedy współpracował z Inezem oraz, że minialbum okazał się wielką próbką możliwości jaką dysponuje basista. Ponadto muzyk stwierdził, że Inez gra „najprzykrzejszy, najciemniejszy rodzaj, ale ma najsłodsze serce na świecie”[11]. 17 września, trzy dni po zakończeniu nagrań, zespół wyruszył w kolejny etap trasy Down in Your Hole Tour[9].

Informacje o albumie[edytuj | edytuj kod]

Jar of Flies ze względu na przewagę instrumentów akustycznych, bardzo często bywa porównywany do minialbumu Sap z 1992. Płyta dobrze pokazuje szeroki zakres możliwości zespołu i oferuje szereg akustycznych utworów, począwszy od ciemnych depresyjnych jak np. „Nutshell”, gdzie Staley w swym tekście porusza takie wątki jak depresja, samotność oraz śmierć, do bardziej optymistycznego, napisanego przez Cantrella „No Excuses”. Zespół sięgnął również po nowe instrumenty aby wzbogacić swoje brzmienie. I tak oto na albumie można usłyszeć harmonijkę połączoną z nieco soulowym stylem śpiewania. Jednak popis gry Cantrella na gitarze elektrycznej wciąż odgrywa znaczącą rolę z akustycznymi wstawkami. Ponadto w utworze „I Stay Away” zostały użyte takie instrumenty jak altówka czy wiolonczela. Kompozycja „Don't Follow”, gdzie występuje połączenie brzmienia gitar z harmonijką ustną, jest wyraźnie inspirowana blues rockiem. Na tej płycie znajduje się także jedyny w dorobku grupy utwór instrumentalny – „Whale & Wasp” oraz inspirowany muzyką jazzową „Swing on This”, zamykający album[11].

Nazwa albumu oraz pomysł okładki, wzięły się z doświadczenia szkolnego wykonywanego na lekcji nauk przyrodniczych przez Cantrella. Będąc w trzeciej klasie, muzyk wykonał doświadczenie polegające na trzymaniu w domu dwóch słoików pełnych much. W jednym znajdowały się muchy dokarmiane, w drugim głodzone. W słoiku, gdzie muchy były dożywiane z powodu szybkiego rozmnażania ginęły na skutek przeludnienia. W słoiku gdzie muchy były niedożywanie, niektóre z nich przeżyły nawet rok[14].

Odbiór albumu[edytuj | edytuj kod]

Recenzje
Wydawca Ocena
AllMusic 4/5 gwiazdek[1]
Classic Rock (Korzystne)[15]
Entertainment Weekly (B-)[16]
Melody Maker (Korzystne)[17]
Robert Christgau [18]
rockmetal.pl 7/10 gwiazdek[19]
Rolling Stone 4/5 gwiazdek[20]
Spin (Korzystne)[21]
Teraz Rock 4/5 gwiazdek[22]
Q 4/5 gwiazdek[23]
ultimate-guitar.com 9.5/10 gwiazdek[24]

Nieprzewidziany początkowo do sprzedaży minialbum Jar of Flies, swą premierę miał 25 stycznia 1994[1]. Promowany był singlem z utworem „No Excuses”, do którego powstał także teledysk. W momencie wydania, Jar of Flies dotarł na szczyt listy Billboard 200[4], przechodząc tym samym do historii, jako pierwszy album wydany w formie EP, który osiągnął najwyższą lokatę[2][6][11][25]. Wyczyn ten powtórzyła dopiero po dziesięciu latach EP-ka Collision Course grupy Linkin Park oraz rapera Jay Z[6]. Jar of Flies jest także pierwszą płytą w dorobku grupy, która osiągnęła szczyt tej listy. Poprzednie dwa albumy studyjne – Facelift dotarł do 42. pozycji[4], a Dirt do 6.[4]. Ponadto Jar of Flies okazał się dużym sukcesem komercyjnym na listach w innych krajach. EP-ka dotarła do 2. pozycji w Australii[26], do 1. w Nowej Zelandii[27], do 7. w Norwegii[28] oraz 4. w Wielkiej Brytanii[29].

Łącznie wydawnictwo było promowane przez 4 single – „No Excuses”, „I Stay Away”, „Don't Follow” oraz instrumentalny „Whale & Wasp”. Do dwóch pierwszych singli grupa nakręciła teledyski. Utwór "No Excuses" osiągnął 1. pozycję na liście Mainstream Rock Songs oraz 3. na Alternative Songs[30]. Kompozycja ta, do 2009 cieszyła się w radiu wielkim powodzeniem. Singel „I Stay Away” uplasował się na pozycji 10. listy Mainstream Rock Songs[30], natomiast „Don't Follow” na 25.[30]. Singel z utworem „Whale & Wasp” został wydany w formie singla promocyjnego w styczniu 1995. Utwór „I Stay Away” został nominowany w 1995 do nagrody Grammy w kategorii Best Hard Rock Performance[31]. Ostatecznie minialbum okazał się dużym sukcesem, uzyskując w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie certyfikację 2× platyny[32][33] oraz w Wielkiej Brytanii status srebrnej płyty[34].

Steve Huey z serwisu AllMusic recenzując minialbum, opisał go słowami „mroczny i wspaniały”. Recenzent podkreślił, że Jar of Flies ukazuje głęboko odczuwalne refleksje na temat samotności, dobrowolnej samoizolacji. Ponadto Huey zauważa, że nastrój panujący na płycie, jest mroczny i depresyjny, lecz ze względu na wzruszająca warstwę brzmieniową, wytwarza pewne poczucie akceptacji. Recenzent zauważył także techniczną grę Cantrella, niekiedy porównując brzmienie gitar do tego z Dirt. Huey twierdzi, że mimo, iż album został nagrany w przeciągu tygodnia, to prezentuje się o wiele lepiej pod względem brzmieniowym i produkcyjnym od minialbumu Sap. Recenzent podkreśla również fakt, że Jar of Flies jest ważnym elementem w dorobku zespołu[1]. Paul Evans z Rolling Stone zauważa, że niektóre kompozycje tematyką przypominają te z albumu Dirt, jednak poprzez akustyczne brzmienie, nabierają zupełnie innego znaczenia[20]. Brytyjski Melody Maker napisał: „To jest metal transponowany do czasu snu. Prawdziwy rarytas”[17]. Magazyn Q w swej recenzji napisał między innymi: „Doskonały. Jest coś śmiertelnie poważnego o nędzy, gniewie i obrzydzeniu”[23]. Tom Sinclair z Entertainment Weekly w recenzji minialbumu, brzmienie kompozycji „No Excuses” porównał do klasycznego rocka lat 70., natomiast utwór „Swing on This” opisał jako „postmodernistyczne boogie-woogie”. Autor ponadto cały materiał podsumował słowami: „Przełomowy album Alice in Chains Dirt uchwycił rozpacz mężczyzn tarzających się w duchowym szambie, to Jar of Flies brzmi jak opis tych samych facetów ze zwisającymi nogami w mętnej wodzie”[16].

Kompozycje „Rotten Apple” oraz „Nutshell”, zadebiutowały na żywo podczas koncertów w ramach trasy Down in Your Hole Tour. Pierwsza z nich została wykonana 26 września 1993 podczas koncertu w Milwaukee[35]. Utwór ze Staley’em został wykonany jeszcze pięciokrotnie. Druga kompozycja swój debiut koncertowy miała 29 września 1993 w Detroit[36][37]. Utwór „No Excuses” zadebiutował 7 stycznia 1994 w Hollywood Palladium, podczas benefisu Johna Norwooda Fishera z grupy Fishbone[38]. Utwór „Whale & Wasp” zadebiutował na żywo 22 września 2006 w ramach trasy Finish What we Started Tour[39]. Kompozycja „Don't Follow” zadebiutowała 25 września 2006 w Tempe[40]. Utwór „I Stay Away” zadebiutował na koncercie 2 listopada 2007 w Benaroya Hall w Seattle i było to jedyne wykonanie na żywo[41]. Kompozycja „Swing on This” nigdy nie została zagrana.

W roku 1995 wyprodukowano limitowaną edycję CD Plus. Dodatkami na płycie były teksty, dyskografia oraz teledyski do utworów „No Excuses” i „I Stay Away”. Obraz na płycie jest fioletowy a zdjęcia pomarańczowe wykonane w negatywie. Oprócz limitowanej edycji, album ukazał się na podwójnym winylu wraz z minialbumem Sap. (Na 1 i 2 stronie był Jar of Flies, na 3 Sap a na czwartej logo Alice in Chains). W Wielkiej Brytanii Jar of Flies oraz Sap zostały wydane na CD[11].

Lista utworów[edytuj | edytuj kod]

# Tytuł utworu Tekst Muzyka Czas
1. „Rotten Apple” Layne Staley Jerry Cantrell, Mike Inez 6:58
2. Nutshell Layne Staley Jerry Cantrell, Mike Inez, Sean Kinney 4:19
3. I Stay Away Layne Staley Jerry Cantrell, Mike Inez 4:14
4. No Excuses Jerry Cantrell Jerry Cantrell 4:15
5. „Whale & Wasp” (instrumentalny) Jerry Cantrell 2:37
6. Don't Follow Jerry Cantrell Jerry Cantrell 4:22
7. „Swing on This” Layne Staley Jerry Cantrell, Mike Inez, Sean Kinney 4:04

Twórcy[edytuj | edytuj kod]

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[2][42]:

Alice in Chains

Muzycy sesyjni

  • April Acevez – altówka (utwór 3)
  • Matthew Weiss – altówka (utwór 3)
  • Justine Foy – wiolonczela (utwór 3)
  • Rebecca Clemons-Smith – wiolonczela (utwór 3)
  • David Atkinson – harmonijka ustna (utwory 4 oraz 6)
  • Randy Biro – wokal wspierający
  • Darrel Peters – wokal wspierający

Produkcja

  • Nagrywany: 7–14 września 1993 roku w London Bridge Studio, Seattle
  • Producent muzyczny: Alice in Chains
  • Inżynier dźwięku: Toby Wright
  • Miksowanie: Toby Wright 17–22 września 1993 w Scream Studio, Kalifornia
  • Asystent inżyniera dźwięku: Liz Sroka (miksowanie), Jon Plum
  • Mastering: Precision Mastering
  • Zdjęcia: Rocky Schenck
  • Zdjęcia zespołu: Pete Cronin
  • Management: Susan Silver
  • Aranżacja: Jerry Cantrell, Mike Inez, Sean Kinney
  • Teksty utworów: Layne Staley, Jerry Cantrell

Nagrody i nominacje[edytuj | edytuj kod]

  • Grammy Awards 1995
    • Nominacja w kategorii Best Recording Package – minialbum Jar of Flies

Pozycje na listach i certyfikacje[edytuj | edytuj kod]

Album[edytuj | edytuj kod]

Lista (1994) Pozycja
ARIA Charts (Australia)[26] 2
Billboard 200 (Stany Zjednoczone)[4] 1
Canadian Albums Chart (Kanada)[43] 5
Media Control Charts (Niemcy)[44] 25
MegaCharts (Holandia)[45] 17
Recorded Music NZ (Nowa Zelandia)[27] 1
Schweizer Hitparade (Szwajcaria)[46] 31
Sverigetopplistan (Szwecja)[47] 6
UK Albums Chart (Wielka Brytania)[29] 4
VG-Lista (Norwegia)[28] 7
Ö3 Austria Top 40 (Austria)[48] 22

Single[edytuj | edytuj kod]

Rok Singel Najwyższa pozycja
Hot 100
Mainstream Rock Songs
[30]
Alternative Songs
[30]
1994 No Excuses[i] 48 1 3
I Stay Away 10
Don't Follow 25
1995 „Whale & Wasp”
"—" oznacza że singel nie dostał się na listę.
  1. Singel uplasował się jedynie na liście Billboard Hot 100 Airplay

Certyfikacje[edytuj | edytuj kod]

Państwo Certyfikacja Sprzedaż
Kanada (MC)[33]
2× platynowa płyta
160,000
Stany Zjednoczone (RIAA)[32]
2× platynowa płyta
2,000,000
Wielka Brytania (BPI)[34]
srebrna płyta
60,000

Wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Informacje na temat wyróżnień albumu pochodzą ze strony AcclaimedMusic.net[49]

Publikacja Kraj Wyróżnienie Rok Pozycja
Raw
Wielka Brytania
„Album roku”
1995 3
Raw
Wielka Brytania
„90 najlepszych albumów lat 90.”
1995
Start!
Szwecja
„25 najlepszych albumów lat 90.”
1996 15
Classic Rock & Metal Hammer
Wielka Brytania
„200 najlepszych albumów lat 90.”
2006
Guitar World
Stany Zjednoczone
„10 najlepszych albumów 1994 roku”[8]
2011 4
Loudwire
Stany Zjednoczone
„10 najlepszych hardrockowych albumów 1994 roku”[50]
2014 5
Guitar World
Stany Zjednoczone
„50 albumów będących ikonami listy 1994 roku”[51]
2014 1
Rolling Stone
Stany Zjednoczone
„40 najlepszych albumów alternatywnych 1994 roku”[52]
2014 12

(*) kolejność na liście.


Poprzedzony przez
Kickin' it Up – Michael Montgomery
Billboard 200
12 lutego 1994 – 18 lutego 1994
Poprzedzający
Music Box – Mariah Carey


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Steve Huey: Jar of Flies – Alice in Chains (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-07-21].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Alice in Chains Discography – Jar of Flies (ang.). aliceinchains.com. [dostęp 2011-10-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-02)].
  3. Chris Gill: Alice in Chains – Dirt (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2011-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Alice in Chains – Chart History (ang.). billboard.com. [dostęp 2011-07-21].
  5. Alice in Chains Biography (ang.). aliceinchains.com. [dostęp 2014-08-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-17)].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Jordan Babula, „Alice in Chains. Bezsenność w Seattle”, Teraz Rock Kolekcja, s.3-11, nr.6, 2006
  7. AcclaimedMusic.net – Jar of Flies (ang.). acclaimedmusic.net. [dostęp 2011-07-21].
  8. 8,0 8,1 Top 10 Guitar Albums of 1994 (ang.). guitarworld.com. [dostęp 2012-16-01].
  9. 9,0 9,1 9,2 John Bacus: Alice in Chains Concert Chronology 1993 (ang.). bacus.net. [dostęp 2011-07-21].
  10. „Alice in Chains w pigułce”, Metal Hammer s.42-43, nr. 166-168, 2005
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Poligrafia dołączona do albumu Music Bank; wyd. Columbia, nr kat. 69580.
  12. Rob Andrews: Alice In Chains: A Step Beyond Layne’s World (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2015-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  13. Dewayne Wright: Fringe Time – Alice In Chains, from 20 to 20,000 (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2011-11-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  14. Rob Andrews: Alice In Chains: A Step Beyond Layne's World (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  15. Jar of Flies by Alice In Chains (ang.). classicrockreview.com. [dostęp 2014-08-02].
  16. 16,0 16,1 Tom Sinclair: Jar of Flies Review (ang.). ew.com. [dostęp 2011-04-24].
  17. 17,0 17,1 „Jar of Flies review”. Melody Maker, s.33 (1/22/94)
  18. Robert Christgau: Robert Christgau CG: Alice in Chains (ang.). robertchristgau.com. [dostęp 2011-07-21].
  19. Recenzja Alice in Chains Jar of Flies (pol.). rockmetal.pl. [dostęp 2011-07-21].
  20. 20,0 20,1 Paul Evans: Jar of Flies by Alice in Chains (ang.). rollingstone.com. [dostęp 2011-07-21].
  21. Rob Sheffield: Jar Of Flies review (ang.). adbdesign.com. [dostęp 2014-08-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-10)].
  22. Krzysztof Celiński: Jar Of Flies – Alice In Chains (pol.). terazrock.pl. [dostęp 2014-08-02].
  23. 23,0 23,1 „Q magazine”. Luty 1994. s.93
  24. Jar of Flies Review (ang.). ultimate-guitar.com. [dostęp 2011-07-21].
  25. Holly George Warren: Alice in Chains Biography (ang.). rollingstone.com. [dostęp 2014-08-03].
  26. 26,0 26,1 Alice In Chains – Jar Of Flies (ang.). australian-charts.com. [dostęp 2009-07-19].
  27. 27,0 27,1 Alice In Chains – Jar Of Flies (ang.). charts.org.nz. [dostęp 2008-02-14].
  28. 28,0 28,1 Alice In Chains – Jar Of Flies (ang.). norwegiancharts.com. [dostęp 2008-02-14].
  29. 29,0 29,1 Roberts 2006 ↓.
  30. 30,0 30,1 30,2 30,3 30,4 Stephen Thomas Erlewine: Alice in Chains – Awards : AllMusic (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-07-21].
  31. Rock On The Net: 37th Annual Grammy Awards – 1995 (ang.). rockonthenet.com. [dostęp 2011-07-21].
  32. 32,0 32,1 RIAA Searchable database – Gold and Platinum (ang.). Recording Industry Association of America. [dostęp 2011-07-21].
  33. 33,0 33,1 Gold/Platinum – Music Canada. musiccanada.com. [dostęp 20011-07-21].
  34. 34,0 34,1 The BPI – Certified Awards Search. British Phonographic Industry. [dostęp 2011-07-21].
  35. Rotten Apple by Alice in Chains (ang.). setlist.fm. [dostęp 2011-07-21].
  36. John Bacus: Alice In Chains First & Last Performance (ang.). bacus.net. [dostęp 2011-07-21].
  37. Nutshell by Alice in Chains (ang.). setlist.fm. [dostęp 2011-07-21].
  38. Alice in Chains Concert Setlist at Hollywood Palladium, Hollywood (ang.). setlist.fm. [dostęp 2011-11-03].
  39. John Bacus: Alice in Chains 10/11/2006: Orlando, FL, Hard Rock Live (ang.). bacus.net. [dostęp 2011-07-21].
  40. Don't Follow by Alice in Chains (ang.). setlist.fm. [dostęp 2014-08-03].
  41. I Stay Away by Alice in Chains (ang.). setlist.fm. [dostęp 2011-07-21].
  42. Steve Huey: Jar of Flies – Alice in Chains : Credits (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-10-26].
  43. Top Albums/CDs – Volume 59, No. 4, 14 lutego 1994 (ang.). collectionscanada.gc.ca. [dostęp 2014-08-24].
  44. Discography Alice in Chains (niem.). musicline.de. [dostęp 2009-07-19].
  45. Alice In Chains – Jar Of Flies (niem.). dutchchars.nl. [dostęp 2008-02-14].
  46. Alice In Chains – Jar Of Flies (niem.). hitparade.ch. [dostęp 2008-02-14].
  47. Alice In Chains – Jar Of Flies (ang.). swedishcharts.com. [dostęp 2008-02-14].
  48. Alice In Chains – Jar Of Flies (niem.). austriancharts.at. [dostęp 2008-02-14].
  49. AcclaimedMusic.net (ang.). acclaimedmusic.net. [dostęp 2011-07-21].
  50. Chad Childers: 10 Best Hard Rock Albums of 1994 (ang.). loudwire.com. [dostęp 2014-08-03].
  51. Jackson Maxwell: Superunknown: 50 Iconic Albums That Defined 1994 (ang.). guitarworld.com. [dostęp 2014-08-03].
  52. 1994: The 40 Best Records From Mainstream Alternative's Greatest Year (ang.). rollingstone.com. [dostęp 2014-08-03].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • David Roberts: Guinness Book of British Hit Singles & Albums. HIT Entertainment, 2006. ISBN 1-904994-10-5. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]